Mantra 16
Rishi: Anukta (RV-derived nivid-hymn material)
Devata: Enumerated deities; concluding emphasis on Sarasvatī
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तान्पूर्व॑या नि॒विदा॑ हूमहे व॒यं भगं॑ मि॒त्रमदि॑तिं॒ दक्ष॑म॒स्रिध॑म् । अ॒र्य॒मणं॒ वरु॑ण॒ᳪ सोम॑म॒श्विना॒ सर॑स्वती नः सु॒भगा॒ मय॑स्करत्
Transliteration
tā́n pū́rvayā nivídā hūmahe vayáṃ bhágaṃ mitrám áditiṃ dákṣam asrídham | aryamáṇaṃ váruṇaṃ sómam aśvínā sárasvatī naḥ subhágā máyaskarat
Translation
ప్రాచీన నివిదా ఆహ్వానంతో మేము వారిని ఇక్కడికి పిలుస్తున్నాము—భగ, మిత్ర, అదితి, అచ్యుత దక్ష; అర్యమన్, వరుణ, సోమ, అశ్వినౌ. సుభగా సరస్వతి మనకు క్షేమాన్ని కలుగజేయుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
तान् । पू॒र्वया॑ । नि॒-विदा॑ । हू॒म॒हे । व॒यम् । भग॑म् । मि॒त्रम् । अदि॑तिम् । दक्ष॑म् । अ॒स्रिध॑म् । अ॒र्य॒मण॑म् । वरु॑णम् । सोम॑म् । अ॒श्विना॑ । सर॑स्वती । नः॒ । सु॒-भगा॑ । मयः॑-करत्
Word by Word
तान्them
तान्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → तान्
पूर्वयाwith the former/previous
पूर्वया:
करण
TypeAdjective
Rootपूर्व (विशेषण-प्रातिपदिक)
निविदाwith the nivid (invocation-formula)
निविदा:
करण
TypeNoun
Rootनिविद् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
हूमहेwe invoke/call
हूमहे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√ह्वे (ह्वयति/आह्वयति) आत्मनेपद
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भगम्Bhaga
भगम्:
कर्म
TypeNoun (Deity name)
Rootभग (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)
मित्रम्Mitra
मित्रम्:
कर्म
TypeNoun (Deity name)
Rootमित्र (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)
अदितिम्Aditi
अदितिम्:
कर्म
TypeNoun (Deity name)
Rootअदिति (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
दक्षम्Dakṣa
दक्षम्:
कर्म
TypeNoun (Deity name/quality)
Rootदक्ष (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)
अस्रिधम्unfailing, unerring
अस्रिधम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअस्रिध (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘अ-’ + स्रिध ‘to fail/err’)
अर्यमणम्Aryaman
अर्यमणम्:
कर्म
TypeNoun (Deity name)
Rootअर्यमन् (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)
वरुणम्Varuṇa
वरुणम्:
कर्म
TypeNoun (Deity name)
Rootवरुण (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)
सोमम्Soma
सोमम्:
कर्म
TypeNoun (Deity name)
Rootसोम (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)
अश्विनाthe Aśvins (twin gods)
अश्विना:
कर्म
TypeNoun (Dual deity)
Rootअश्विन् (द्विवचनान्त-प्रातिपदिक; देवताद्वयम्)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun (Deity name)
Rootसरस्वती (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
नःfor us / to us
नः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुभगाfortunate, auspicious
सुभगा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसुभग (विशेषण-प्रातिपदिक)
मयस्करत्made (it) pleasant/prosperous; bestowed delight
मयस्करत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (करणे) + मयस् (सुख/आनन्द) → मयस्-कर (कृदन्त-प्रातिपदिक) ; तिङ्-रूपम्
Entities Mentioned
B
BhagaM
MitraA
AditiD
Dakṣa (asridh, ‘unfailing’)A
AryamanV
VaruṇaS
SomaA
AśvinsS
SarasvatīRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes