Mantra 43
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Vāyu (gap-filler) and Sūrya with Nakṣatras (cosmic order)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (ritual series)
Samhita Patha (Devanagari)
द्यौ॑स्ते पृथि॒व्यन्तरि॑क्षं वा॒युश्छि॒द्रं पृ॑णातु ते । सूर्य॑स्ते॒ नक्ष॑त्रैः स॒ह लो॒कं कृ॑णोतु साधु॒या
Transliteration
dyáus te pṛthivī́ antárikṣaṃ vāyúś chidráṃ pṛṇātu te | sū́ryas te nákṣatraiḥ sahá lókaṃ kṛṇotu sādhúyā
Translation
ద్యౌః, పృథివి, అంతరిక్షం నీదే; వాయువు నీ కోసం ఆ చీలికను నింపుగాక. అలాగే సూర్యుడు నక్షత్రాలతో కలిసి, విధిగా, నీకు ఒక లోకాన్ని—సుస్థిర నివాసస్థానాన్ని—సృష్టించుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
द्यौः॑ । ते । पृथि॒वी । अ॒न्तरि॑क्षम् । वा॒युः । छि॒द्रम् । पृ॑णातु । ते । सूर्यः॑ । ते । नक्ष॑त्रैः । स॒ह । लो॒कम् । कृ॑णोतु । साधु॒या ।
Word by Word
द्यौःheaven (the sky)
द्यौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक) / दिव् (धातु)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृथिवीearth
पृथिवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्midspace / atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
वायुःwind
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
छिद्रम्gap; defect; opening
छिद्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootछिद्र (प्रातिपदिक)
पृणातुmay (he) fill
पृणातु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootपॄ (धातु) [पृणाति]
तेfor you / to you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नक्षत्रैःwith the stars
नक्षत्रैः:
करण
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
सहtogether with
सह:
(सह-योगः)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
लोकम्world; realm
लोकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
कृणोतुmay (he) make / fashion
कृणोतु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) [कृणोति]
साधुयाwell; rightly; in a good manner
साधुया:
करण
TypeAdjective (used adverbially) / Instrumental
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)A
Antarikṣa (Mid-air)V
VāyuS
SūryaN
Nakṣatras (Stars)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes