Mantra 84
Rishi: Vājasaneyin ritual tradition (school attribution).
Devata: Indeterminate/ritually apotropaic; addressed to the operative powers of purification and generation rather than a single named deity.
Chandas: Irregular (requires metrical audit).
Samhita Patha (Devanagari)
पय॑सा शु॒क्रम॒मृतं॑ ज॒नित्र॒ᳪ सुर॑या॒ मूत्रा॑ज्जनयन्त॒ रेत॑: । अपाम॑तिं दुर्म॒तिं बाध॑माना॒ ऊव॑ध्यं॒ वात॑ᳪ स॒ब्वं तदा॒रात्
Transliteration
páyasā śukrám amṛ́taṃ janítraṃ súrayā mū́trāj janayanta rétaḥ | apā́matiṃ durmátiṃ bā́dhamānā ū́vadhyaṃ vā́taṃ sábvaṃ tád ārā́t
Translation
పాలతో వారు ప్రకాశవంతమైన అమృత-జనక (అమర జనిత్ర) ను ఉత్పత్తి చేస్తారు; సురాతో, మూత్రం నుండి, రేతస్ (విత్తు) ను జనింపజేస్తారు. అపమతి (బుద్ధిహీనత) మరియు దుర్మతి (కుద్దేశం) ను అణచి, వినాశకరమైన సమస్త వాతం (గాలి/తుఫాను) ను దూరంగా తొలగిస్తారు.
Padapatha (Word Analysis)
पयसा । शुक्रम् । अमृतम् । जनित्रम् । सुरया । मूत्रात् । जनयन्त । रेतः । अपामतिम् । दुर्मतिम् । बाधमानाः । ऊवध्यम् । वातम् । सब्वम् । तत् । आरात्
Word by Word
पयसाwith milk / by milk
पयसा:
करण
TypeNoun
Rootपयस्
शुक्रम्the bright (essence), semen
शुक्रम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootशुक्र
अमृतम्the immortal (nectar)
अमृतम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत
जनित्रम्the begetter / generator
जनित्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजनित्र
सुरयाwith surā (liquor)
सुरया:
करण
TypeNoun
Rootसुरा
मूत्रात्from urine
मूत्रात्:
अपादान
TypeNoun
Rootमूत्र
जनयन्तthey produced / generated
जनयन्त:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जनयति)
रेतःseed, semen
रेतः:
कर्म
TypeNoun
Rootरेतस्
अपामतिम्harmful intent / mischief
अपामतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअपामति
दुर्मतिम्evil-mindedness
दुर्मतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदुर्मति
बाधमानाःhindering, repelling
बाधमानाः:
कर्तृ
TypeVerb (Participle)
Root√बाध्
ऊवध्यम्to be slain/struck down (a slayable one)
ऊवध्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootऊवध्य
वातम्wind
वातम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवात
सर्वम्all (of it)
सर्वम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootसर्व
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद्
आरात्from afar, away
आरात्:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootआरात्
Entities Mentioned
P
Pavamāna / Purifying Power (Śuci-śukra)P
Prajāpati (generative principle)V
Vāyu / Vāta (as a hostile roaming wind)A
Apas (Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes