Mantra 75
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh-like (ṛc-style), employed as yajus
Samhita Patha (Devanagari)
अह॑रह॒रप्र॑यावं॒ भर॒न्तोऽश्वा॑येव॒ तिष्ठ॑ते घा॒सम॑स्मै । रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा मद॒न्तोऽग्ने॒ मा ते॒ प्रति॑वेशा रिषाम
Transliteration
áhar-ahar áprayāvaṃ bháranto’śvā́ya iva tíṣṭhate ghāsám asmai | rā́yas póṣeṇa sámiṣā́ madánto’gne mā́ te prátiveśā riṣāma
Translation
ప్రతిరోజూ, అప్రయావమైన సేవను మోసుకొచ్చి, మేము అతని దగ్గర నిలుస్తాము; గడ్డి తీసుకొని గుర్రం దగ్గర నిలిచినట్లుగా. ధనపోషణ వృద్ధితో ఆనందిస్తూ, సమిధను అతని భాగంగా చేసుకొని మదిస్తూ—హే అగ్నీ! నీ ప్రతివేశులు (పక్కవారు) నీకు (మాకూ) హాని చేయకూడదు.
Padapatha (Word Analysis)
अहर्-अहर् । अप्रयावम् । भरन्तः । अश्वाय । इव । तिष्ठते । घासम् । अस्मै । रायः-पोषेण । सम्-इषा । मदन्तः । अग्ने । मा । ते । प्रति-वेशाः । रिषाम
Word by Word
अहःday
अहः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक) अहस्/अहः
अहर्-अहर्day by day
अहर्-अहर्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअहन् (प्रातिपदिक) अहस्
अप्रयावम्unfailing(ly), without cessation
अप्रयावम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअप्रयाव (प्रातिपदिक; a- + प्रयाव)
भरन्तःbearing, carrying
भरन्तः:
Kartā
TypeVerb
Root√भृ (भरति)
अश्वायfor the horse
अश्वाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
तिष्ठतेstands, remains
तिष्ठते:
Kartā
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति)
घासम्fodder, grass
घासम्:
Karma
TypeNoun
Rootघास (प्रातिपदिक)
अस्मैfor him
अस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रायःof wealth
रायः:
—
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक ‘wealth’)
पोषेणwith prosperity/nourishment
पोषेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
सम्together, fully
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम्
इषाwith refreshment/food
इषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक ‘refreshment/food’)
मदन्तःrejoicing, being exhilarated
मदन्तः:
Kartā
TypeVerb
Root√मद् (मदति)
अग्नेO Agni
अग्ने:
—
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा
तेof you, your
ते:
—
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रतिवेशाःneighbors, those dwelling nearby
प्रतिवेशाः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रतिवेश (प्रातिपदिक)
रिषामmay (they) harm/injure
रिषाम:
Kartā
TypeVerb
Root√रिष् (रिषति/रिष्यति)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes