Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 25

Rishi: Traditionally connected with the Yājñavalkya transmission of the Vājasaneyins; specific ṛṣi ascription for this formula is not consistently fixed across ancillary indices.
Devata: Viṣṇu (as the Strider/Measurer of the worlds; also as yajña-pervader).
Chandas: Jagatī / Triṣṭubh / Gāyatrī (explicitly stated within the mantra).

दि॒वि विष्णु॒र्व्य॒क्रᳪस्त॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा॒ ततो॒ निर्भ॑क्तो॒ योऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्वि॒ष्मोऽन्तरि॑क्षे॒ विष्णु॒र्व्य॒क्रᳪस्त॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा॒ ततो॒ निर्भ॑क्तो॒ योऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्वि॒ष्मः पृ॑थि॒व्यां विष्णु॒र्व्य॒क्रᳪस्त गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा॒ ततो॒ निर्भ॑क्तो॒ योऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्वि॒ष्मोऽस्मादन्ना॑ द॒स्यै प्र॑ति॒ष्ठाया॒ अग॑न्म॒ स्वः सं ज्योति॑षाभूम

di̱vi víṣṇur vyàkrᳪsta jā́gatena chándasā táto nírbhakto yó’smān dvéṣṭi yáṃ ca vayáṃ dvíṣmo’ntárikṣe víṣṇur vyàkrᳪsta trā́iṣṭubhena chándasā táto nírbhakto yó’smān dvéṣṭi yáṃ ca vayáṃ dvíṣmaḥ pṛthivyā́ṃ víṣṇur vyàkrᳪsta gāyatréṇa chándasā táto nírbhakto yó’smān dvéṣṭi yáṃ ca vayáṃ dvíṣmo’smād ánnād dásyai pratíṣṭhāyā́ agánma svàḥ sáṃ jyótiṣābhūma

దివిలో విష్ణువు జగతీ ఛందస్సుతో విస్తృతంగా అడుగువేశాడు; అక్కడి నుండి వేరుపడుగాక—మమ్మల్ని ద్వేషించేవాడు, మరియు మేము ద్వేషించేవాడును. అంతరిక్షంలో విష్ణువు త్రిష్టుభ్ ఛందస్సుతో విస్తృతంగా అడుగువేశాడు; అక్కడి నుండి వేరుపడుగాక—మమ్మల్ని ద్వేషించేవాడు, మరియు మేము ద్వేషించేవాడును. భూమిపై విష్ణువు గాయత్రీ ఛందస్సుతో విస్తృతంగా అడుగువేశాడు; అక్కడి నుండి వేరుపడుగాక—మమ్మల్ని ద్వేషించేవాడు, మరియు మేము ద్వేషించేవాడును. ఈ అన్నముచే దస్యువుకు ప్రతిగా స్థిరపడి మేము స్వః (స్వర్గం)కు వెళ్లాము; జ్యోతితో ఏకమయ్యాము.

दि॒वि । विष्णुः॑ । वि॒ । अ॒क्रᳪ॒स्त॒ । जाग॑तेन । छन्द॑सा । ततः॑ । निः॒ऽभ॑क्तः । यः । अ॒स्मान् । द्वेष्टि॑ । यम् । च॒ । व॒यम् । द्वि॒ष्मः । अ॒न्तरि॑क्षे । विष्णुः॑ । वि॒ । अ॒क्रᳪ॒स्त॒ । त्रैष्टु॑भेन । छन्द॑सा । ततः॑ । निः॒ऽभ॑क्तः । यः । अ॒स्मान् । द्वेष्टि॑ । यम् । च॒ । व॒यम् । द्वि॒ष्मः । पृ॒थि॒व्याम् । विष्णुः॑ । वि॒ । अ॒क्रᳪ॒स्त॒ । गाय॒त्रेण । छन्द॑सा । ततः॑ । निः॒ऽभ॑क्तः । यः । अ॒स्मान् । द्वेष्टि॑ । यम् । च॒ । व॒यम् । द्वि॒ष्मः । अ॒स्मात् । अन्ना॑त् । द॒स्यै । प्र॒ति॒ष्ठाय॑ । अ॒ग॒न्म॒ । स्वः । सम् । ज्योति॑षा । अ॒भू॒म॒

दिविin heaven
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: द्यौ/दिव्)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
विapart, widely (prefix)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अक्रम्स्तstrode, stepped
अक्रम्स्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु)
जागतेनwith the ‘jāgata’ (jagatī)
जागतेन:
करण
TypeAdjective
Rootजागत (कृदन्त/प्रातिपदिक; √जागृ)
छन्दसाby/with the metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
ततःfrom thereupon, thence
ततः:
अपादान
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
निर्भक्तःseparated, excluded
निर्भक्तः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootनिर्भक्त (कृदन्त; √भज्, उपसर्ग: निर्)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
द्वेष्टिhates
द्वेष्टि:
क्रिया
TypeVerb
Rootद्विष् (धातु)
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
and
:
TypeIndeclinable
Root
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
द्विष्मःhate
द्विष्मः:
क्रिया
TypeVerb
Rootद्विष् (धातु)
अन्तरिक्षेin the midspace/atmosphere
अन्तरिक्षे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविष्णु
विwidely (prefix)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अक्रम्स्तstrode
अक्रम्स्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम्
त्रैष्टुभेनwith the triṣṭubh
त्रैष्टुभेन:
करण
TypeAdjective
Rootत्रैष्टुभ (प्रातिपदिक)
छन्दसाby the metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस्
ततःthence
ततः:
अपादान
TypeIndeclinable
Rootततः
निर्भक्तःexcluded
निर्भक्तः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootनिर्भक्त (√भज्)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद्
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद्
द्वेष्टिhates
द्वेष्टि:
क्रिया
TypeVerb
Rootद्विष्
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद्
and
:
TypeIndeclinable
Root
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद्
द्विष्मःhate
द्विष्मः:
क्रिया
TypeVerb
Rootद्विष्
पृथिव्याम्on earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविष्णु
विwidely (prefix)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अक्रम्स्तstrode
अक्रम्स्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम्
गायत्रेणwith the gāyatrī
गायत्रेण:
करण
TypeAdjective
Rootगायत्र (प्रातिपदिक)
छन्दसाby the metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस्
ततःthence
ततः:
अपादान
TypeIndeclinable
Rootततः
निर्भक्तःexcluded
निर्भक्तः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootनिर्भक्त (√भज्)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद्
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद्
द्वेष्टिhates
द्वेष्टि:
क्रिया
TypeVerb
Rootद्विष्
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद्
and
:
TypeIndeclinable
Root
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद्
द्विष्मःhate
द्विष्मः:
क्रिया
TypeVerb
Rootद्विष्
अस्मात्from us
अस्मात्:
अपादान
TypePronoun
Rootअस्मद्
अन्नात्from food
अन्नात्:
अपादान
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
दस्यैto the Dasyu/hostile one
दस्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदस्यु (प्रातिपदिक)
प्रतिष्ठायin/at a firm station
प्रतिष्ठाय:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्रतिष्ठा (प्रातिपदिक)
अगन्मwe went, we reached
अगन्म:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
स्वःto heaven; in the heavenly world
स्वः:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootस्वर्/स्वः (अव्यय)
सम्together, completely (prefix)
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
ज्योतिषाwith light
ज्योतिषा:
करण
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
अभू्मwe became
अभू्म:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
V
Viṣṇu (Trivikrama / World-Measurer)
C
Chandas (Jagatī, Triṣṭubh, Gāyatrī)
J
Jyotis (Light)