Mantra 13
Rishi: Vājasaneyin tradition
Devata: Rudra as Śiva (appeased, auspicious)
Chandas: Yajus-formula with strong ṛgvedic diction
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒व॒तत्य॒ धनु॒ष्ट्वᳪ सह॑स्राक्ष॒ शते॑षुधे । नि॒शीर्य॑ श॒ल्यानां॒ मुखा॑ शि॒वो न॑: सु॒मना॑ भव
Transliteration
avátatya dhánus tváṁ sahasrākṣa śáteṣudhe | níśīrya śalyā́nāṁ múkhā śivó naḥ sumánā bhava
Translation
హే సహస్రాక్ష! హే శతేషుధే! నీ ధనుస్సును క్రిందికి దించి (సడలించి) వేయి. అలాగే నీ బాణాల శల్య (మునులు)ను తీసివేసి, మా పట్ల శివ (కల్యాణకరుడు)గా, సుమనా (సద్మనస్సుతో) ఉండుము.
Padapatha (Word Analysis)
अवतत्य । धनुः । त्वम् । सहस्र-अक्ष । शत-इषुधे । नि-शीर्य । शल्यानाम् । मुखा । शिवः । नः । सु-मनाः । भव
Word by Word
अवतत्यhaving stretched (down)
अवतत्य:
— (क्रियाविशेषण; पूर्वक्रिया)
TypeVerb (absolutive)
Rootअव-√तन् (तनु-विस्तारे)
धनुःthe bow
धनुः:
कर्म (अवतत्य—‘धनुः’)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ (भव)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सहस्राक्षO thousand-eyed one
सहस्राक्ष:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootसहस्र-अक्ष (बहुव्रीहि-प्रातिपदिक)
शतेषुधेO hundred-quivered / having a hundred arrow-cases
शतेषुधे:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootशत-इषुधि (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-प्रातिपदिक)
निशीर्यhaving removed / having extracted
निशीर्य:
— (क्रियाविशेषण; पूर्वक्रिया)
TypeVerb (absolutive)
Rootनि-√शीॄ/√शॄ (शॄ-हिंसागत्योः; here ‘to tear out/remove’)
शल्यानाम्of the barbs/spikes (arrow-heads)
शल्यानाम्:
अपादान/सम्बन्ध (निशीर्य—‘from/of the barbs’)
TypeNoun
Rootशल्य (प्रातिपदिक)
मुखात्from the mouth/face
मुखात्:
अपादान (निशीर्य—‘from the mouth/face’)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
शिवःauspicious, gracious
शिवः:
कर्तृ-विशेषण (त्वम्…भव)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (to/for us; ‘our’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुमनाःwell-minded, benevolent
सुमनाः:
कर्तृ-विशेषण (त्वम्…भव)
TypeAdjective
Rootसु-मनस् (बहुव्रीहि-प्रातिपदिक)
भवbe (become)
भव:
क्रिया (मुख्य विधेय)
TypeVerb
Root√भू (भवति)
Entities Mentioned
R
RudraŚ
Śiva (Rudra as auspicious)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes