Mantra 46
Rishi: RV provenance (Indra-soma complex), preserved in Vājasaneyin transmission
Devata: Indra and the Gods (Devāḥ) as recipients of soma-exhilaration
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
स्तो॒काना॒मिन्दुं॒ प्रति॒ शूर॒ इन्द्रो॑ वृषा॒यमा॑णो वृष॒भस्तु॑रा॒षाट् । घृ॒त॒प्रुषा॒ मन॑सा॒ मोद॑माना॒: स्वाहा॑ दे॒वा अ॒मृता॑ मादयन्ताम्
Transliteration
stokā́nām índuṃ práti śū́ra índro vṛṣāyámāṇo vṛṣabhás turāṣā́ṭ | ghṛtá-pruṣā mánasā mód amānāḥ svā́hā devā́ amṛ́tā mādayantām
Translation
సోమ బిందువుల వైపు వీర ఇంద్రుడు—వృషభంలా, జయశాలి వృషభుడు—ముందుకు సాగుతాడు. ఘృత బిందువులతో సిక్తుడై, మనసులో ఆనందిస్తూ: స్వాహా! అమృత (అమర) దేవులు హర్షోల్లాసంతో మత్తిల్లుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
स्तोकानाम् । इन्दुम् । प्रति । शूरः । इन्द्रः । वृषायमाणः । वृषभः । तुराषाट् । घृत-प्रुषाः । मनसा । मोदमानाḥ । स्वाहा । देवाः । अमृताः । मादयन्ताम्
Word by Word
स्तो॒कानाम्of the drops / of the small streams
स्तो॒कानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootस्तो॒क (प्रातिपदिक)
इन्दुम्the Soma-drop
इन्दुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards
प्रति:
(उपसर्ग/दिशा) कर्मप्रवचनीय—‘towards’
TypeIndeclinable
Rootप्रति
शूरःthe hero
शूरः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootशूर (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वृषायमाणःacting like a bull / becoming vigorous
वृषायमाणः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeVerb (Participle)
Rootवृषाय (धातु; ‘वृषवत् आचरति/वृषभवत् भवति’)
वृषभःthe bull
वृषभः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
तुराषाट्the overpowering/overcoming one
तुराषाट्:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeAdjective (used substantively)
Rootतुराषाट् (प्रातिपदिक; ‘तुरं षहते/षाड्’—बलात् जयति)
घृतप्रुषाwith ghee-sprinkling (drops)
घृतप्रुषा:
करण
TypeAdjective
Rootघृत-प्रुष् (समास; प्रुष् ‘बिन्दु/छिटा’)
मनसाwith the mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
मोदमानाḥrejoicing / delighting
मोदमानाḥ:
कर्तृ (देवानां विशेषण)
TypeVerb (Participle)
Rootमुद् (धातु) → मोदमान (कृदन्त)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
(हविर्निवेदन-चिह्न)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अमृताःimmortal
अमृताः:
कर्तृ (देवानां विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
मादयन्ताम्may they gladden / may they intoxicate (themselves/others)
मादयन्ताम्:
कर्तृ (देवाः)
TypeVerb
Rootमद् (धातु) + णिच् → मादयति
Entities Mentioned
I
IndraD
Devāḥ (Amṛtāḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes