Mantra 59
Rishi: Not specified in the excerpt.
Devata: Cosmic measurer/light (often interpreted within Savitṛ/Āditya sphere).
Chandas: Undetermined from excerpt alone.
Samhita Patha (Devanagari)
वि॒मान॑ ए॒ष दि॒वो मध्य॑ आस्त आपप्रि॒वान् रोद॑सी अ॒न्तरि॑क्षम् । स वि॒श्वाची॑र॒भि च॑ष्टे घृ॒ताची॑रन्त॒रा पूर्व॒मप॑रं च के॒तुम्
Transliteration
vimā́na eṣá divó mádhya āsta āpaprivā́n ródasī antárikṣam | sá viśvā́cīr abhí caṣṭe ghṛtā́cīr antárā pū́rvam áparaṃ ca ketúm
Translation
ఈ మాపకుడు (విమానుడు) దివ్యలోక మధ్యంలో నిలిచి, రెండు లోకాలను మరియు అంతరిక్షాన్ని నింపుతున్నాడు. అతడు ఘృతదీప్తమైన, సర్వదిశాగామి కిరణాలను పరిశీలిస్తాడు—పూర్వమూ అపరమూ అయిన రెండు కేతు (ప్రకాశచిహ్న)ల మధ్యలో.
Padapatha (Word Analysis)
वि॒मान॑ः । ए॒षः । दि॒वः । मध्ये॑ । आ॒स्ते । आ॒-प॒प्रि॒वान् । रोद॑सी इति । अ॒न्तरि॑क्षम् । सः । वि॒श्वाचीः॑ । अ॒भि । च॒ष्टे । घृ॒ताचीः॑ । अ॒न्तर॑ा । पूर्व॑म् । अपर॑म् । च । के॒तुम् ।
Word by Word
विमानेin the aerial car / in the (measuring) expanse
विमाने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविमान (प्रातिपदिक; वि+मान) अथवा विमान (नपुंसकलिङ्ग)
एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दिवःof heaven / of the sky
दिवः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ)
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
आस्तेsits / abides
आस्ते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√आस् (आसँ उपवेशने)
आपप्रिवान्having filled / having pervaded
आपप्रिवान्:
Kartā (विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√पॄ (पॄ पूरणे) + उपसर्ग आ-; कृत्: क्तवतु
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
अन्तरिक्षम्the midspace / atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाचीःall-reaching (rays/lines)
विश्वाचीः:
Karma (विशेष्य-विशेषणभावे)
TypeAdjective
Rootविश्वाच्/विश्वाची (प्रातिपदिक; ‘all-reaching’)
अभिtowards / over
अभि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्गः)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
चष्टेsees / beholds
चष्टे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√चक्ष् (चक्षँ दर्शने)
घृताचीःghee-bright (rays/lines)
घृताचीः:
Karma (विशेष्य-विशेषणभावे)
TypeAdjective
Rootघृताच्/घृताची (प्रातिपदिक; ‘ghee-bright’)
अन्तराbetween / in between
अन्तरा:
Adhikaraṇa (अव्ययेन)
TypeIndeclinable
Rootअन्तरा (अव्यय)
पूर्वम्the former (one)
पूर्वम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
अपरम्the latter (one)
अपरम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootअपर (प्रातिपदिक)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
केतुम्the sign / banner / light
केतुम्:
Karma
TypeNoun
Rootकेतु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
Vimāna (Cosmic Measurer)Ā
Āditya/Savitṛ (solar sphere, interpretive)R
Rodasī (Heaven and Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes