Mantra 93
Rishi: Traditionally ascribed within the Vājasaneyin transmission to the ritual lineage (often linked to Yājñavalkya in later attribution); specific ṛṣi not marked in the provided excerpt.
Devata: Ājya/Apas (ghee as waters), with Agni as the receiving deity by ritual function.
Chandas: Triṣṭubh (by cadence and pāda length; typical of RV-style ājya-dhārā hymnic diction).
Samhita Patha (Devanagari)
ए॒ता अ॑र्षन्ति॒ हृद्या॑त्समु॒द्राच्छ॒तव्र॑जा रि॒पुणा॒ नाव॒चक्षे॑ । घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि हिर॒ण्ययो॑ वेत॒सो मध्य॑ आसाम्
Transliteration
etā́ arṣanti hṛ́dyāt samudrā́c chatá-vrajā ripúṇā ná avacákṣe | ghṛtásya dhā́rā abhí cākāśīmi hiraṇyáyo vetáso mádhya āsām ||
Translation
ఇవి హృదయమునుండి, సముద్రమునుండి, శతమార్గములుగలవిగా ప్రవహించుచున్నవి; శత్రువు వాటిని తక్కువ చేయునట్లు చూడలేడు. ఘృతధారలు—వాటిని నేను స్థిరదృష్టితో దర్శించుచున్నాను—సువర్ణమయమైనవి, వేతస (నారిక/నలము) వలె, వాటి మధ్యభాగమున.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒ताः । अ॒र्ष॒न्ति॒ । हृद्य॑ात् । स॒मु॒द्रात् । श॒त-व्र॑जाः । रि॒पुणा॑ । न । अ॒व॒चक्षे॑ । घृ॒तस्य॑ । धारा॑ः । अ॒भि । चा॒क॒शी॒मि॒ । हि॒र॒ण्ययः॑ । वे॒त॒सः । मध्ये॑ । आ॒सा॒म्
Word by Word
एताःthese (f.)
एताः:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अर्षन्तिthey flow / rush
अर्षन्ति:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Rootऋष् (गत्यर्थः/स्रवणार्थः) धातु
हृद्याःheart-pleasing, delightful
हृद्याः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृद्य (प्रातिपदिक)
समुद्रात्from the ocean
समुद्रात्:
अपादान
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
शतव्रजाःhaving a hundred enclosures/paths
शतव्रजाः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशत-व्रज (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः)
रिपुणाby/with an enemy
रिपुणा:
करण
TypeNoun
Rootरिपु (प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध)
अवचक्षेI behold / I perceive
अवचक्षे:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Rootअव-चक्ष् (दर्शने) धातु
घृतस्यof ghee
घृतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
धाराःstreams
धाराः:
कर्म (दृश्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootधारा (प्रातिपदिक)
अभिtowards, upon
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
चाकशीमिI look upon / I behold
चाकशीमि:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Rootकश्/काक्ष् (दीप्तौ/दर्शने) धातु; ‘चाकशी-’ (दृश्-समर्थ)
हिरण्ययःgolden
हिरण्ययः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहिरण्यय (प्रातिपदिक)
वेतसःreed / cane
वेतसः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवेतस (प्रातिपदिक)
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
आसाम्of these (f.)
आसाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Ājya (clarified butter as sacred oblation)Ā
Āpas (Waters)A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes