Mantra 92
Rishi: Yājñavalkya-tradition (general).
Devata: Indriyas as a collective; (implicit) Śrī and Yaśas as ritual attainments.
Chandas: Yajus (non-metrical/prose-like with rhythmic cola).
Samhita Patha (Devanagari)
आ॒त्मन्नु॒पस्थे॒ न वृक॑स्य॒ लोम॒ मुखे॒ श्मश्रू॑णि॒ न व्या॑घ्रलो॒म । केशा॒ न शी॒र्षन्यश॑से श्रियै॒ शिखा॑ सि॒ᳪहस्य॒ लोम॒ त्विषि॑रिन्द्रि॒याणि॑
Transliteration
ātmánn upásthe na vŕ̥kasya lóma múkhe śmaśrū́ṇi na vyā́ghralóma | kéśā na śīrṣány áśase śríyai śíkhā siṃhásya lóma tvíṣir indríyāṇi
Translation
ఆత్మ యొక్క ‘ఉపస్థ’ంలో వృక (తోడేలు) రోమాలవలె; ముఖమున ‘శ్మశ్రూ’ (గడ్డం) వ్యాఘ్ర రోమాలవలె. శిరస్సుపై కేశాలు యశస్సు, శ్రీ కోసం; ‘శిఖా’ సింహ రోమాలవలె—ఇవే తేజస్సు, ఇవే ఇంద్రియశక్తులు.
Padapatha (Word Analysis)
आत्मन् । उपस्थे । न । वृकस्य । लोम । मुखे । श्मश्रूणि । न । व्याघ्रलोम । केशाः । न । शीर्षनि । यशसे । श्रियै । शिखा । सिंहस्य । लोम । त्विषिः । इन्द्रियाणि
Word by Word
आत्मन्in the self / on the body
आत्मन्:
अधिकारण
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
उपस्थेin the lap / in the lower part (of the body)
उपस्थे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
नnot / like not
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
वृकस्यof a wolf
वृकस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवृक (प्रातिपदिक)
लोमhair, fur
लोम:
उपमान/विशेष्य (नाम-निर्देश)
TypeNoun
Rootलोमन् (प्रातिपदिक)
मुखेin the mouth / on the face
मुखे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
श्मश्रूणिbeards, whiskers
श्मश्रूणि:
उपमान/विशेष्य (नाम-निर्देश)
TypeNoun
Rootश्मश्रु (प्रातिपदिक)
नnot / like not
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
व्याघ्रलोमtiger-fur
व्याघ्रलोम:
उपमान/विशेष्य (नाम-निर्देश)
TypeNoun
Rootव्याघ्र-लोमन् (समास: षष्ठी-तत्पुरुष)
केशाःhairs
केशाः:
कर्तृ/विशेष्य (नाम-निर्देश)
TypeNoun
Rootकेश (प्रातिपदिक)
नnot / like not
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
शीर्षन्on the head
शीर्षन्:
अधिकारण
TypeNoun
Rootशीर्षन् (प्रातिपदिक)
यशसेfor fame
यशसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootयशस् (प्रातिपदिक)
श्रियैfor splendor / prosperity
श्रियै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
शिखाtopknot, crest
शिखा:
कर्तृ/विशेष्य (नाम-निर्देश)
TypeNoun
Rootशिखा (प्रातिपदिक)
सिyou are
सि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
सिंहस्यof a lion
सिंहस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
लोमhair, mane
लोम:
उपमान/विशेष्य (नाम-निर्देश)
TypeNoun
Rootलोमन् (प्रातिपदिक)
त्विषिःbrightness, radiance
त्विषिः:
कर्तृ/विशेष्य (नाम-निर्देश)
TypeNoun
Rootत्विष् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियाणिpowers, faculties, senses
इन्द्रियाणि:
कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
Indriyāṇi (the faculties collectively)Ś
ŚrīY
YaśasRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes