Mantra 40
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Candramas as Gandharva; Nakṣatras as Apsarases (Bhekura-name)
Chandas: Yajus
Samhita Patha (Devanagari)
सु॒षु॒म्णः सूर्य॑रश्मिश्च॒न्द्रमा॑ गन्ध॒र्वस्तस्य॒ नक्ष॑त्राण्यप्स॒रसो॑ भे॒कुर॑यो॒ नाम॑ । स न॑ इ॒दं ब्रह्म॑ क्ष॒त्रं पा॑तु॒ तस्मै॒ स्वाहा॒ वाट् ताभ्य॒: स्वाहा॑
Transliteration
suṣúmṇaḥ sū́rya-raśmíś candrámā gandharvás tásya nákṣatrāṇy apsáraso bhekúrayō nā́ma | sá na idáṁ bráhma kṣatráṁ pātu tásmai svā́hā vā́ṭ tā́bhyaḥ svā́hā
Translation
సుషుమ్ణ (శుభకరమైన) సూర్యరశ్మి; చంద్రుడు గంధర్వుడు. అతని నక్షత్రాలు అప్సరసలు; వారి పేరు ‘భేకురయః’. అతడు మా ఈ బ్రహ్మమును క్షత్రమును కాపాడుగాక. అతనికి స్వాహా! వట్! వారికి స్వాహా!
Padapatha (Word Analysis)
सु॒षु॒म्णः । सूर्य॑-रश्मिः । च॒न्द्रमा॑ । गन्ध॒र्वः । तस्य॑ । नक्ष॑त्राणि । अ॒प्स॒रसः॑ । भे॒कुर॑यः । नाम॑ । सः । नः॑ । इ॒दम् । ब्रह्म॑ । क्ष॒त्रम् । पा॒तु॒ । तस्मै॑ । स्वाहा॑ । वाट् । ताभ्यः॑ । स्वाहा॑
Word by Word
सुṣुम्णःSuṣumṇa (a divine being/name)
सुṣुम्णः:
Kartā
TypeNoun
Rootसुṣुम्ण (प्रातिपदिक)
सूर्यरश्मिःthe sun-ray
सूर्यरश्मिः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर्य-रश्मि (समास; प्रातिपदिक)
चन्द्रमाthe Moon
चन्द्रमा:
Kartā
TypeNoun
Rootचन्द्रमस्/चन्द्रमा (प्रातिपदिक)
गन्धर्वःthe Gandharva
गन्धर्वः:
Kartā
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
नक्षत्राणिthe lunar mansions/stars
नक्षत्राणि:
Kartā
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
अप्सरसःthe Apsarases
अप्सरसः:
Kartā
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
भेकुरयःthe Bhēkurayas (a class of beings)
भेकुरयः:
Kartā
TypeNoun
Rootभेकुरि/भेकुर (प्रातिपदिक; गण/समूह-नाम)
नामby name / named
नाम:
Viśeṣaṇa (naming/apposition)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
सःhe/that (one)
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
नःour/of us
नः:
Sambandha (genitive: ‘our’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
ब्रह्मbrahman; sacred power/priesthood
ब्रह्म:
Karma
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
क्षत्रम्kṣatra; royal power/warrior rule
क्षत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक)
पातुmay (he) protect
पातु:
Kriyā (protecting action)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
तस्मैto him/to that (deity)
तस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
स्वाहाsvāhā (offering-call)
स्वाहा:
(Yajña-exclamation)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
वाट्vāṭ (Vedic exclamation/ritual call)
वाट्:
(Ritual interjection)
TypeIndeclinable
Rootवाट् (निपात/वैदिक-उद्गार)
ताभ्यःto them (fem.)
ताभ्यः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
(Yajña-exclamation)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
S
Sūrya-raśmi (benign sun-ray)C
Candramas (Moon) as GandharvaN
Nakṣatrāṇi as Apsarases (Bhekuras)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes