Mantra 45

Rishi: Yājñavalkya (school attribution; many Agnicayana identifications are transmitted under the Vājasaneyin lineage)

Devata: Saṁvatsara / Kāla as Prajāpati (implicit); secondarily Agni (via suparṇa/establishment)

Chandas: Mixed/prose-formulaic yajus (not a single fixed ṛc-metre)

Samhita Patha (Devanagari)

सं॒व॒त्स॒रो॒ऽसि परिवत्स॒रो॒ऽसीदावत्स॒रो॒ऽसीद्वत्स॒रो॒ऽसि वत्स॒रो॒ऽसि । उ॒षस॑स्ते कल्पन्तामहोरा॒त्रास्ते॑ कल्पन्तामर्धमा॒सास्ते॑ कल्पन्तां मा॒सास्ते कल्पन्तामृ॒तव॑स्ते कल्पन्ताᳪ संवत्स॒रस्ते॑ कल्पताम् । प्रेत्या॒ एत्यै॒ सं चाञ्च॒ प्र च॑ सारय । सुप॒र्ण॒चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒व: सी॑द

Transliteration

saṁvatsaró ’si parivatsaró ’sīdāvatsaró ’sīdvátsaró ’si vatsaró ’si | uṣásaḥ te kalpantām ahorātrā́s te kalpantām ardhamāsā́s te kalpantāṁ mā́sās te kalpantām ṛtávaḥ te kalpantāṁ saṁvatsarás te kalpatām | prétyā́ étyai sám cā́ñca prá ca sā́raya | supárṇacid asi táyā devátayā ’ṅgirasvád dhruváḥ sīda

Translation

నీవు సంవత్సరము; నీవు పరివత్సరము; నీవు ఇదావత్సరము; నీవు ఈద్వత్సరము; నీవు వత్సరము—అవును, నీవే వత్సరము. ఉషస్సులు (ప్రభాతాలు) నీకు యథావిధిగా సర్దుబాటు కావాలి; అహోరాత్రాలు (పగలు-రాత్రి) నీకు సర్దుబాటు కావాలి; అర్ధమాసాలు (పక్షాలు) నీకు సర్దుబాటు కావాలి; మాసాలు నీకు సర్దుబాటు కావాలి; ఋతువులు నీకు సర్దుబాటు కావాలి; మరియు సంవత్సరము నీకు సర్దుబాటు కావాలి. ‘ప్రేత్య’ మరియు ‘ఏత్య’—ఈ రెండింటిని సమ్యక్‌గా కలిపి ముందుకు నడిపించు. నీవు సుపర్ణుడవు కూడా; ఆ దేవతాశక్తితో, అంగిరస్వత్, ధ్రువుడై స్థిరంగా ఆసీనుడవు.

Padapatha (Word Analysis)

संवत्सरः असि । परिवत्सरः असि । इदावत्सरः असि । इद्वत्सरः असि । वत्सरः असि । वत्सरः असि । उषसः ते कल्पन्ताम् । अहोरात्राः ते कल्पन्ताम् । अर्धमासाः ते कल्पन्ताम् । मासाः ते कल्पन्ताम् । ऋतवः ते कल्पन्ताम् । संवत्सरः ते कल्पताम् । प्र-इत्य । एत्यै । सम् च । अञ्च । प्र च । सारय । सुपर्ण-चित् असि । तया देवतया । अङ्गिरस्वत् । ध्रुवः । सीद

Entities Mentioned

• Saṁvatsara (Year) / Kāla
• Prajāpati
• Uṣas (Dawns)
• Ahorātra (Day-Night)
• Ṛtavaḥ (Seasons)
• Agni (secondary)