Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 105

Rishi: Yājñavalkya-tradition (uncertain for isolated citation)

Devata: Iṣ/Ūrj (personified nourishment), Ṛta, and the generative ‘Mahiṣa’ power (often Somaic)

Chandas: Triṣṭubh-like (requires verification; longer pādas suggest triṣṭubh/jagatī family)

Samhita Patha (Devanagari)

इष॒मूर्ज॑म॒हमि॒त आद॑मृ॒तस्य॒ योनिं॑ महि॒षस्य॒ धारा॑म् । आ मा॒ गोषु॑ विश॒त्वा त॒नूषु॒ जहा॑मि से॒दिमनि॑रा॒ममी॑वाम्

Transliteration

iṣám ūrjáṃ ahám itá ā́ dam ṛtásya yóniṃ mahiṣásya dhā́rām | ā́ mā góṣu viśatvā́ tanū́ṣu jahā́mi sédim a̱nirā́mam īvā́m ||

Translation

నేను ఇక్కడి నుండి ఇష్ (పోషణం) మరియు ఊర్జ్ (బలం) గ్రహిస్తున్నాను—ఋత (ధర్మ-నియమ) యొక్క యోని, మహిష (మహత్తరుడు/పరాక్రమి) యొక్క ధారా. అది గోవులలోనికి ప్రవేశించి నాలోనికి ప్రవేశించుగాక; మా శరీరాలలోనికి ప్రవేశించుగాక; ఈ వ్యాధిని—అక్షతంగా, నిరామయంగా—నేను దూరం చేస్తాను.

Padapatha (Word Analysis)

इष॑म् । ऊर्ज॑म् । अ॒हम् । इ॒त॒ः । आ । द॒म् । ऋ॒तस्य॑ । योनिम्॑ । म॒हि॒षस्य॑ । धारा॑म् । आ । मा॒ । गोषु॑ । वि॒श॒तु॒ । आ । त॒नूषु॑ । जहा॑मि । स॒ । इ॒दम् । अ॒नि॒रा॒मम् । ई॒वा॒म् ।

Word by Word

• इषम्: food, nourishment
• इषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इष् (प्रातिपदिक: इषा) अथवा इष्-शब्द

• ऊर्जम्: strength, vigor
• ऊर्जम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज् (प्रातिपदिक: ऊर्ज्/ऊर्जा)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• इत: indeed, just, here/now
• इत: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• आदमे: I have subdued/controlled
• आदमे: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: आ + दम् (धातु: दमुँ/दम् ‘to subdue, to tame’)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• योनिम्: womb, source, seat
• योनिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)

• महिषस्य: of the mighty one / of the bull (mahīṣa)
• महिषस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• धाराम्: stream, flow
• धाराम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धारा (प्रातिपदिक)

• आ: towards, into
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• मा: me
• मा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• गोषु: among/in the cows
• गोषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• विशत्व: let (it/he) enter
• विशत्व: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: वि + शम्/शि (धातु: विश् ‘to enter’)

• आ: into, towards
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• तनूषु: in the bodies
• तनूषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• जहामि: I abandon, I cast off
• जहामि: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: हा (धातु: हानौ ‘to leave, abandon’)

• स: that/he
• स: कर्तृ/विशेष्य-संबन्ध (अन्वयेन)
• Type: Pronoun
• Root: तद्

• इदम्: this
• इदम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम्

• अनिरामम्: free from illness
• अनिरामम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-निराम (प्रातिपदिक; निराम ‘free from disease’)

• अमीवाम्: disease, affliction
• अमीवाम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अमीवा (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Iṣ (Iṣam)
• Ūrj
• Ṛta
• Mahiṣa (generative mighty power, Somaic/virile stream)