Mantra 63
Rishi: RV-derived
Devata: Sarasvatī, Iḍā, Bhāratī (with Aśvins; for Indra’s Soma-drinking)
Chandas: RV-style (likely Triṣṭubh; confirm by scan)
Samhita Patha (Devanagari)
ति॒स्रस्त्रे॒धा सर॑स्वत्य॒श्विना॒ भार॒तीडा॑ । ती॒व्रं प॑रि॒स्रुता॒ सोम॒मिन्द्रा॑य सुषुवु॒र्मद॑म्
Transliteration
tísras tredhā́ sárasvaty aśvinā bhā́ratī́ḍā́ | tīvráṃ parísrutā sómam índrāya suṣuvúr mádam ||
Translation
మూడు; త్రివిధంగా—సరస్వతి, అశ్వినౌ, భారతి, ఇళా. తీవ్రమైన, సువడకట్టిన (పరిస్రుత) సోమాన్ని వారు ఇంద్రునికై, మదము (ఉల్లాసం) కొరకు, పిండారు.
Padapatha (Word Analysis)
तिस्रः । त्रेधा । सरस्वती । अश्विना । भारती । इडा । तीव्रम् । परिस्रुताः । सोमम् । इन्द्राय । सुषुवुः । मदम्
Word by Word
तिस्रःthree (feminine plural)
तिस्रः:
कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ) / विशेषण
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (प्रातिपदिक: त्रि-/तिसृ-)
त्रेधाin three ways; threefold
त्रेधा:
अधिकरण (रीत्या/प्रकारेण)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा (अव्यय; त्रि + धा)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun (proper/deity)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
अश्विनाthe Aśvins (two)
अश्विना:
कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun (dual deity)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
भारतीBhāratī
भारती:
कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun (deity)
Rootभारती (प्रातिपदिक)
इडाIḍā (Ilā)
इडा:
कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
TypeNoun (deity)
Rootइडा/इळा (प्रातिपदिक)
तीव्रम्strong; intense
तीव्रम्:
कर्म (विशेषण-युक्त)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक)
परिस्रुताwell-flowed around; fully streamed/filtered
परिस्रुता:
कर्म (विशेषण)
TypeParticiple (past passive) used adjectivally
Rootपरि√स्रु (धातु: स्रु ‘to flow’) → क्त (भूतकृदन्त)
सोमम्Soma (juice)
सोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun (deity)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सुषुवुःthey pressed/extracted
सुषुवुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√सु (सुनोति ‘to press/extract’)
मदम्intoxication; exhilaration
मदम्:
कर्म (फल/परिणाम-रूपेण)
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SarasvatīI
IḍāB
BhāratīA
AśvinsI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes