Mantra 47
Rishi: Ṛgvedic provenance (adopted into VS as yajus for śrauta application).
Devata: Agni (with Indra as mythic agent of Soma ingestion).
Chandas: Tr̥ṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒यᳪ सो अ॒ग्निर्यस्मि॒न्त्सोम॒मिन्द्र॑: सु॒तं द॒धे ज॒ठरे॑ वावशा॒नः । स॒ह॒स्रियं॒ वाज॒मत्यं॒ न सप्ति॑ᳪ सस॒वान्त्सन्त्स्तू॑यसे जातवेदः
Transliteration
ayáṃ só agnír yásmin sómam índraḥ sutáṃ dadhé jaṭháre vāvāśānáḥ | sahasríyaṃ vā́jam átyaṃ ná saptíṃ sasavā́nt san stū́yase jātavedaḥ
Translation
ఇదే ఆ అగ్ని; ఇందులో ఇంద్రుడు పిండిన సోమాన్ని, దానిని ఆత్రుతగా కోరుతూ, తన ఉదరంలో ధారించాడు. సహస్రగుణ బహుమతి—అశ్వంలా, పందెపు గుర్రంలా—దానిని గెలిచి, హే జాతవేదస్, నీవు విజేతగా స్తుతింపబడుతున్నావు.
Padapatha (Word Analysis)
अयम् । सः । अग्निः । यस्मिन् । सोमम् । इन्द्रः । सुतम् । दधे । जठरे । वावशानः । सहस्रियम् । वाजम् । अत्यम् । न । सप्तिम् । ससवान् । सन् । स्तूयसे । जातवेदः ।
Word by Word
अयम्this (one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सःhe/that
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in whom/wherein
यस्मिन्:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमम्Soma
सोमम्:
Karma
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सुतम्pressed/extracted
सुतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसु (धातु) → सुत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
दधेplaced/put
दधे:
Kriyā
TypeVerb
Rootधा (धातु)
जठरेin (his) belly
जठरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
वावशानःeager/longing
वावशानः:
Kartā
TypeParticiple
Rootववश्/वाश् (धातु; तीव्र-इच्छा/तृष्णा) → वावशान (कृदन्त-प्रातिपदिक, शानच्)
सहस्रियम्thousandfold/abounding in thousands
सहस्रियम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) → सहस्रिय (तद्धित-प्रातिपदिक)
वाजम्prize; strength; food
वाजम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
अत्यम्a steed; swift horse
अत्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootअत्य (प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
सप्तिम्a team/horse (steed)
सप्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसप्ति (प्रातिपदिक)
ससवान्having won/produced; victorious
ससवान्:
Kartā
TypeParticiple
Rootसू (धातु) → ससवान् (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्वसुँ; परिपूर्ण-भावः)
सन्being
सन्:
Kartā
TypeParticiple
Rootअस् (धातु) → सन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ)
स्तूयसेyou are praised
स्तूयसे:
Kriyā
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
जातवेदःO Jātavedas (Agni, knower of births)
जातवेदः:
Sambodhana
TypeNoun (epithet)
Rootजात (√जन्, क्त) + वेद (विद्/वेद, प्रातिपदिक) → जातवेदस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
Agni (Jātavedas)I
IndraS
SomaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes