Mantra 45
Rishi: Traditionally associated with brahmodya lineages; often transmitted under Yājñavalkya’s school authority in the Vājasaneyin tradition
Devata: Interrogative (brahmodya) tending toward Sūrya/Candra/Agni/Pṛthivī as the resolved deities
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (brahmodya verses frequently align with triṣṭubh/jagatī patterns; exact metrical scansion requires pada-length verification)
Samhita Patha (Devanagari)
कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑: । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत्
Transliteration
káḥ svíd ekākī cárati ká u svíj jāyate púnaḥ | kíṃ svíd dhím asya bheṣajáṃ kím vā́vapánaṃ mahát ||
Translation
ఎవరు, ప్రార్థనగా, ఒంటరిగా తన మార్గంలో సంచరిస్తాడు? మరియు ఎవరు, నిజంగా, మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తాడు? ఈ శీతం (హిమం)కు ఔషధం ఏమిటి? మరియు నిజముగా, మహత్తర విత్తన‑విత్తే స్థలం (ఆవపనం) ఏది?
Padapatha (Word Analysis)
कः । स्वित् । एकाकी । चरति । कः । उ । स्वित् । जायते । पुनः । किम् । स्वित् । हि । अस्य । भेषजम् । किम् । वा । आवपनम् । महत् ।
Word by Word
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्नवाचक) / कर्ता
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक) → कः
स्वित्indeed?/pray (interrogative particle)
स्वित्:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वित्
एकाकीsolitary, alone
एकाकी:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootएकाकिन् (प्रातिपदिक)
चरतिmoves, wanders
चरति:
क्रिया
TypeVerb
Rootचर्
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्नवाचक) / कर्ता
TypePronoun
Rootकिम् → कः
उand/indeed (emphatic particle)
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ
स्वित्pray?/indeed?
स्वित्:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वित्
जायतेis born, comes into being
जायते:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन्
पुनःagain
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः
किम्what?
किम्:
कर्म (प्रश्नवाचक) / कर्म
TypePronoun
Rootकिम्
स्वित्pray?/indeed?
स्वित्:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वित्
हिfor, indeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि
अस्यof this, his
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
भेषजम्remedy, medicine
भेषजम्:
कर्म (प्रश्नवाचक) / कर्म
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
किम्what?
किम्:
कर्म (प्रश्नवाचक) / कर्म
TypePronoun
Rootकिम्
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा
अवपनम्sowing, scattering; casting down (act/means)
अवपनम्:
कर्म (प्रश्नवाचक) / कर्म
TypeNoun
Rootअवपन (प्रातिपदिक; √वप् ‘to sow/scatter’ से भाव/कर्म-नाम)
महत्great
महत्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
Sūrya (Āditya)C
Candra (Soma)A
AgniP
PṛthivīRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes