Mantra 24
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Implicit Dyāvāpṛthivī / Prajāpati-bandhu (not explicitly named)
Chandas: Yajus (non-metrical/irregular)
Samhita Patha (Devanagari)
मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रं॑ वृ॒क्षस्य॑ रोहतः । प्रति॑ला॒मीति॑ ते पि॒ता ग॒भे मु॒ष्टिम॑तᳪसयत्
Transliteration
mātā́ ca te pitā́ ca te’gráṃ vṛkṣásya rohataḥ | prátilāmīti te pitā́ gabhé múṣṭim ataṃsayat
Translation
నీ తల్లీ, నీ తండ్రి కూడా చెట్టు అగ్రభాగానికి ఎక్కుతారు. ‘నేను ప్రతిదావా (ప్రత్యాలామ) చేస్తాను’—అని నీ తండ్రి చెప్పి, గర్భంలోనే ముష్టిని బిగించాడు.
Padapatha (Word Analysis)
माता । च । ते । पिता । च । ते । अग्रं । वृक्षस्य । रोहतः । प्रतिलामीति । ते । पिता । गभे । मुष्टिम् । अतंसयत्
Word by Word
माताmother
माता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमातृ
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्
पिताfather
पिता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्
अग्रम्the top / tip / forefront
अग्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्र
वृक्षस्यof the tree
वृक्षस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवृक्ष
रोहतः(they) grow / climb
रोहतः:
कर्तृ
TypeVerb
Rootरुह् (रुहँ)
प्रतिलामीति“(saying) ‘I am a counter-claimer/one who takes in return’ ”
प्रतिलामीति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रतिलामिन् (इति-समास/उद्धरण) + इति
तेyour / of you
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्
पिताfather
पिता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ
गभेin the womb / in the interior
गभे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootगभ (गभ/गर्भ-सम्बद्ध; ‘गभ’ इति वैदिक-रूप) अथवा ‘गर्भ’ (प्रातिपदिक)
मुष्टिम्a fistful / handful
मुष्टिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमुष्टि
अतंसयत्he caused (it) to be placed/fastened; he put (it)
अतंसयत्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootतंस्/तन्स् (वैदिक causative: अतंसयत्)
Entities Mentioned
D
Dyāvāpṛthivī (Heaven-and-Earth)P
Prajāpati (implicit bandhu)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes