Mantra 58
Rishi: Śukla-Yajurvedic tradition
Devata: Not a single devatā; addressed to the departing essence (tad/ātman) with ṛṣi-world as goal
Chandas: Triṣṭubh-like cadence, though transmitted as yajus with accent
Samhita Patha (Devanagari)
यदाकू॑तात्स॒मसु॑स्रोद्धृ॒दो वा॒ मन॑सो वा॒ सम्भृ॑तं॒ चक्षु॑षो वा । तदनु॒ प्रेत॑ सु॒कृता॑मु लो॒कं यत्र॒ ऋष॑यो ज॒ग्मुः प्र॑थम॒जाः पु॑रा॒णाः
Transliteration
yád ākū́tāt sám ásusrod dhṛdó vā mánaso vā sámbhṛtaṃ cákṣuṣo vā | tád ánu préta sukṛ́tāmu lokáṃ yátra ṛ́ṣayo jagmúḥ prathamajā́ḥ purāṇā́ḥ
Translation
సంకల్పం నుండి సమస్రోతంగా కలసి ప్రవహించినది—హృదయం నుండో, మనస్సు నుండో, లేదా కన్ను నుండో సమీకృతమైనదో—దాని అనంతరం నీవు సుకృతుల లోకానికి వెళ్లుము; అక్కడ ఋషులు వెళ్లారు—ప్రథమజులు, పురాతనులు.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । आकूतात् । सम् । असुस्रुत् । हृदः । वा । मनसः । वा । सम्भृतम् । चक्षुषः । वा । तत् । अनु । प्रेत । सु-कृताम् । उ । लोकम् । यत्र । ऋषयः । जग्मुः । प्रथम-जाः । पुराणाः
Word by Word
यत्which/that (thing)
यत्:
सम्बन्ध/कर्म (यत्-तत् सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आकूतात्from intention/resolve
आकूतात्:
अपादान
TypeNoun
Rootआकूति (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
असुस्रोत्flowed forth/issued
असुस्रोत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्रु (धातु) + सम् (उपसर्ग)
हृदःof the heart
हृदः:
सम्बन्ध (स्रोतः-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
मनसःof the mind
मनसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा
सम्भृतम्collected, gathered
सम्भृतम्:
विशेषण (यत्) / कर्म
TypeParticiple/Adjective
Rootसम् + √भृ (धातु) → सम्भृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
चक्षुषःof the eye
चक्षुषः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा
तत्that
तत्:
कर्म (प्रेत इति क्रियायाः) / विषय
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनुafter, following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)
प्रेतgo forth; proceed
प्रेत:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्र + √इ (धातु)
सुकृताम्well-made/meritorious
सुकृताम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootसुकृत (प्रातिपदिक)
उindeed, verily
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
लोकम्world, realm
लोकम्:
कर्म (गमनस्य)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
ऋषयःseers
ऋषयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
जग्मुःwent, have gone
जग्मुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
प्रथमजाःfirst-born, primeval
प्रथमजाः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रथम + ज (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय)
पुराणाःancient
पुराणाः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
Sukṛtām Loka (world of the well-doers)Ṛ
Ṛṣayaḥ (the seers), prathamajāḥ purāṇāḥA
Antaryāmin/Ātman (the departing essence, ‘tad’)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes