Mantra 37
Rishi: Ṛgvedic provenance; adopted into VS Aśvamedha corpus.
Devata: Agni (Narāśaṃsa / Tanūnapāt).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
नरा॒शᳪस॒: प्रति॒ शूरो॒ मिमा॑न॒स्तनू॒नपा॒त्प्रति॑ य॒ज्ञस्य॒ धाम॑ । गोभि॑र्व॒पावा॒न् मधु॑ना सम॒ञ्जन् हिर॑ण्यैश्च॒न्द्री य॑जति॒ प्रचे॑ताः
Transliteration
narāśáṃsaḥ práti śū́ro mimā́nas tanūnapā́t práti yajñásya dhā́ma | góbhir vapā́vān mádhunā samañján híraṇyair candrī́ yajati práceṭāḥ ||
Translation
నరాశంసుడు—వీరుడు—కొలిచి ఏర్పాటు చేస్తూ, తనూనపాత్ యజ్ఞ ధామాన్ని (స్థానం/ఆసనం) ముందుగా స్థాపిస్తాడు. గోవులతో, ఘృతంతో, మధువుతో అభిషేకం/లేపనం చేస్తూ, స్వర్ణంతో దీప్తిమంతుడై—ఆ ప్రచేతా (జ్ఞాని) యజనం చేస్తాడు.
Padapatha (Word Analysis)
नराशंसः । प्रति । शूरः । मिमानः । तनूनपात् । प्रति । यज्ञस्य । धाम । गोभिः । वपावान् । मधुना । समञ्जन् । हिरण्यैः । चन्द्री । यजति । प्रचेताः ।
Word by Word
नरा॒शंसःNarāśaṃsa (a divine being/Agni as ‘praised by men’)
नरा॒शंसः:
कर्तृ
TypeNoun (proper/epithet)
Rootनराशंस (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in response to
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति
शूरःthe hero, the valiant one
शूरः:
कर्तृ (नरा॒शंसस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
मिमानःmeasuring out, apportioning
मिमानः:
कर्तृ (नरा॒शंसः)
TypeVerb (participle)
Rootमा (धातु; माने/मितौ ‘to measure, to mete out’)
तनूनपात्from/with Tanūnapāt (a form of Agni)
तनूनपात्:
अपादान (यतः/यस्मात्—‘from/with reference to Tanūnapāt’)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootतनूनपात् (प्रातिपदिक; देवता-नाम)
प्रतिtowards
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
धामthe abode/seat; the station (of the rite)
धाम:
कर्म
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
गोभिःwith cows; with bovine offerings (or with rays/‘cows’ metaphorically)
गोभिः:
करण
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
वपावान्possessing the vapa (omentum/oblation)
वपावान्:
कर्तृ (नरा॒शंसस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवपा-वत् (प्रातिपदिक; ‘having vapa/omentum’)
मधुनाwith honey/sweetness
मधुना:
करण
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
समञ्जन्anointing, adorning (well)
समञ्जन्:
कर्तृ (नरा॒शंसः)
TypeVerb (participle)
Rootअञ्ज् (धातु; ‘to anoint, smear’) + सम्
हिरण्यैःwith gold (golden ornaments/offerings)
हिरण्यैः:
करण
TypeNoun
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
चन्द्रीradiant, shining
चन्द्री:
कर्तृ-विशेषण (यजति इत्यस्य कर्तुः)
TypeAdjective
Rootचन्द्रि/चन्द्री (प्रातिपदिक; ‘shining, radiant’)
यजतिhe worships/sacrifices
यजति:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु; ‘to worship, sacrifice’)
प्रचेताःthe wise one, the discerning one
प्रचेताः:
कर्तृ (यजति इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootप्र-चेतस् (प्रातिपदिक; ‘foreknowing, wise’)
Entities Mentioned
A
Agni (Narāśaṃsa)A
Agni (Tanūnapāt)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes