द्वितीयतृतीयावरणपूजाक्रमः | The Sequence of the Second and Third Enclosure Worship (Āvaraṇa-pūjā)

Verse 1

तत्रादौ शिवयोः पार्श्वे दक्षिणे वामतः क्रमात् । गंधाद्यैरर्चयेत्पूर्वं देवौ हेरंबषण्मुखौ

అక్కడ మొదట శివ-శక్తుల పక్కన—క్రమంగా ముందుగా కుడివైపు, తరువాత ఎడమవైపు—గంధాది ఉపచారాలతో ముందుగా హేరంబ (గణేశ) మరియు షణ్ముఖ (స్కంద) అనే రెండు దేవతలను అర్చించాలి.

Verse 2

ततो ब्रह्माणि परित ईशानादि यथाक्रमम् । सशक्तिकानि सद्यांतं प्रथमावरणे यजेत्

ఆపై చుట్టూ ఈశానాది క్రమానుసారం బ్రహ్మప్రకట దేవతలను పూజించాలి. మొదటి ఆవరణంలో సద్యాది నుండి అంతం వరకు, వారి వారి శక్తులతో కూడ వారిని యజించాలి.

Verse 3

षडंगान्यपि तत्रैव हृदयादीन्यनुक्रमात् । शिवस्य च शिवायाश्च वाह्नेयादि समर्चयेत्

అక్కడే హృదయాది షడంగాలను క్రమంగా సమర్చించాలి. అలాగే అగ్నిహోమాది విధులతో శివుని మరియు శివా (పార్వతి)ని యథావిధిగా ఆరాధించాలి.

Verse 4

तत्र वामादिकान्रुद्रानष्टौ वामादिशक्तिभिः । अर्चयेद्वा न वा पश्चात्पूर्वादिपरितः क्रमात्

అక్కడ వామాది ఎనిమిది రుద్రులను వామా మొదలైన శక్తులతో కలిసి పూజించాలి. ఆ పూజ చేయినా చేయకపోయినా, తరువాత తూర్పు దిక్కు నుండి ప్రారంభించి ఇతర దిక్కుల చుట్టూ క్రమంగా సాగాలి.

Verse 5

प्रथमावरणं प्रोक्तं मया ते यदुनंदन । द्वितीयावरणं प्रीत्या प्रोच्यते श्रद्धया शृणु

హే యదునందన, నేను నీకు మొదటి ఆవరణాన్ని చెప్పాను. ఇప్పుడు ప్రేమతో రెండవ ఆవరణాన్ని వివరిస్తాను—శ్రద్ధతో విను.

Verse 6

अनंतं पूर्वादिक्पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः । सूक्ष्मं दक्षिणदिक्पत्रे सह शक्त्या समर्चयेत्

తూర్పు దిక్కు పత్రంపై అనంతుని పూజించాలి; ఆయన ఎడమవైపు ఆయన శక్తిని పూజించాలి. దక్షిణ దిక్కు పత్రంపై శక్తితో కూడిన సూక్ష్ముని శ్రద్ధతో సమర్చించాలి.

Verse 7

ततः पश्चिमदिक्पत्रे सह शक्त्या शिवोत्तमम् । तथैवोत्तरदिक्पत्रे चैकनेत्रं समर्चयेत्

తర్వాత పశ్చిమ దిక్కు పత్రంపై శక్తితో కూడిన శివోత్తముని పూజించాలి. అలాగే ఉత్తర దిక్కు పత్రంపై ఏకనేత్రుడైన (శివుని) యథావిధిగా సమర్చించాలి.

Verse 8

एकरुद्रं च तच्छक्तिं पश्चादीशदले ऽर्चयेत् । त्रिमूर्तिं तस्य शक्तिं च पूजयेदग्निदिग्दले

పశ్చిమంలోని ఈశ దళంలో ఏకరుద్రుని ఆయన శక్తితో కూడి అర్చించాలి. అగ్ని దిక్కు దళంలో త్రిమూర్తిని దాని శక్తితో కూడి పూజించాలి.

Verse 9

श्रीकण्ठं नैरृते पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः । तथैव मारुते पत्रे शिखंडीशं समर्चयेत्

నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దళంలో శ్రీకంఠుని పూజించాలి; ఆయన వామభాగంలో ఆయన శక్తిని పూజించాలి. అలాగే మారుత (వాయు) దళంలో శిఖండీశుని సమ్యక్‌గా అర్చించాలి.

Verse 10

द्वितीयावरणे चेज्यास्सर्वर्तश्चक्रवर्तिनः । तृतीयावरणे पूज्याः शक्तिभिश्चाष्टमूर्तयः

ద్వితీయ ఆవరణంలో సమస్తార్థాలను సిద్ధి చేయు చక్రవర్తులను పూజించాలి. తృతీయ ఆవరణంలో శక్తులతో కూడిన శివుని అష్టమూర్తులను ఆరాధించాలి.

Verse 11

अष्टसु क्रमशो दिक्षु पूर्वादिपरितः क्रमात् । भवः शर्वस्तथेशानो रुद्रः पशुपतिस्ततः

ఎనిమిది దిక్కులలో, తూర్పు నుండి ప్రారంభించి చుట్టూ క్రమంగా, శివుడు వరుసగా భవ, శర్వ, ఈశాన, రుద్ర, తరువాత పశుపతి అని పిలువబడును।

Verse 12

उग्रो भीमो महादेव इत्यष्टौ मूर्तयः क्रमात् । अनंतरं ततश्चैव महादेवादयः क्रमात्

క్రమానుసారంగా ‘ఉగ్ర’, ‘భీమ’, ‘మహాదేవ’ మొదలైనవి ఎనిమిది మూర్తులు. అనంతరం మళ్లీ ‘మహాదేవ’తో ప్రారంభమయ్యే సంజ్ఞలు కూడా క్రమంగా లెక్కించబడును।

Verse 13

ईशानो विजयो भीमो देवदेवो भवोद्भवः । कपर्दीशश्च कथ्यंते तथैकादशशक्तयः

ఆయనను ఈశాన, విజయ, భీమ, దేవదేవ, భవోద్భవ, కపర్దీశ అని పిలుస్తారు; అలాగే ఏకాదశ శక్తులనూ ప్రకటిస్తారు.

Verse 14

तत्राष्टौ प्रथमं पूज्याः वाह्नेयादि यथाक्रमम् । देवदेवः पूर्वपत्रे ईशानं चाग्निगोचरे

అక్కడ ముందుగా ఎనిమిదిమందిని పూజించాలి—ఆగ్నేయ దిక్కు నుండి క్రమంగా. తూర్పు దళంపై దేవదేవుడు (శివుడు), అగ్ని-గోచరంలో ఈశానుడు ఉంటాడు.

Verse 15

भवोद्भवस्तयोर्मध्ये कपालीशस्ततः परम् । तस्मिन्नावरणे भूयो वृषेन्द्रं पुरतो यजेत्

భవ-ఉద్భవుల మధ్యలో, అలాగే వారిని మించి కపాలీశుడు (శివుడు) ఉన్నాడు. అదే ఆవరణంలో మరల, ముందుగా నిలిపిన వృషేంద్రుడు నందిని పూజించాలి.

Verse 16

नंदिनं दक्षिणे तस्य महाकालं तथोत्तरे । शास्तारं वह्निदिक्पत्रे मात्ःर्दक्षिणदिग्दले

ఆయన దక్షిణంలో నంది, ఉత్తరంలో మహాకాలుడు. అగ్ని దిక్కు వైపు ఉన్న దళంలో శాస్తా, దక్షిణ దిక్కు దళంలో దివ్య మాతృగణం ఉంటారు.

Verse 17

गजास्यं नैरृते पत्रे षण्मुखं वारुणे पुनः । ज्येष्ठां वायुदले गौरीमुत्तरे चंडमैश्वरे

నైరృత దళంలో గజాస్యుడు (గణేశుడు)ను ధ్యానించాలి; మళ్లీ వారుణ (పడమర) దళంలో షణ్ముఖుడు (స్కందుడు)ను ఆరాధించాలి. వాయవ్య దళంలో జ్యేష్ఠా, ఉత్తర దళంలో గౌరీ, ఈశాన (ఈశాన్య) దళంలో చండమహేశ్వరుని పూజించాలి.

Verse 18

शास्तृनन्दीशयोर्मध्ये मुनीन्द्रं वृषभं यजेत् । महाकालस्योत्तरतः पिंगलं तु समर्चयेत्

శాస్తృ మరియు నందీశుల మధ్య, మునీంద్రులు పూజించే వృషభాన్ని యజించాలి. మహాకాలుని ఉత్తర భాగంలో పింగలుని విధివిధానంగా సమర్చించాలి.

Verse 19

शास्तृमातृसमूहस्य मध्ये भृंगीश्वरं ततः । मातृविघ्नेशमध्ये तु वीरभद्रं समर्चयेत्

తదుపరి శాస్తృ మరియు మాతృసమూహం మధ్య భృంగీశ్వరుని పూజించాలి. మాతృగణం మరియు విఘ్నేశుని మధ్య వీరభద్రుని విధివిధానంగా సమర్చించాలి.

Verse 20

स्कन्दविघ्नेशयोर्मध्ये यजेद्देवीं सरस्वतीम् । ज्येष्ठाकुमारयोर्मध्ये श्रियं शिवपदार्चिताम्

స్కందుడు మరియు విఘ్నేశుడు మధ్య దేవి సరస్వతిని పూజించాలి. జ్యేష్ఠుడు మరియు కుమారుడు—ఈ ఇద్దరి మధ్య శివపాదార్చిత శ్రీ (లక్ష్మీ)ని పూజించాలి.

Verse 21

ज्येष्ठागणाम्बयोर्मध्ये महामोटीं समर्चयेत् । गणाम्बाचण्डयोर्मध्ये देवीं दुर्गां प्रपूजयेत्

జ్యేష్ఠా మరియు గణాంబా మధ్య మహామోటీని సమర్చించాలి. గణాంబా మరియు చండా మధ్య దేవి దుర్గను విశేషంగా ప్రపూజించాలి.

Verse 22

अत्रैवावरणे भूयः शिवानुचरसंहतिम् । रुद्रप्रथमभूताख्यां विविधां च सशक्तिकाम्

ఇదే ఆవరణంలో అతడు మరల శివానుచరుల మహాసంఘాన్ని దర్శించాడు—రుద్రుని నుండి మొదట పుట్టిన ఆదిభూతులని ప్రసిద్ధి, నానారూపములై తమతమ శక్తులతో సమన్వితులు।

Verse 23

शिवायाश्च सखीवर्गं जपेद्ध्यात्वा समाहितः । एवं तृतीयावरणे वितते पूजिते सति

సమాహిత మనస్సుతో ధ్యానించి శివా (పార్వతి) సఖీవర్గమునకు సంబంధించిన నామ/మంత్ర జపం చేయాలి। ఈ విధంగా తృతీయ ఆవరణం విస్తరించి పూజింపబడినప్పుడు।

Verse 24

चतुर्थावरणं ध्यात्वा बहिस्तस्य समर्चयेत् । भानुः पूर्वदले पूज्यो दक्षिणे चतुराननः

చతుర్థ ఆవరణాన్ని ధ్యానించి, దాని బాహ్యభాగంలో విధివిధానంగా పూజించాలి। తూర్పు దళంలో భాను (సూర్యుడు), దక్షిణ దళంలో చతురాననుడు (బ్రహ్మ).

Verse 25

रुद्रो वरुणदिक्पत्रे विष्णुरुत्तरदिग्दले । चतुर्णामपि देवानां पृथगावरणान्यथ

వరుణదిక్కు (పడమర) పత్రంలో రుద్రుడు, ఉత్తర దళంలో విష్ణువు స్థాపించబడతాడు। ఈ విధంగా నాలుగు దేవతలకూ వేర్వేరు ఆవరణాలు యథాక్రమంగా ఏర్పాటు చేయాలి।

Verse 26

तस्यांगानि षडेवादौ दीप्ताद्याभिश्च शक्तिभिः । दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला क्रमात्

ఆదిలో ఆయనకు ఆరు అంగాలు ఉన్నట్లు చెప్పబడింది; అవి దీప్తా మొదలైన శక్తులతో యుక్తం—క్రమంగా దీప్తా, సూక్ష్మా, జయా, భద్రా, విభూతి, విమలా।

Verse 27

अमोघा विद्युता चैव पूर्वादि परितः स्थिताः । द्वितीयावरणे पूज्याश्चतस्रो मूर्तयः क्रमात्

ద్వితీయ ఆవరణంలో క్రమంగా నాలుగు మూర్తులు పూజ్యులు—అమోఘా, విద్యుతా మొదలైనవి—పూర్వదిశ నుండి ప్రారంభించి చుట్టూ స్థితులై ఉంటారు.

Verse 28

पूर्वाद्युत्तरपर्यंताः शक्तयश्च ततः परम् । आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः

పూర్వం నుండి ఉత్తరం వరకు శక్తులు పేర్కొనబడినవి; వాటి తరువాత క్రమంగా సూర్యుడు ‘ఆదిత్య’, ‘భాస్కర’, ‘భాను’, ‘రవి’ అని నామించబడును.

Verse 29

अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चैते विवस्वतः । विस्तारा पूर्वदिग्भागे सुतरां दक्षिणे स्थिताः

వివస్వతుని నుండి ఇవి ఉద్భవించును—అర్క, బ్రహ్మ, రుద్ర, విష్ణు. వీరి విస్తారాలు పూర్వదిక్భాగంలో, మరీ ముఖ్యంగా దక్షిణ దిశలో స్థితమై ఉంటాయి.

Verse 30

बोधनी पश्चिमे भागे आप्यायिन्युत्तरे पुनः । उषां प्रभां तथा प्राज्ञां सन्ध्यामपि ततः परम्

పశ్చిమ దిశలో బోధనీ శక్తి, ఉత్తర దిశలో మళ్లీ ఆప్యాయినీ. ఆపై ఉషా, ప్రభా, ప్రాజ్ఞా; వాటికన్నా ఆవల సంధ్యా శక్తి కూడా ఉంది।

Verse 31

ऐशानादिषु विन्यस्य द्वितीयावरणे यजेत् । सोममंगारकं चैव बुधं बुद्धिमतां वरम्

ఈశానాది దిక్కులలో వారిని స్థాపించి, రెండవ ఆవరణంలో కూడా పూజించాలి—సోముడు (చంద్రుడు), మంగళకుడు (మంగళగ్రహం) మరియు బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన బుధుడు (బుధగ్రహం)।

Verse 32

बृहस्पतिं बृहद्बुद्धिं भार्गवं तेजसां निधिम् । शनैश्चरं तथा राहुं केतुं धूम्रं भयंकरम्

భక్తుడు బృహస్పతి (గురు)—మహాబుద్ధి—ను, భార్గవుడు (శుక్రుడు)—తేజస్సుల నిధి—ను, అలాగే శనైశ్చరుడు, రాహు, కేతు మరియు భయంకర ధూమ్రుని ధ్యానించి ఆహ్వానించవలెను।

Verse 33

समंततो यजेदेतांस्तृतीयावरणे क्रमात् । अथवा द्वादशादित्या द्वितीयावरणे यजेत्

తదుపరి తృతీయ ఆవరణంలో చుట్టూరా క్రమంగా వీరిని పూజించాలి; లేదా ద్వితీయ ఆవరణంలో ద్వాదశ ఆదిత్యులను పూజించాలి।

Verse 34

तृतीयावरणे चैव राशीन्द्वादश पूजयेत् । सप्तसप्त गणांश्चैव बहिस्तस्य समंततः

తృతీయ ఆవరణంలో ద్వాదశ రాశులను పూజించాలి; అలాగే దాని వెలుపల చుట్టూరా ఏడు-ఏడు సమూహాలుగా ఉన్న గణులను కూడా పూజించాలి।

Verse 35

ऋषीन्देवांश्च गंधर्वान्पन्नगानप्सरोगणान् । ग्रामण्यश्च तथा यक्षान्यातुधानांस्तथा हयान्

ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు, పన్నగులు (నాగులు), అప్సరాగణాలు; అలాగే గ్రామణ్యులు (సముదాయ నాయకులు), యక్షులు, యాతుధానులు మరియు అశ్వములను కూడా (యథావిధి) పూజించి ఆహ్వానించాలి।

Verse 36

सप्तच्छंदोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत् । एवं तृतीयावरणे समभ्यर्च्य दिवाकरम्

సప్త ఛందోమయ (వేద ఛందస్స్వరూప) సమూహాలను మరియు వాలఖిల్య ఋషులను కూడా పూజించాలి। ఈ విధంగా తృతీయ ఆవరణంలో సమ్యగర్చన చేసి దివాకరుడు (సూర్యుడు)ను ఉపాసించాలి।

Verse 37

ब्रह्माणमर्चयेत्पश्चात्त्रिभिरावरणैः सहः । हिरण्यगर्भं पूर्वस्यां विराजं दक्षिणे ततः

అనంతరం మూడు ఆవరణములతో కూడి బ్రహ్మను ఆరాధించాలి. తూర్పు దిశలో హిరణ్యగర్భుని, తరువాత దక్షిణ దిశలో విరాజును పూజించాలి.

Verse 38

कालं पश्चिमदिग्भागे पुरुषं चोत्तरे यजेत् । हिरण्यगर्भः प्रथमो ब्रह्मा कमलसन्निभः

పడమర దిశలో కాలుని, ఉత్తర దిశలో పురుషుని యజించాలి. హిరణ్యగర్భుడు—ప్రథమజ బ్రహ్మ—కమలసదృశంగా ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 39

कालो जात्यंजनप्रख्यः पुरुषः स्फटिकोपमः । त्रिगुणो राजसश्चैव तामसः सात्त्विकस्तथा

కాలుడు సహజ అంజనంలా నలుపుగా వర్ణించబడెను; పురుషుడు స్ఫటికంలా నిర్మలుడు. గుణభేదమున అతడు త్రివిధుడు—రాజస, తామస, సాత్త్విక।

Verse 40

चत्वार एते क्रमशः प्रथमावरणे स्थिताः । द्वितीयावरणे पूज्याः पूर्वादिपरितः क्रमात्

ఈ నలుగురు క్రమంగా మొదటి ఆవరణంలో స్థితులై ఉన్నారు. రెండవ ఆవరణంలో తూర్పు నుండి ప్రారంభించి చుట్టూ క్రమంగా పూజించవలెను.

Verse 41

सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः । तृतीयावरणे पश्चादर्चयेच्च प्रजापतीन्

తదుపరి మూడవ ఆవరణంలో సనత్కుమారుడు, సనకుడు, సనందుడు, సనాతనుడు వీరిని పూజించాలి; అనంతరం ప్రజాపతులను కూడా ఆరాధించాలి.

Verse 42

अष्टौ पूर्वांश्च पूर्वादौ त्रीन्प्राक्पश्चादनुक्रमात् । दक्षो रुचिर्भृगुश्चैव मरीचिश्च तथांगिराः

మొదట ఎనిమిది ‘పూర్వ’ ఋషులు; ఆపై క్రమంగా ముందూ వెనుకా ఉన్న మూడు. వారు—దక్షుడు, రుచి, భృగు, మరీచి మరియు అంగిరసుడు.

Verse 43

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुरत्रिश्च कश्यपः । वसिष्ठश्चेति विख्याताः प्रजानां पतयस्त्विमे

పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు, అత్రి, కశ్యపుడు, వసిష్ఠుడు—ఇవే ప్రజల అధిపతులు (ప్రజాపతులు) అని ప్రసిద్ధులు.

Verse 44

तेषां भार्याश्च तैस्सार्धं पूजनीया यथाक्रमम् । प्रसूतिश्च तथाकूतिः ख्यातिः सम्भूतिरेव च

వారితో పాటు వారి భార్యలూ క్రమంగా పూజనీయులు—ప్రసూతి, ఆకూతి, ఖ్యాతి, మరియు సంభూతి.

Verse 45

धृतिः स्मृतिः क्षमा चैव सन्नतिश्चानसूयका । देवमातारुन्धती च सर्वाः खलु पतिव्रताः

ధృతి, స్మృతి, క్షమా, సన్నతి, అనసూయ, దేవమాత, అరుంధతి—ఇవన్నీ నిజంగా పతివ్రతలుగా ప్రసిద్ధులు.

Verse 46

शिवार्चनरतो नित्यं श्रीमत्यः प्रियदर्शनाः । प्रथमावरणे वेदांश्चतुरो वा प्रपूजयेत्

నిత్యం శివార్చనలో రతులైనవారు శ్రీమంతులై శుభదర్శనులవుతారు. పూజామండలంలోని మొదటి ఆవరణంలో నాలుగు వేదాలను విధిగా పూజించాలి.

Verse 47

इतिहासपुराणानि द्वितीयावरणे पुनः । तृतीयावरणे पश्चाद्धर्मशास्त्रपुरस्सराः

మళ్లీ రెండవ ఆవరణ-చక్రంలో ఇతిహాసాలు, పురాణాలు ఉంటాయి. ఆపై మూడవ ఆవరణంలో ధర్మశాస్త్రాలు మరియు వాటికి అనుబంధమైన ప్రామాణిక గ్రంథాలు ముందుండి నిలుస్తాయి.

Verse 48

वैदिक्यो निखिला विद्याः पूज्या एव समंततः । पूर्वादिपुरतो वेदास्तदन्ये तु यथारुचि

వైదిక విద్యలన్నీ అన్ని విధాలా పూజనీయమే. తూర్పు మొదలైన దిశలను ఆధారంగా చేసుకొని వేదాలను ముందుభాగంలో ఉంచాలి; ఇతర శాస్త్రాలను తన ఇష్టానుసారం అమర్చవచ్చు.

Verse 49

अष्टधा वा चतुर्धा वा कृत्वा पूजां समंततः । एवं ब्रह्माणमभ्यर्च्य त्रिभिरावरणैर्युतम्

ఎనిమిది భాగాలుగా గానీ నాలుగు భాగాలుగా గానీ చుట్టూరా పూజ చేసి, ఈ విధంగా మూడు ఆవరణాలతో యుక్తుడైన బ్రహ్మను విధివిధానంగా అర్చించాలి.

Verse 50

दक्षिणे पश्चिमे पश्चाद्रुद्रं सावरणं यजेत् । तस्य ब्रह्मषडंगानि प्रथमावरणं स्मृतम्

దక్షిణం, పశ్చిమం మరియు వెనుక భాగంలో ఆవరణ-దేవతలతో కూడిన రుద్రుని పూజించాలి. ఆ రుద్రునకు బ్రహ్మ యొక్క షడంగాలు మొదటి ఆవరణగా స్మరించబడతాయి.

Verse 51

द्वितीयावरणे चैव विद्येश्वरमयं तथा । तृतीयावरणे भेदो विद्यते स तु कथ्यते

రెండవ ఆవరణంలో ఇది విద్యేశ్వర స్వరూపమయమని స్మరించబడింది. అయితే మూడవ ఆవరణంలో భేదం కనిపిస్తుంది—అదే ఇక్కడ వివరించబడుతోంది.

Verse 52

चतस्रो मूर्तयस्तस्य पूज्याः पूर्वादितः क्रमात् । त्रिगुणास्सकलो देवः पुरस्ताच्छिवसंज्ञकः

ఆయనకు నాలుగు మూర్తులు ఉన్నాయి; అవి తూర్పు దిక్కు నుండి క్రమంగా పూజ్యమైనవి. ముందుభాగంలో (తూర్పున) ‘శివ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడైన, త్రిగుణసంపన్నుడైన సకల దేవుడు ఉన్నాడు.

Verse 53

राजसो दक्षिणे ब्रह्मा सृष्टिकृत्पूज्यते भवः । तामसः पश्चिमे चाग्निः पूज्यस्संहारको हरः

దక్షిణ దిశలో రజోగుణ స్వరూపుడైన బ్రహ్మ—సృష్టికర్త ‘భవ’—పూజ్యుడు. పశ్చిమ దిశలో తమోగుణ స్వరూపుడైన అగ్ని; సంహారకర్త ‘హర’ పూజ్యుడు.

Verse 54

सात्त्विकस्सुखकृत्सौम्ये विष्णुर्विश्वपतिर्मृडः । एवं पश्चिमदिग्भागे शम्भोः षड्विंशकं शिवम्

సౌమ్యమైన, సాత్త్వికమైన, సుఖప్రదమైన రూపంలో అదే శివుడు ‘విష్ణు’, ‘విశ్వపతి’, ‘మృడ’ అని చెప్పబడతాడు. ఈ విధంగా పశ్చిమ దిక్భాగంలో ఇది శంభువు యొక్క ఇరవై ఆరవ పవిత్ర నామ-ప్రకటనగా లెక్కించబడుతుంది.

Verse 55

समभ्यर्च्योत्तरे पार्श्वे ततो वैकुंठमर्चयेत् । वासुदेवं पुरस्कृत्वा प्रथमावरणे यजेत्

ఉత్తర పార్శ్వంలో విధివిధానంగా అర్చన చేసిన తరువాత వైకుంఠాన్ని పూజించాలి. వాసుదేవుని అగ్రస్థానంలో ఉంచి మొదటి ఆవరణంలో యజించాలి.

Verse 56

अनिरुद्धं दक्षिणतः प्रद्युम्नं पश्चिमे ततः । सौम्ये संकर्षणं पश्चाद्व्यत्यस्तौ वा यजेदिमौ

దక్షిణ దిశలో అనిరుద్ధుని, తరువాత పశ్చిమంలో ప్రద్యుమ్నుని పూజించాలి. ఆపై సౌమ్యమైన (ఉత్తర) దిశలో సంకర్షణుని పూజించాలి; లేక ఈ ఇద్దరినీ విరుద్ధ క్రమంలోనూ పూజించవచ్చు.

Verse 57

प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शुभम् । मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोथ वामनः

మొదటి ఆవరణం చెప్పబడింది; రెండవ ఆవరణం శుభప్రదం. ఆ (రెండవ) ఆవరణంలో మత్స్య, కూర్మ, వరాహ, నరసింహ మరియు వామన రూపాలు ఉంటాయి.

Verse 58

रामश्चान्यतमः कृष्णो भवानश्वमुखोपि च । तृतीयावरणे चक्रुः पूर्वभागे समर्चयेत्

తృతీయ ఆవరణంలో రాముడు, శ్రేష్ఠ కృష్ణుడు, భవానుడు మరియు అశ్వముఖుడు—వీరిని పూర్వ భాగంలో స్థాపించి విధివిధానంగా సమ్యక్ ఆరాధించాలి.

Verse 59

नारायणाख्यां याम्येस्त्रं क्वचिदव्याहतं यजेत् । पश्चिमे पांचजन्यं च शार्ङ्गंधनुरथोत्तरे

దక్షిణ దిశలో శుభకాలంలో ‘నారాయణ’ అనే అవ్యాహతమైన (అచ్యుతమైన) అస్త్రాన్ని పూజించాలి. పశ్చిమంలో పాంచజన్య శంఖాన్ని, ఉత్తరంలో శార్ఙ్గ ధనుస్సును ఆరాధించాలి.

Verse 60

एवं त्र्यावरणैः साक्षाद्विश्वाख्यां परमं हरिम् । महाविष्णुं सदाविष्णुं मूर्तीकृत्य समर्चयेत्

ఇలా మూడు ఆవరణాల ద్వారా సాక్షాత్ ‘విశ్వ’ అనే పరమ హరిని—మహావిష్ణువును, సదావిష్ణువును—మూర్తిరూపంగా భావించి విధిగా సమర్చించాలి.

Verse 61

इत्थं विष्णोश्चतुर्व्यूहक्रमान्मूर्तिचतुष्टयम् । पूजयित्वा च तच्छक्तीश्चतस्रः पुजयेत्क्रमात्

ఇలా విష్ణువు యొక్క చతుర్వ్యూహ క్రమానుసారం నాలుగు మూర్తులను పూజించి, అనంతరం వాటికి సంబంధించిన నాలుగు శక్తులను కూడా క్రమంగా ఆరాధించాలి.

Verse 62

प्रभामाग्नेयदिग्भागे नैरृते तु सरस्वतीम् । गणांबिका च वायव्ये लक्ष्मीं रौद्रे समर्चयेत्

ఆగ్నేయ దిక్భాగంలో ప్రభాదేవిని పూజించాలి; నైరృత దిక్భాగంలో సరస్వతీదేవిని. వాయవ్య దిక్భాగంలో గణాంబికను, రౌద్ర (ఈశాన) దిక్భాగంలో లక్ష్మీదేవిని విధివిధానంగా సమర్చించాలి.

Verse 63

एवं भान्वादिमूर्तीनां तच्छक्तीनामनंतरम् । पूजां विधाय लोकेशांस्तत्रैवावरणे यजेत्

ఇలా సూర్యాది మూర్తులకును, వాటి-వాటి శక్తులకును పూజను విధివిధానంగా నిర్వహించిన తరువాత, అదే ఆవరణంలో లోకేశులైన లోకపాలకులను కూడా యజించాలి.

Verse 64

इन्द्रमग्निं यमं चैव निरृतिं वरुणं तथा । वायुं सोमं कुबेरं च पश्चादीशानमर्चयेत्

అనంతరం ఇంద్రుడు, అగ్ని, యముడు, నిరృతి, వరుణుడు; అలాగే వాయువు, సోముడు, కుబేరుడు—వీరిని పూజించాలి. తరువాత పశ్చిమ దిశలో ఈశానుడు, శివుని ఈశాన స్వరూపాన్ని అర్చించాలి.

Verse 65

एवं चतुर्थावरणं पूजयित्वा विधानतः । आयुधानि महेशस्य पश्चाद्बांह्यं समर्चयेत्

ఇలా విధి ప్రకారం నాల్గవ ఆవరణాన్ని పూజించిన తరువాత, మహేశ్వరుని ఆయుధములను మరియు బాహ్య (పరివేష్టిత) అంశములను క్రమంగా భక్తితో సమర్చించాలి.

Verse 66

श्रीमन्त्रिशूलमैशाने वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे । परशुं वह्निदिग्भागे याम्ये सायकमर्चयेत्

ఈశాన దిశలో మంత్రశక్తితో యుక్తమైన శుభ త్రిశూలాన్ని పూజించాలి; మాహేంద్ర (తూర్పు) దిశలో వజ్రాన్ని. వహ్ని (ఆగ్నేయ) దిశలో పరశువును, యామ్య (దక్షిణ) దిశలో సాయకం (బాణం) ను అర్చించాలి.

Verse 67

नैरृते तु यजेत्खड्गं पाशं वारुणगोचरे । अंकुशं मारुते भागे पिनाकं चोत्तरे यजेत्

నైరృత (దక్షిణ-పడమర) దిశలో ఖడ్గాన్ని పూజించాలి; వరుణాధిపత్య ప్రాంతంలో పాశాన్ని ఆరాధించాలి. వాయు భాగంలో అంకుశాన్ని, ఉత్తర దిశలో పినాకం (శివధనుస్సు) పూజించాలి।

Verse 68

पश्चिमाभिमुखं रौद्रं क्षेत्रपालं समर्चयेत् । पञ्चमावरणं चैव सम्पूज्यानन्तरं बहिः

పడమర వైపు ముఖం చేసి రౌద్రస్వరూప క్షేత్రపాలుని విధివిధానంగా సమర్చించాలి. తరువాత ఐదవ ఆవరణ పూజను సంపూర్ణంగా చేసి, ఆపై బయటి భాగానికి వెళ్లాలి।

Verse 69

सर्वावरणदेवानां बहिर्वा पञ्चमे ऽथवा । पञ्चमे मातृभिस्सार्धं महोक्ष पुरतो यजेत्

సర్వ ఆవరణ దేవతల పూజను బయట గానీ లేదా ఐదవ ఆవరణంలో గానీ చేయాలి. ఆ ఐదవ ఆవరణంలో మాతృకలతో కలిసి, ముందుగా మహోక్షాన్ని స్థాపించి యజన-పూజ చేయాలి।

Verse 70

ततः समंततः पूज्यास्सर्वा वै देवयोनयः । खेचरा ऋषयस्सिद्धा दैत्या यक्षाश्च राक्षसाः

తదనంతరం అన్ని వైపులా సమస్త దేవయోనులు పూజనీయులయ్యారు—ఖేచరగణాలు, ఋషులు, సిద్ధులు, అలాగే దైత్యులు, యక్షులు, రాక్షసులు కూడా।

Verse 71

अनंताद्याश्च नागेंद्रा नागैस्तत्तत्कुलोद्भवैः । डाकिनीभूतवेतालप्रेतभैरवनायकाः

అనంతాది నాగేంద్రులు తమ తమ వంశజ నాగులతో కలిసి, అలాగే డాకినీ, భూత, వేతాళ, ప్రేత మరియు ఉగ్ర భైరవగణాల నాయకులూ అక్కడ సమవేతులయ్యారు.

Verse 72

पातालवासिनश्चान्ये नानायोनिसमुद्भवाः । नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च

పాతాళలోక నివాసులు ఇతరులు, అనేక యోనుల నుండి పుట్టినవారు; అలాగే నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, అరణ్యాలు, సరస్సులు—ఇవన్నీ కూడా (ఆ సర్వవ్యాపక నియమంలో) অন্তర్భూతములు.

Verse 73

पशवः पक्षिणो वृक्षाः कीटाद्याः क्षुद्रयोनयः । नराश्च विविधाकारा मृगाश्च क्षुद्रयोनयः

పశువులు, పక్షులు, వృక్షాలు, కీటకాదులు—ఇవి ‘క్షుద్ర యోనులు’. వివిధ ఆకారాల మనుష్యులు మరియు మృగాదులు కూడా అటువంటి క్షుద్ర యోనులలోనే లెక్కించబడతారు.

Verse 74

भुवनान्यन्तरण्डस्य ततो ब्रह्माण्डकोटयः । बहिरंडान्यसंख्यानि भुवनानि सहाधिपैः

ప్రతి అండములో అనేక భువనములు ఉన్నాయి; దానినుండి బ్రహ్మాండ కోట్లు ఉద్భవిస్తాయి. అలాగే బయట కూడా అసంఖ్యాక అండములు—అసంఖ్యాక లోకములు, తమ తమ అధిపతులతో కూడి ఉన్నాయి.

Verse 75

ब्रह्मांडाधारका रुद्रा दशदिक्षु व्यवस्थिताः । यद्गौड यच्च मामेयं यद्वा शाक्तं ततः परम्

బ్రహ్మాండాన్ని ఆధారంగా ధరించే రుద్రులు దశదిక్కులలో స్థితులై ఉన్నారు. ‘గౌడ’ అని పిలువబడేది, ‘మామేయ’ అని తెలిసినది, ‘శాక్త’ అని చెప్పబడేది—ఇవన్నిటికన్నా పరమంగా పరమ రుద్రుడు నిలిచియున్నాడు।

Verse 76

यत्किञ्चिदस्ति शब्दस्य वाच्यं चिदचिदात्मकम् । तत्सर्वं शिवयोः पार्श्वे बुद्ध्वा सामान्यतो यजेत्

శబ్దములచే సూచింపబడే ఏదైనా—చేతన (చిత్) గానీ అచేతన (అచిత్) గానీ—అది సమస్తం శివ-శివా (దివ్య దంపతులు) సాన్నిధ్యంలోనే ఉందని గ్రహించి, సాధారణంగా సమగ్రభావంతో పూజించవలెను।

Verse 77

कृतांजलिपुटाः सर्वे ऽचिंत्याः स्मितमुखास्तथा । प्रीत्या संप्रेक्षमाणाश्च देवं देवीं च सर्वदा

వారందరూ చేతులు జోడించి, ప్రశాంతమైన ఆశ్చర్యంతో, చిరునవ్వుతో నిలబడ్డారు. ప్రేమతో వారు నిరంతరం దేవుడిని మరియు దేవిని చూస్తూ ఉన్నారు.

Verse 78

इत्थमावरणाभ्यर्चां कृत्वाविक्षेपशांतये । पुनरभ्यर्च्य देवेशं पक्त्वाक्षरमुदीरयेत्

ఇలా మనోవిక్షేపం శాంతించుటకు ఆవరణ-పూజ చేసి, మరల దేవేశ్వరుని పూజించాలి; పవిత్ర అక్షరాన్ని మనసులో స్థిరపరచి మంత్రాక్షరాన్ని జపించాలి।

Verse 79

निवेदयेत्ततः पश्चाच्छिवयोरमृतोपमम् । सुव्यञ्जनसमायुक्तं शुद्धं चारु महाचरुम्

అనంతరం శివ-శివయులకు అమృతసమానమైన, ఉత్తమ వంటకాలతో సమృద్ధమైన, శుద్ధమైన, మనోహరమైన మహాచరువును నైవేద్యంగా సమర్పించాలి।

Verse 80

द्वात्रिंशदाढकैर्मुख्यमधमं त्वाढकावरम् । साधयित्वा यथासंपच्छ्रद्धया विनिवेदयेत्

ప్రధాన నైవేద్యాన్ని ముప్పై రెండు ఆఢకలతో, తక్కువదాన్ని కనీసం ఒక ఆఢకతో సిద్ధం చేసి; తన సామర్థ్యానుసారం ఏర్పాటుచేసి శ్రద్ధతో విధివిధానంగా సమర్పించాలి।

Verse 81

ततो निवेद्य पानीयं तांबूलं चोपदंशकैः । नीराजनादिकं कृत्वा पूजाशेषं समापयेत्

తదనంతరం పానీయ జలాన్ని, అలాగే ఉపదంశాలతో కూడిన తాంబూలాన్ని సమర్పించాలి. తరువాత నీరాజనం (ఆరతి) మొదలైన ముగింపు కర్మలు చేసి, పూజాశేషాన్ని సమాప్తం చేయాలి।

Verse 82

भोगोपयोग्यद्रव्याणि विशिष्टान्येव साधयेत् । वित्तशाठ्यं न कुर्वीत भक्तिमान्विभवे सति

సామర్థ్యం ఉన్నప్పుడు భక్తుడు పూజకు తగిన ఉత్తమమైన, విశిష్టమైన ద్రవ్యాలనే సమకూర్చాలి; ధనంలో మోసం గానీ కంజుసితనం గానీ చేయకూడదు।

Verse 83

शठस्योपेक्षकस्यापि व्यंग्यं चैवानुतिष्ठतः । न फलंत्येव कर्माणि काम्यानीति सतां कथा

సజ్జనుల మాట ప్రకారం—కపటుడు, నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నా గానీ వ్యంగ్య-ఢోంగంతో కర్మలు చేసినా గానీ, అతని కామ్యకర్మలు నిజంగా ఫలించవు।

Verse 84

तस्मात्सम्यगुपेक्षां च त्यक्त्वा सर्वांगयोगतः । कुर्यात्काम्यानि कर्माणि फलसिद्धिं यदीच्छति

కాబట్టి కేవలం నిర్లక్ష్యాన్ని విడిచి, శరీర-మన-ఇంద్రియాల సమ్యక్ పాల్గొనుటతో కామ్యకర్మలను చేయాలి; ఫలసిద్ధి కోరితే విధిగా చేయాలి।

Verse 85

इत्थं पूजां समाप्याथ देवं देवीं प्रणम्य च । भक्त्या मनस्समाधाय पश्चात्स्तोत्रमुदीरयेत्

ఇలా పూజను ముగించి దేవుడికి దేవికి నమస్కరించి, భక్తితో మనస్సును సమాధానంగా స్థిరపరచి, అనంతరం స్తోత్రాన్ని పఠించాలి।

Verse 86

ततः स्तोत्रमुपास्यान्ते त्वष्टोत्तरशतावराम् । जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां सहस्रोत्तरमुत्सुकः

అనంతరం పూజా సమాప్తిలో భక్తిశ్రద్ధలతో ఉత్తమ స్తోత్రాన్ని నూట ఎనిమిది సార్లు జపించాలి. తరువాత ఉత్సాహభక్తితో పంచాక్షరీ విద్యను వెయ్యి ఎనిమిది సార్లు జపించాలి.

Verse 87

विद्यापूजां गुरोः पूजां कृत्वा पश्चाद्यथाक्रमम् । यथोदयं यथाश्राद्धं सदस्यानपि पूजयेत्

ముందుగా విద్యాపూజను, తరువాత గురుపూజను నిర్వహించి, ఆపై యథాక్రమంగా—ప్రతి ఒక్కరి స్థితికి తగినట్లుగా—శ్రాద్ధవిధి సముచితంగా సభలోని సభ్యులనూ పూజించి గౌరవించాలి।

Verse 88

ततः उद्वास्य देवेशं सर्वैरावरणैः सह । मण्डलं गुरवे दद्याद्यागोपकरणैस्सह

ఆపై సమస్త ఆవరణాలతో కూడిన దేవేశుడు (శివుడు)ను విధిపూర్వకంగా ఉద్వాసన చేసి, యాగోపకరణాలతో సహా ఆ మండలాన్ని గురువుకు సమర్పించాలి।

Verse 89

शिवाश्रितेभ्यो वा दद्यात्सर्वमेवानुपूर्वशः । अथवा तच्छिवायैव शिवक्षेत्रे समर्पयेत्

శివాశ్రితులకు క్రమంగా సమస్తమును దానముగా అర్పించవచ్చు; లేక అది శివునికే అంకితం చేసి శివక్షేత్రంలో సమర్పించాలి।

Verse 90

शिवाग्नौ वा यजेद्देवं होमद्रव्यैश्च सप्तभिः । समभ्यर्च्य यथान्यायं सर्वावरणदेवताः

లేదా శివాగ్నిలో ఏడు హోమద్రవ్యాలతో దేవుని యజించాలి; మరియు విధివిధానంగా సమభ్యర్చన చేసి సమస్త ఆవరణదేవతలను గౌరవించాలి।

Verse 91

एष योगेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । न तस्मादधिकः कश्चिद्यागो ऽस्ति भुवने क्वचित्

ఈ (శివుడు) త్రిలోకాల్లో ‘యోగేశ్వరుడు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు; ఈ లోకంలో ఆయనకన్నా గొప్ప యాగం ఎక్కడా లేదు।

Verse 92

न तदस्ति जगत्यस्मिन्नसध्यं यदनेन तु । ऐहिकं वा फलं किंचिदामुष्मिकफलं तु वा

ఈ జగత్తులో ఈ (శైవ పవిత్ర ఉపాయం) ద్వారా సాధ్యంకాని దేదీ లేదు; ఇహలోక ఫలమైయినా, పరలోక ఫలమైయినా అది సిద్ధమగును।

Verse 93

इदमस्य फलं नेदमिति नैव नियम्यते । श्रेयोरूपस्य कृत्स्नस्य तदिदं श्रेष्टसाधनम्

“ఇదే దీని ఫలం, అది కాదు” అని దీని ఫలాన్ని నియమించలేం; పరమశ్రేయస్స్వరూపమైన సమస్త తత్త్వసిద్ధికి ఇదే ఉత్తమ సాధనం।

Verse 94

इदं न शक्यते वक्तुं पुरुषेण यदर्च्यते । चिंतामणेरिवैतस्मात्तत्तेन प्राप्यते फलम्

ఆయనను ఆరాధించుటవలన పొందే పరమ మహిమను ఏ మనిషి పూర్తిగా చెప్పలేడు. అందుచేత చింతామణి వలె, ఆ శివారాధన ద్వారానే తగిన ఫలం లభిస్తుంది.

Verse 95

तथापि क्षुद्रमुद्दिश्य फलं नैतत्प्रयोजयेत् । लघ्वर्थी महतो यस्मात्स्वयं लघुतरो भवेत्

అయినప్పటికీ చిన్న ఫలాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ఈ సాధనను వినియోగించకూడదు. మహత్తును వదలి తుచ్ఛ లాభం కోరేవాడు తానే మరింత చిన్నవాడవుతాడు.

Verse 96

महद्वा फलमल्पं वा कृतं चेत्कर्म सिध्यति । महादेवं समुद्दिश्य कृतं कर्म प्रयुज्यताम्

ఫలం గొప్పదైనా చిన్నదైనా, చేసిన కర్మ తన ఫలాన్ని తప్పక ఇస్తుంది. కాబట్టి మహాదేవుని దృష్టిలో ఉంచుకొని, ఆయనకే సమర్పిస్తూ ప్రతి కార్యం చేయాలి; అప్పుడు కర్మ పవిత్రమై శుభసిద్ధిని ఇస్తుంది.

Verse 97

तस्मादनन्यलभ्येषु शत्रुमृत्युंजयादिषु । फलेषु दृष्टादृष्टेषु कुर्यादेतद्विचक्षणः

కాబట్టి వివేకవంతుడైన సాధకుడు ఈ శైవానుష్ఠానాన్ని తప్పక ఆచరించాలి; ఎందుకంటే ఇది శత్రుజయం, మృత్యుంజయం వంటి ఇతరథా లభించని ఫలాలను ప్రసాదించి, దృష్ట-అదృష్ట రెండురకాల ఫలితాలను కూడా ఇస్తుంది॥

Verse 98

महत्स्वपि च पातेषु महारागभयादिषु । दुर्भिक्षादिषु शांत्यर्थं शांतिं कुर्यादनेन तु

మహాపాతకాలు, తీవ్రమైన రాగ‑భయాది క్లేశాలు, దుర్భిక్షాది విపత్తుల మధ్యనైనా శాంతి కోసం ఈ శైవ ఉపాయముచే శాంతికర్మ చేసి శాంతిని స్థాపించవలెను।

Verse 99

बहुना किं प्रलापेन महाव्यापन्निवारकम् । आत्मीयमस्त्रं शैवानामिदमाह महेश्वरः

ఎక్కువగా పలకడం ఎందుకు? ఇది మహావిపత్తులను నివారించే మహౌషధం; శైవులకు ఇది మహేశ్వరుని స్వకీయ దివ్యాస్త్రమని ప్రభువు ప్రకటించాడు।

Verse 100

तस्मादितः परं नास्ति परित्राणमिहात्मनः । इति मत्वा प्रयुंजानः कर्मेदं शुभमश्नुते

కాబట్టి దీనికన్నా మించిన ఆశ్రయం ఇక్కడ ఆత్మకు లేదు. ఇలా తెలుసుకొని ఈ శుభకర్మను ఆచరించువాడు మంగళఫలాన్ని పొందును।

Verse 101

स्तोत्रमात्रं शुचिर्भूत्वा यः पठेत्सुसमाहितः । सोप्यभीष्टतमादर्थादष्टांशफलमाप्नुयात्

శుచిగా మారి సుసమాహిత మనస్సుతో కేవలం ఈ స్తోత్రమే పఠించువాడు కూడా పరమాభీష్టసిద్ధి ఫలములో అష్టమాంశాన్ని పొందును।

Verse 102

अर्थं तस्यानुसन्धाय पर्वण्यनशनः पठेत् । अष्टाभ्यां वा चतुर्दश्यां फलमर्धं समाप्नुयात्

దాని అర్థాన్ని అనుసంధానించి పర్వదినాలలో ఉపవాసంతో పఠించాలి. లేదా అష్టమి గాని చతుర్దశి గాని పఠిస్తే చెప్పబడిన ఫలంలో సగం పొందుతాడు.

Verse 103

यस्त्वर्थमनुसंधाय पर्वादिषु तथा व्रती । मासमेकं जपेत्स्तोत्रं स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

కాని వ్రతధారి దాని అర్థాన్ని మనసులో ఉంచుకొని పర్వదినాలు మొదలైన సందర్భాలలో ఒక నెలపాటు ఈ స్తోత్రాన్ని జపిస్తే, సంపూర్ణ ఫలాన్ని పొందుతాడు.