Mantra 6

Rishi: Vedic tradition (Indraic/solar yoking material)

Devata: Indra (via harī) / Āditya (by solar parallelism)

Chandas: Triṣṭubh (by RV parallel identification; confirm in metrical apparatus)

Samhita Patha (Devanagari)

यु॒ञ्जन्त्य॑स्य॒ काम्या॒ हरी॒ विप॑क्षसा॒ रथे॑ । शोणा॑ धृ॒ष्णू नृ॒साह॑सा

Transliteration

yuñjánty asya kāmyā́ hárī vípakṣasā rathé | śóṇā dhṛṣṇū́ nṛsā́hasā

Translation

వారు అతనికోసం కావ్యమైన రెండు హరి (అశ్వాలు) రథంపై యోక్తం చేస్తారు—విపక్షసా (విస్తారమైన పార్శ్వములు గలవి). అవి శోణ (ఎర్రని వర్ణం), ధృష్ణు (ధైర్యవంతం), నృసాహస (మనుష్యులను వశపరచు) బలముగలవి.

Padapatha (Word Analysis)

यु॒ञ्जन्ति॑ । अ॒स्य॒ । काम्याः॑ । हरी॑ । विप॑क्षसा । रथे॑ । शोणाः॑ । धृ॒ष्णू इति॑ । नृ॒साह॑सा

Word by Word

• युञ्जन्ति: they yoke / harness
• युञ्जन्ति: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: युज् (युजँ)

• अस्य: of him / of this (one)
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of him/it’
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य

• काम्याः: desirable (ones) / wish-granting
• काम्याः: Kartā (युञ्जन्ति का कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: काम्य (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक; √कम्/काम ‘desire’ से)

• हरी: the two bay horses
• हरी: Karma (युञ्जन्ति का कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)

• विपक्षसा: with (their) wings / with side-feathers
• विपक्षसा: Karaṇa (करण/साधन) अथवा विशेषण-भावेन
• Type: Noun
• Root: वि-पक्षस् (प्रातिपदिक) + तृतीया एकवचन (विपक्षसा)

• रथे: on/in the chariot
• रथे: Adhikaraṇa (अधिकरण) — स्थान
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• शोणाः: ruddy / red
• शोणाः: Kartā (अन्त्य-पादे निहित विशेषण; ‘they’ के लिए)
• Type: Adjective
• Root: शोण (विशेषण-प्रातिपदिक)

• धृष्णू: bold, impetuous (two)
• धृष्णू: विशेषण (हरी के लिए)
• Type: Adjective
• Root: धृष्णु (विशेषण-प्रातिपदिक)

• नृसाहसा: man-conquering / of heroic might (two)
• नृसाहसा: विशेषण (हरी के लिए)
• Type: Adjective
• Root: नृ-साहस (समास-प्रातिपदिक; नृ ‘man’ + साहस ‘might/force’) → नृसाहसा

Entities Mentioned

• Indra
• Harī (Indra’s two bay steeds)
• Āditya / Solar power (parallel motif)