Mantra 11
Rishi: Vājasaneyin tradition (Yājñavalkya transmission)
Devata: Rudra (as mīḍhuṣṭama, appeased)
Chandas: Yajus with ṛgvedic phraseology
Samhita Patha (Devanagari)
या ते॑ हे॒तिर्मी॑ढुष्टम॒ हस्ते॑ ब॒भूव॑ ते॒ धनु॑: । तया॒ऽस्मान्वि॒श्वत॒स्त्वम॑य॒क्ष्मया॒ परि॑ भुज
Transliteration
yā́ te heṭír mīḍhuṣṭama háste babhū́va te dhánuḥ | táyā ’smā́n viśvátas tvám ayakṣmáyā pári bhuja
Translation
ఓ మీఢుష్టమ (అత్యంత కరుణామయుడా)! నీ చేతికి వచ్చిన నీ హేతి (ఆయుధం)—నీ ధనుస్సు—దానితో మమ్మల్ని అన్ని దిక్కుల నుండీ అయక్ష్మా (రోగరహితత్వం)తో పరివేష్టించి, చుట్టూరా కాపాడుము.
Padapatha (Word Analysis)
या । ते । हे॒तिः । मीढुष्टम । हस्ते । बभूव । ते । धनुः । तया । अस्मान् । विश्वतः । त्वम् । अयक्ष्मया । परि । भुज
Word by Word
याwhich (that)
या:
विशेषणम् (हेतिः-विशेषण)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (स्वामित्वम्)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हेतिःmissile, weapon
हेतिः:
कर्तृ (बभूव इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootहेति (प्रातिपदिक)
मीढुष्टमO most bountiful / most generous
मीढुष्टम:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootमीढुष्टम (प्रातिपदिक; मीढुष् + तमप्)
हस्तेin (your) hand
हस्ते:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
बभूवhas become / became
बभूव:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (स्वामित्वम्)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धनुःbow
धनुः:
कर्तृ (बभूव इत्यस्य कर्ता; हेतिः/धनुः—द्वयम्)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
तयाwith that (weapon)
तया:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वतःfrom all sides / on every side
विश्वतः:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootविश्वतः (अव्यय; विश्व + तस्)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अयक्ष्मयाwith (the power of) non-disease; as a protection from disease
अयक्ष्मया:
करण (परि-भुज् इत्यस्य साधनम्/हेतुः)
TypeNoun (used adverbially/instrumental)
Rootअयक्ष्म (प्रातिपदिक; a- + यक्ष्म)
परिaround, completely
परि:
क्रियाविशेषणम् (उपसर्गः)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
भुजprotect / encompass / guard
भुज:
क्रिया
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Entities Mentioned
R
Rudra (mīḍhuṣṭama)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes