Mantra 25
Rishi: Traditionally ascribed within Ka-hymn transmission to Prajāpati/Ka theology (ṛṣi-attribution varies in ancillary indices).
Devata: Ka (Prajāpati) through the refrain; explicitly also Āpaḥ and Agni in the narrative frame.
Chandas: Triṣṭubh (by cadence and pāda-length typical of the Ka-sūkta style).
Samhita Patha (Devanagari)
आपो॑ ह॒ यद्बृ॑ह॒तीर्विश्व॒माय॒न् गर्भं॒ दधा॑ना ज॒नय॑न्तीर॒ग्निम् । ततो॑ दे॒वाना॒ᳪ सम॑वर्त॒तासु॒रेक॒: कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Transliteration
ā́po ha yád bṛhatī́r víśvam ā́yan gárbhaṃ dádhānā janáyantīr agním | táto devā́nāṃ sám avartatā́sur ékaḥ kásmai devā́ya havíṣā vidhema
Translation
నిజముగా, మహత్తరమైన ఆపః సమస్త విశ్వమంతటా వ్యాపించినప్పుడు, అంతరంలో గర్భాన్ని ధరించి అగ్నిని జనింపజేసినప్పుడు,—అప్పుడే వాటి నుంచే దేవగణము ఉద్భవించింది. ఆ ఏక దేవునికై—ఏ దేవునికై—మేము హవిషాతో యజనం చేయుదుము?
Padapatha (Word Analysis)
आपः । ह । यत् । बृहतीः । विश्वम् । आयन् । गर्भम् । दधानाः । जनयन्तीः । अग्निम् । ततः । देवानाम् । सम्-अवर्तत । आसु । एकः । कस्मै । देवाय । हविषा । विधेम
Word by Word
आपःwaters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) / आपस्
हindeed
ह:
—
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
यत्which/that
यत्:
कर्म (यत्-सम्बन्धेन) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बृहतीःgreat, vast
बृहतीः:
कर्तृ (आपः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहती (प्रातिपदिक; बृहत्-स्त्री)
विश्वम्the whole (universe)
विश्वम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
आयन्came, approached
आयन्:
—
TypeVerb
Rootइ (धातु) + आ- (उपसर्ग)
गर्भम्embryo, germ
गर्भम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
दधानाःbearing, placing
दधानाः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootधा (धातु) → दधा- (वर्तमान-धातु) + शतृ
जनयन्तीःcausing to be born, generating
जनयन्तीः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootजन् (धातु) + णिच् (causative) → जनय
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ततःthereupon, from that
ततः:
अपादान (क्रमेण/तस्मात्)
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्ययीभाव)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अवर्ततarose/turned into being
अवर्तत:
—
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) + अव- (उपसर्ग)
असुरःthe Asura (lordly being)
असुरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
एकःone, single
एकः:
कर्तृ (असुरः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
कस्मैto which (god)?
कस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवायto the god
देवाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
विधेमmay we offer/serve
विधेम:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु) + वि- (उपसर्ग)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Waters)A
AgniK
Ka / Prajāpati (the ‘Who?’)V
Viśve Devāḥ (host of the gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes