Mantra 69
Rishi: Vājasaneyin ritual tradition (anukramaṇī attribution uncertain).
Devata: Agni.
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने॒ प्रेहि॑ प्रथ॒मो दे॑वय॒तां चक्षु॑र्दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् । इय॑क्षमाणा॒ भृगु॑भिः स॒जोषा॒: स्व॒र्यन्तु॒ यज॑मानाः स्व॒स्ति
Transliteration
agne préhi prathamó devayatā́ṃ cákṣur devā́nām utá mártyānām | íyakṣamāṇā bhṛgúbhiḥ sajóṣāḥ svaryántu yájamānāḥ svastí
Translation
హే అగ్నీ! నీవు ముందుగా సాగు; దేవభావముగలవారిలో ప్రథముడు; నీవు దేవులకును మానవులకును నేత్రము. భృగువులతో సఖ్యంగా, యజ్ఞం చేయుటకు ఉత్సుకతతో, యజమానులు స్వర్గలోకాన్ని పొందుదురు—స్వస్తి కలుగుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने॒ । प्र । इहि । प्र॒थ॒मः । दे॒व॒य॒ताम् । चक्षुः॑ । दे॒वाना॑म् । उ॒त । मर्त्या॑नाम् । इय॑क्षमाणाः । भृगु॑भिः । स॒-जो॒षाः । स्व॒र्यन्तु॑ । यज॑मानाः । स्व॒स्ति
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग)
एहिgo (come forth)
एहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु)
प्रथमःthe first
प्रथमः:
विशेषण (कर्तृ)
TypeAdjective
Rootप्रथम- (प्रातिपदिक)
देवयताम्of the god-seeking (worshippers)
देवयताम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootदेवयत्- (प्रातिपदिक; वर्तमानकृदन्त-शतृ/शानच्-आधार)
चक्षुःeye, vision
चक्षुः:
कर्तृ/प्राधान्य (समासार्थे)
TypeNoun
Rootचक्षुस्- (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
मर्त्यानाम्of mortals
मर्त्यानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमर्त्य- (प्रातिपदिक)
इयक्षमाणाःdesiring to sacrifice / about to worship
इयक्षमाणाः:
कर्तृ (यजमानाः इति सह)
TypeParticiple
Rootयज् (धातु) + सन् (इच्छार्थ) → यक्ष्; शानच् (वर्तमानकृदन्त)
भृगुभिःwith the Bhṛgus
भृगुभिः:
सह/साधन (करणभावे)
TypeNoun
Rootभृगु- (प्रातिपदिक)
सजोषाःin concord, together-pleased
सजोषाः:
विशेषण (इयक्षमाणाः/यजमानाः)
TypeAdjective
Rootसजोषस्- (प्रातिपदिक; ‘स’ + जोषस् ‘सन्तोष/अनुराग’)
स्वर्यन्तुmay they go to heaven / attain the sun-world
स्वर्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्वृ/स्वर् (धातु; ‘स्वर्’ गत्यर्थ/दीप्त्यर्थ)
यजमानाःthe sacrificers
यजमानाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयजमान- (प्रातिपदिक; यज् धातोः वर्तमानकृदन्त-मानिन्/शानच्-आधार)
स्वस्तिwell-being, auspiciousness
स्वस्ति:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वस्ति (निपात/अव्यय; सु + अस्ति)
Entities Mentioned
A
AgniB
Bhṛgus (as a sacred priestly lineage)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes