
ఉపమన్యువు త్రిలోకాలలో సమానమైన కర్మలేని, పూర్తిగా ‘అముష్మిక’ (పరలోకసాధక) విధిగా ఒక అప్రతిమ వ్రతాన్ని ప్రకటిస్తాడు. దీనికి ప్రమాణంగా—ఈ వ్రతాన్ని సమస్త దేవతలు, ముఖ్యంగా బ్రహ్మా, విష్ణు, రుద్ర; ఇంద్రుడు మరియు లోకపాలకులు; సూర్యాదినవగ్రహాలు; విశ్వామిత్ర-వసిష్ఠ వంటి బ్రహ్మవిద్ మహర్షులు; అలాగే శివభక్త ఋషులు (శ్వేత, అగస్త్య, దధీచి) ఆచరించారని చెబుతాడు. నందీశ్వర, మహాకాల, భృంగీశ వంటి గణేశ్వరులు, ఇంకా దైత్యులు, శేషాది మహానాగులు, సిద్ధులు, యక్షులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు, భూతాలు, పిశాచాలు కూడా దీనిని చేసినట్లు పేర్కొంటుంది. ఈ వ్రతం వల్ల జీవులు తమ తమ స్థానాలను పొందుతారు; దేవులు ‘దేవత్వం’లో స్థిరపడతారు—బ్రహ్మా బ్రహ్మత్వం, విష్ణు విష్ణుత్వం, రుద్ర రుద్రత్వం, ఇంద్ర ఇంద్రత్వం, గణేశ గణేశత్వం. అనంతరం విధానం—శ్వేతచందనసుగంధ జలంతో లింగాభిషేకం, వికసించిన తెల్ల పద్మాలతో పూజ, నమస్కారం, సరైన లక్షణాలతో అందమైన పద్మాసనం నిర్మాణం; సామర్థ్యముంటే స్వర్ణ-రత్నాలతో అలంకరించి, కేశరజాల మధ్యలో చిన్న లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించడం।
Verse 1
उपमन्युरुवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि केवलामुष्मिकं विधिम् । नैतेन सदृशं किंचित्कर्मास्ति भुवनत्रये
ఉపమన్యు అన్నాడు— ఇకపై నేను కేవలం పరలోక పరమశ్రేయస్సుకోసమైన విధిని ప్రకటిస్తున్నాను. త్రిలోకాలలో దీనితో సమానమైన కర్మ ఏదీ లేదు.
Verse 2
पुण्यातिशयसंयुक्तः सर्वैर्देवैरनुष्ठितः । ब्रह्मणा विष्णुना चैव रुद्रेण च विशेषतः
అతిశయ పుణ్యంతో యుక్తమైన ఈ అనుష్ఠానం సమస్త దేవతలచే ఆచరించబడింది—బ్రహ్మ, విష్ణువులచే కూడా, ముఖ్యంగా రుద్రునిచే.
Verse 3
इंद्रादिलोकपारैश्च सूर्याद्यैर्नवभिर्ग्रहैः । विश्वामित्रवसिष्ठाद्यैर्ब्रह्मविद्भिर्महर्षिभिः
ఇంద్రాది లోకపాలకులతోను, సూర్యాది నవగ్రహములతోను; విశ్వామిత్ర-వసిష్ఠాదులైన బ్రహ్మవిద్ మహర్షులతోను (అక్కడ) ఉన్నారు.
Verse 4
श्वेतागस्त्यदधीचाद्यैरस्माभिश्च शिवाश्रितैः । नंदीश्वरमहाकालभृंगीशाद्यैर्गणेश्वरैः
శ్వేత, అగస్త్య, దధీచి మొదలైనవారిచేత, అలాగే శివాశ్రితులమైన మేము కూడా; నందీశ్వర, మహాకాల, భృంగీశ మొదలైన గణేశ్వరులతో (కూడా).
Verse 5
पातालवासिभिर्दैत्यैः शेषाद्यैश्च महोरगैः । सिद्धैर्यक्षैश्च गंधर्वै रक्षोभूतपिशाचकैः
పాతాళవాసి దైత్యులచేత, శేషాది మహోరగులచేత; అలాగే సిద్ధులు, యక్షులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు, భూతాలు, పిశాచాలచేత కూడా (అక్కడ) ఉన్నారు.
Verse 6
स्वंस्वं पदमनुप्राप्तं सर्वैरयमनुष्ठितः । अनेन विधिना सर्वे देवा देवत्वमागताः
తమ తమ స్థానాలను పొందిన తరువాత అందరూ ఈ అనుష్ఠానాన్ని ఆచరించారు. ఈ విధానంతోనే సమస్త దేవతలు దేవత్వాన్ని పొందారు.
Verse 7
ब्रह्मा ब्रह्मत्वमापन्नो विष्णुर्विष्णुत्वमागतः । रुद्रो रुद्रत्वमापन्न इंद्रश्चेन्द्रत्वमागतः
బ్రహ్మా బ్రహ్మత్వాన్ని పొందెను; విష్ణువు విష్ణుత్వాన్ని పొందెను. రుద్రుడు రుద్రత్వాన్ని పొందెను; ఇంద్రుడును ఇంద్రత్వాన్ని పొందెను.
Verse 8
श्वेतैर्विकसितैः पद्मैः संपूज्य प्रणिपत्य च । तत्र पद्मासनं रम्यं कृत्वा लक्षणसंयुतम्
తెల్లని, పూర్తిగా వికసించిన పద్మాలతో పూజించి నమస్కరించి, అక్కడ విధి-లక్షణాలతో కూడిన అందమైన పద్మాసనాన్ని సిద్ధం చేయాలి—శ్రీశివారాధనకు యోగ్యంగా।
Verse 9
विभवे सति हेमाद्यै रत्नाद्यैर्वा स्वशक्तितः । मध्ये केसरजालास्य स्थाप्य लिंगं कनीयसम्
సామర్థ్యం ఉంటే, తన శక్తి మేరకు బంగారం మొదలైనవి లేదా రత్నాలు మొదలైనవితో, ఆ (పద్మ-వ్యవస్థ) కేశరజాల మధ్యలో చిన్న శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాలి।
Verse 10
अंगुष्ठप्रतिमं रम्यं सर्वगन्धमयं शुभम् । दक्षिणे स्थापयित्वा तु बिल्वपत्रैः समर्चयेत्
అంగుళి పరిమాణమంత, అందమైన, శుభమైన, సర్వసుగంధమయమైన అర్పణను కుడివైపున స్థాపించి, తరువాత బిల్వపత్రాలతో (శ్రీశివుని) సమ్యక్ అర్చించాలి।
Verse 11
अगुरुं दक्षिणे पार्श्वे पश्चिमे तु मनःशिलाम् । उत्तरे चंदनं दद्याद्धरितालं तु पूर्वतः
దక్షిణ వైపున అగురు, పశ్చిమంలో మనఃశిల, ఉత్తరంలో చందనం, తూర్పున హరితాలం సమర్పించి/స్థాపించాలి—ఇలా శుభ ద్రవ్యాలను దిక్కుల ప్రకారం అమర్చాలి।
Verse 12
सुगन्धैः कुसुमै रम्यैर्विचित्रैश्चापि पूजयेत् । धूपं कृष्णागुरुं दद्यात्सर्वतश्च सगुग्गुलम्
సుగంధభరితమైన, రమ్యమైన, విచిత్ర పుష్పాలతో శివుని పూజించాలి. కృష్ణ అగరు ధూపం సమర్పించి, లింగం చుట్టూ గుగ్గులు కలిపిన ధూపాన్ని ఉంచి పవిత్ర సువాసన వ్యాపింపజేయాలి।
Verse 13
वासांसि चातिसूक्ष्माणि विकाशानि निवेदयेत् । पायसं घृतसंमिश्रं घृतदीपांश्च दापयेत्
అత్యంత సూక్ష్మమైన వస్త్రాలు, వికసించిన పుష్పాలు నివేదించాలి. నెయ్యి కలిపిన పాయసం సమర్పించి, నెయ్యితో నింపిన దీపాలను వెలిగించాలి।
Verse 14
सर्वं निवेद्य मन्त्रेण ततो गच्छेत्प्रदक्षिणाम् । प्रणम्य भक्त्या देवेशं स्तुत्वा चान्ते क्षमापयेत्
మంత్రంతో సమస్తం నివేదించి, అనంతరం ప్రదక్షిణ చేయాలి. భక్తితో దేవేశ్వరునికి నమస్కరించి, స్తుతించి, చివరలో దోషాలకు క్షమాపణ కోరాలి।
Verse 15
सर्वोपहारसंमिश्रं ततो लिंगं निवेदयेत् । शिवाय शिवमन्त्रेण दक्षिणामूर्तिमाश्रितः
తర్వాత సమస్త ఉపహారాలను సమీకరించి శివలింగానికి నివేదించాలి. దక్షిణామూర్తిని ఆశ్రయించి శివమంత్రం “నమః శివాయ” జపించాలి।
Verse 16
एवं यो ऽर्चयते नित्यं पञ्चगन्धमयं शुभम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते
ఇలా పంచగంధమయమైన శుభద్రవ్యంతో నిత్యం అర్చన చేసే వాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై శివలోకంలో మహిమ పొందుతాడు.
Verse 17
एतद्व्रतोत्तमं गुह्यं शिवलिंगमहाव्रतम् । भक्तस्य ते समाख्यातं न देयं यस्य कस्यचित्
ఇది వ్రతాలలో శ్రేష్ఠమైనది, గోప్యమైన శివలింగ మహావ్రతము. భక్తుడవైన నీకు ఇది వివరించబడింది; ఎవరికి పడితే వారికి నిర్లక్ష్యంగా ఇవ్వకూడదు.
Verse 18
देयं च शिवभक्तेभ्यः शिवेन कथितं पुरा
ఇదికూడా శివభక్తులకే ఇవ్వవలెను; ఎందుకంటే ఇది పూర్వం స్వయంగా శివుడు ప్రకటించాడు.
It claims an unsurpassed ‘kevalāmūṣmika’ observance exists—performed across cosmic classes—and that it is the causal template by which gods and beings attained and stabilized their respective divine offices.
The catalog functions as a legitimacy-chain: the rite is presented as trans-cosmic, universally efficacious, and capable of elevating any class of being when performed in correct Śaiva alignment.
Brahmā attaining brahmatva, Viṣṇu attaining viṣṇutva, Rudra attaining rudratva, Indra attaining indratva, and Gaṇeśa attaining gaṇeśatva—each framed as achieved ‘by this vidhi’ (anena vidhinā).