Mantra 16
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Soma as king (implicit); ritual space (Vedi/Uttaravedī)
Chandas: Yajus (non-metrical/irregular)
Samhita Patha (Devanagari)
आ॒स॒न्दी रू॒पᳪ रा॑जासन्द्यै॒ वेद्यै॑ कु॒म्भी सु॑रा॒धानी॑ । अन्त॑र उत्तरवे॒द्या रू॒पं का॑रोत॒रो भि॒षक्
Transliteration
āsandī́ rūpáṃ rājāsándyai védyai kumbhī́ surā́dhānī | ántar uttaravédyā rūpáṃ kā́rotaro bhiṣák
Translation
ఆసందీ (పీఠం/బెంచ్) రాజాసనానికి రూపం; వేదికై కుంభీ—సురాధానీ (సురా నిల్వ చేసే పాత్ర). అంతరంలో, ఉత్తరవేదీ యొక్క రూపం ‘కారోతర’—భిషక్ (వైద్యుడు).
Padapatha (Word Analysis)
आसन्दी । रूपम् । राज-आसन्द्यै । वेद्यै । कुम्भी । सुरा-धानी । अन्तर् । उत्तर-वेद्याः । रूपम् । कारोतरो । भिषक् ।
Word by Word
आसन्दी(it is) the seat/chair
आसन्दी:
Kartā (नामनिर्देश/उद्देश्य-वस्तु) अथवा विषय-निर्देश
TypeNoun
Rootआसन्दी (प्रातिपदिक) < आसन्द (आस् ‘उपवेशन’ + सन्दि/सद् ‘आसन’)
रूपम्the form; the counterpart
रूपम्:
Karma (निर्दिष्ट-रूप/सम्बन्धित-वस्तु)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
राजासन्द्यैfor the royal seat
राजासन्द्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootराजासन्दी (प्रातिपदिक) = राजा + आसन्दी
वेद्यैfor the altar
वेद्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootवेदी (प्रातिपदिक)
कुम्भीthe pot/cauldron
कुम्भी:
Kartā (नामनिर्देश/उद्देश्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootकुम्भी (प्रातिपदिक)
सुराधानीthe vessel/holder of surā
सुराधानी:
Kartā (नामनिर्देश/उद्देश्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootसुराधानी (प्रातिपदिक) = सुरा + धानी (√धा ‘धारण’)
अन्तःwithin; inside
अन्तः:
Adhikaraṇa (स्थान/अवस्थान) / उपपद-निर्देश
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (अव्यय)
उत्तरवेद्याःof the northern altar
उत्तरवेद्याः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध) / Adhikaraṇa-संबन्ध
TypeNoun
Rootउत्तरवेदी (प्रातिपदिक)
रूपम्the form; the counterpart
रूपम्:
Karma (निर्दिष्ट-रूप/सम्बन्धित-वस्तु)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
कारोतlet him make; he should make
कारोत:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
अन्तरःthe inner (one)
अन्तरः:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृ-निर्देश) / विषय-निर्देश
TypeAdjective
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
भिषक्the physician; healer
भिषक्:
Kartā (सम्बोधन/विधेय-कर्तृ) अथवा विशेष्य
TypeNoun
Rootभिषज्/भिषक् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
Soma (as King, implicit)V
Vedi / Uttaravedī (ritual space as sacred presence)B
Bhiṣak (healing principle, personified role)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes