Mantra 80
Rishi: VS healing sequence tradition (not explicitly named in the mantra).
Devata: Oṣadhayaḥ; secondarily the empowered Bhiṣak (healing function).
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like movement (to be verified by syllable count; the diction is RV-like).
Samhita Patha (Devanagari)
यत्रौ॑षधीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑न॒: समि॑ताविव । विप्र॒: स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः
Transliteration
yátr o̍ṣadhī́ḥ samágmata rā́jānaḥ sámitāv iva | vípraḥ sá ucyate bhiṣág rákṣo-hā́mīva-cā́tanaḥ
Translation
ఎక్కడ ఔషధులు సమాగమించాయో—సభలో సంప్రదించే రాజుల వలె—అతడు ‘విప్ర’ అని పిలువబడతాడు; అతడు భిషక్ (వైద్యుడు), రక్షః-హన్ (దుష్టశక్తి-నాశకుడు), వ్యాధి-నివారకుడు.
Padapatha (Word Analysis)
यत्र । ओषधीः । सम्-अग्मत । राजानः । समितौ-इव । विप्रः । सः । उच्यते । भिषक् । रक्षो-हा । अमीव-चातनः ।
Word by Word
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
औषधीःherbs, medicinal plants
औषधीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootओषधि- (प्रातिपदिक)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अग्मतcame, assembled
अग्मत:
—
TypeVerb
Root√गम् (गच्छ्) + लुङ्
राजानःkings
राजानः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराजन्- (प्रातिपदिक)
समितौin an assembly, in a gathering
समितौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसमिति- (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
विप्रःsage, inspired priest
विप्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविप्र- (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (विप्रः इत्यस्य सह-सम्बन्धी) अथवा विषय-निर्देश
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उच्यतेis called
उच्यते:
—
TypeVerb
Root√वच् + यक् (कर्मणि) + लट्
भिषक्physician, healer
भिषक्:
प्रथमा-सम्बोधन/विधेय (उच्यते इत्यस्य विधेयः)
TypeNoun
Rootभिषज्/भिषक्- (प्रातिपदिक)
रक्षःdemon, harmful spirit
रक्षः:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस्- (प्रातिपदिक)
हामीवslayer of disease
हामीव:
विधेय (भिषक् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeKṛdanta (agent noun) / Adjective
Rootहन् (√हन्) + आमीव- (उपपद-समास/कृदन्त-प्रयोग)
चातनःexpeller, remover
चातनः:
विधेय (भिषक् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeKṛdanta (agent noun) / Adjective
Root√चत्/√चात् (चातयति) → चातन- (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
O
Oṣadhayaḥ (Medicinal Herbs)B
Bhiṣak (the empowered Physician/Inspired one)R
Rakṣas / hostile beings (as adversaries)Ā
Āmīva (disease, affliction)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes