आवरणपूजाविधानम् / The Procedure of Āvaraṇa (Enclosure) Worship

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अनुक्तं चात्र पूजायाः कमलोपभयादिव । यत्तदन्यत्प्रवक्ष्यामि समासान्न तु विस्तरात्

ఉపమన్యుడు పలికెను—ఇక్కడ పూజలో కమలార్పణ మొదలైన కొన్ని విషయాలు ఇంకా చెప్పబడలేదు; అందువల్ల మిగిలినదాన్ని నేను సంక్షేపంగా చెబుతాను, విస్తారంగా కాదు।

Verse 2

हविर्निवेदनात्पूर्वं दीपदानादनन्तरम् । कुर्यादावरणाभ्यर्चां प्राप्ते नीराजने ऽथ वा

నైవేద్య నివేదనకు ముందు, దీపదానం చేసిన వెంటనే, ఆవరణ దేవతల అర్చన చేయాలి; లేక నీరాజన సమయం వచ్చినప్పుడు చేయవచ్చు।

Verse 3

तत्रेशानादिसद्यांतं रुद्राद्यस्त्रांतमेव च । शिवस्य वा शिवायाश्च प्रथमावरणे जपेत्

అక్కడ మొదటి ఆవరణంలో ఈశాన మొదలుకొని సద్యోజాత వరకు జపించాలి; అలాగే రుద్ర మొదలుకొని అస్త్ర వరకు కూడా—శివునికైనా లేదా శివా (దేవి)కైనా।

Verse 4

ऐशान्यां पूर्वभागे च दक्षिणे चोत्तरे तथा । पश्चिमे च तथाग्नेय्यामैशान्यां नैरृते तथा

ఈశాన కోణంలో, తూర్పు భాగంలో, అలాగే దక్షిణం మరియు ఉత్తరంలో; పడమరలో కూడా, అగ్నేయంలో, మళ్లీ ఈశానంలో మరియు నైరృతంలో—ఈ అన్ని దిక్కులలో (విన్యాసం/స్థాపన) ఉన్నట్లు గ్రహించాలి।

Verse 5

वायव्यां पुनरैशान्यां चतुर्दिक्षु ततः परम् । गर्भावरणमाख्यातं मन्त्रसंघातमेव वा

వాయవ్య దిశలోను, మరల ఈశాన్య దిశలోను, తదుపరి నాలుగు దిశలందున ‘గర్భావరణం’ అని ప్రకటించబడింది—అది మంత్రాల పవిత్ర సమూహవిన్యాసమే.

Verse 6

हृदयाद्यस्त्रपर्यंतमथवापि समर्चयेत् । तद्बहिः पूर्वतः शक्रं यमं दक्षिणतो यजेत्

హృదయమునుండి అస్త్రమువరకు (మంత్రదేవతలను) విధిగా సమర్చించాలి—లేదా అదే సంపూర్ణ క్రమంలో పూజించాలి. దాని వెలుపల తూర్పున శక్రుడు (ఇంద్రుడు), దక్షిణాన యముడిని పూజించాలి.

Verse 7

वरुणं वारुणे भागे धनदं चोत्तरे बुधः । ईशमैशे ऽनलं स्वीये नैरृते निरृतिं यजेत्

పశ్చిమ భాగంలో వరుణుని, ఉత్తరంలో ధనదుడు (కుబేరుడు)ని పూజించాలి. ఈశాన్యంలో ఈశుడు (శివుడు)ని, తన దిశలో అనలుడు (అగ్ని)ని, నైరృత్యంలో నిరృతిని పూజించాలి.

Verse 8

मारुते मारुतं विष्णुं नैरृते विधिमैश्वरे । बहिःपद्मस्य वज्राद्यान्यब्जांतान्यायुधान्यपि

వాయు దిశలో (వాయవ్యలో) మారుతుడు (వాయువు), నైరృత్యంలో విష్ణువు, మరియు ఐశ్వర్య దిశలో (ఈశాన్యంలో) విధి (బ్రహ్మ)ను పూజించాలి. అలాగే బాహ్య పద్మంలో వజ్రాది, ఇతర పద్మజ ఆయుధాలను కూడా పూజించాలి.

Verse 9

प्रसिद्धरूपाण्याशासु लोकेशानां क्रमाद्यजेत् । देवं देवीं च संप्रेक्ष्य सर्वावरणदेवताः

దిశలలో లోకేశుల ప్రసిద్ధ రూపాలను క్రమంగా పూజించాలి. దేవుడు-దేవి (శివ-శక్తి)లను దృష్టిలో ఉంచుకొని, వారి సమస్త ఆవరణ దేవతలను కూడా పూజించాలి.

Verse 10

बद्धांजलिपुटा ध्येयाः समासीना यथासुखम् । सर्वावरणदेवानां स्वाभिधानैर्नमोयुतैः

యథాసుఖంగా ఆసనంపై కూర్చొని, అంజలి బద్ధంగా ధ్యానించాలి. అన్ని ఆవరణ దేవతలకు వారి వారి నామాలతో ‘నమః’ అని నమస్కరించాలి.

Verse 11

पुष्पैः संपूजनं कुर्यान्नत्वा सर्वान्यथाक्रमम् । गर्भावरणमेवापि यजेत्स्वावरणेन वा

యథాక్రమంగా అందరికీ నమస్కరించి, పుష్పాలతో సంపూర్ణ పూజ చేయాలి. గర్భగృహం మరియు దాని ఆవరణ వలయాలను కూడా పూజించాలి—తమ తమ ఆవరణాలతో కూడి గానీ, లేదా స్వవిధానానుసారం గానీ.

Verse 12

योगे ध्याने जपे होमे वाह्ये वाभ्यंतरे ऽपि वा । हविश्च षड्विधं देयं शुद्धं मुद्गान्नमेव च

యోగం, ధ్యానం, జపం, హోమం—బాహ్యమైనా అంతర్ముఖమైనా—ఏ ఉపాసనలోనైనా షడ్విధ హవిస్సును అర్పించాలి; అలాగే శుద్ధమైన అన్నం, ముఖ్యంగా స్వచ్ఛమైన ముద్గాన్నం (పెసర అన్నం) కూడా నివేదించాలి.

Verse 13

पायसं दधिसंमिश्रं गौडं च मधुनाप्लुतम् । एतेष्वेकमनेकं वा नानाव्यंजनसंयुतम्

పాయసం, దధి కలిపిన అన్నం, అలాగే బెల్లంతో చేసినది తేనెతో తడిపిన మధుర పదార్థం—ఇవాటిలో ఒకటి గానీ అనేకం గానీ, నానావ్యంజనాలతో కూడి అర్పించవచ్చు.

Verse 14

गुडखंडन्वितं दद्यान्मथितं दधि चोत्तमम् । भक्ष्याण्यपूपमुख्यानि स्वादुमंति फलानि च

బెల్లం, చక్కెర కలిపిన మథిత దధిని మరియు ఉత్తమమైన దధిని అర్పించాలి. అలాగే భక్ష్యాలు—ప్రత్యేకంగా మధురమైన అపూపాలు (మాల్పువా మొదలైనవి)—మరియు రుచికరమైన తీయని ఫలాలను కూడా నివేదించాలి।

Verse 15

रक्तचन्दनपुष्पाढ्यं पानीयं चातिशीतलम् । मृदु एलारसाक्तं च खण्डं पूगफलस्य च

పుష్పాలు మరియు రక్తచందనంతో సమృద్ధిగా ఉన్న అత్యంత చల్లని త్రాగునీటిని అర్పించాలి; అలాగే మృదువైన, ఏలకుల సువాసన కలిగిన మిశ్రీను మరియు పూగఫల (సుపారీ) ముక్కలను కూడా సమర్పించాలి।

Verse 16

शैलमेव सितं चूर्णं नातिरूक्षं न दूषितम् । कर्पूरं चाथ कंकोलं जात्यादि च नवं शुभम्

శుభ్రమైన తెల్లని శైలచూర్ణమే తీసుకోవాలి—అది అతిగా పొడిగా గానీ, కలుషితంగా గానీ ఉండకూడదు. దానితో పాటు కర్పూరం, కంకోలం, అలాగే తాజా శుభమైన జాతి (మల్లె) మొదలైన సుగంధ ద్రవ్యాలను కూడా ఉపయోగించాలి।

Verse 17

आलेपनं चन्दनं स्यान्मूलकाष्ठंरजोमयम् । कस्तूरिका कुंकुमं च रसो मृगमदात्मकः

శివపూజలో ఆలేపనార్థం చందనమే విధేయం—దాని మూలకాష్ఠం, హృదయకాష్ఠపు పొడితో లేపనం చేయాలి. కస్తూరి, కుంకుమ కూడా ఉపయోగ్యాలు; సుగంధిరసం మృగమదస్వరూపమని చెప్పబడింది।

Verse 18

पुष्पाणि सुरभीण्येव पवित्राणि शुभानि च । निर्गंधान्युग्रगंधानि दूषितान्युषितानि च

పుష్పాలు సువాసనగలవి, పవిత్రమైనవి, శుభమైనవి కావచ్చు; అలాగే వాసనలేనివి, కఠిన దుర్వాసనగలవి, కలుషితమైనవి లేదా బాసిపోయినవీ కావచ్చు—పూజా సందర్భంలో ఈ భేదాలు చెప్పబడ్డాయి।

Verse 19

स्वयमेव विशीर्णानि न देयानि शिवार्चने । वासांसि च मृदून्येव तपनीयमयानि च

శివార్చనలో స్వయంగా చినిగిపోయిన లేదా జీర్ణమైన వస్త్రాలను సమర్పించకూడదు. బదులుగా మృదువైన, ఉత్తమ వస్త్రాలు మరియు శుద్ధ స్వర్ణమయమైన అర్పణలనే సమర్పించాలి.

Verse 20

विद्युद्वलयकल्पानि भूषणानि विशेषतः । सर्वाण्येतानि कर्पूरनिर्यासागुरुचन्दनैः

ప్రత్యేకంగా ఆభరణాలు విద్యుత్తు వలయాల వలె రూపుదిద్దబడ్డవి; అవన్నీ కర్పూరం, సుగంధ నిర్యాసం, అగరు, చందనం వాసనతో పరిమళించబడ్డవి।

Verse 21

आधूपितानि पुष्पौघैर्वासितानि समंततः । चन्दनागुरुकर्पूरकाष्ठगुग्गुलुचूर्णिकैः

అవి చుట్టూ పుష్పరాశులతో ధూపింపబడి పరిమళించబడ్డవి; అలాగే చందనం, అగరు, కర్పూరకాష్ఠం, గుగ్గులు చూర్ణాలతో సువాసనింపబడ్డవి।

Verse 22

घृतेन मधुना चैव सिद्धो धूपः प्रशस्यते । कपिलासम्भवेनैव घृतेनातिसुगन्धिना

నెయ్యి మరియు తేనెతో సిద్ధం చేసిన ధూపం అత్యంత ప్రశంసనీయం అని చెప్పబడింది; ముఖ్యంగా కపిలా గోవు నుండి లభించిన అత్యంత సుగంధ నెయ్యితో చేసినది।

Verse 23

नित्यं प्रदीपिता दीपाः शस्ताः कर्पूरसंयुताः । पञ्चगव्यं च मधुरं पयो दधि घृतं तथा

దీపాలను నిత్యం వెలిగించి ఉంచాలి—కర్పూరం కలిపినవి, అత్యుత్తమం. అలాగే మధురమైన పంచగవ్యంతో పాటు పాలు, పెరుగు, నెయ్యి కూడా సమర్పించాలి।

Verse 24

कपिलासम्भवं शम्भोरिष्टं स्नाने च पानके । आसनानि च भद्राणि गजदंतमयानि च

శంభునికి స్నానం మరియు ఆచమనంలో కపిలా గోవు నుండి పుట్టిన ద్రవ్యాలు ప్రీతికరం. అలాగే మంగళకరమైన ఆసనాలను కూడా సమర్పించాలి; అవి ఏనుగు దంతంతో చేసినవైనా సరే.

Verse 25

सुवर्णरत्नयुक्तानि चित्राण्यास्तरणानि च । मृदूपधानयुक्तानि सूक्ष्मतूलमयानि च

బంగారం, రత్నాలతో అలంకరించిన రంగురంగుల పరుపులు మరియు కప్పులు ఉన్నాయి; అవి మృదువుగా, దిండ్లతో కూడి, సన్నని పత్తితో తయారైనవి.

Verse 26

उच्चावचानि रम्याणि शयनानि सुखानि च । नद्यस्समुद्रगामिन्या नटाद्वाम्भः समाहृतम्

ఎత్తు-తక్కువగా వివిధ రకాల అందమైన శయనాలు, సౌఖ్యమైన మంచాలు ఉన్నాయి; అలాగే సముద్రానికి ప్రవహించే నదిలోనుంచి కుండలలో నీటిని తెచ్చారు.

Verse 27

शीतञ्च वस्त्रपूतं तद्विशिष्टं स्नानपानयोः । छत्रं शशिनिभं चारु मुक्तादामविराजितम्

స్నానం మరియు పానానికి విశేషంగా అనుకూలమైన, వస్త్రంతో వడకట్టిన చల్లని నీటిని సమర్పించాలి; అలాగే చంద్రునిలా తెల్లగా, ముత్యాల హారంతో మెరిసే అందమైన ఛత్రాన్ని కూడా అర్పించాలి.

Verse 28

नवरत्नचितं दिव्यं हेमदण्डमनोहरम् । चामरे च सिते सूक्ष्मे चामीकरपरिष्कृते

వారు నవరత్నాలతో ఖచితమైన దివ్య చామరాన్ని తెచ్చిరి; అది స్వర్ణదండంతో మనోహరంగా ఉండెను. అలాగే బంగారంతో అలంకరించిన రెండు తెల్లని, సూక్ష్మ చామరములనూ తెచ్చిరి.

Verse 29

राजहंसद्वयाकारे रत्नदंडोपशोभिते । दर्पणं चापि सुस्निग्धं दिव्यगन्धानुलेपनम्

అక్కడ ఒక దివ్య దర్పణము ఉండెను; రత్నఖచిత దండము రాజహంసల జంట ఆకారముతో శోభించెను. అది అత్యంత మృదువుగా, కాంతిమంతంగా ఉండి, దివ్య సుగంధ లేపనముతో అనులేపితమై ఉండెను.

Verse 30

समंताद्रत्नसञ्छन्नं स्रग्वैरैश्चापि भूषितम् । गम्भीरनिनदः शंखो हंसकुंदेन्दुसन्निभः

ఆ శంఖము చుట్టూరా రత్నములతో ఆవరించబడి, మాల్యములతో మరింత అలంకరింపబడెను. దాని నాదము గంభీరమై, హంస, కుందపుష్పము, చంద్రుని వలె శ్వేతకాంతితో ప్రకాశించెను.

Verse 31

आस्वपृष्ठादिदेशेषु रत्नचामीकराचितः । काहलानि च रम्याणि नानानादकराणि च

వాహనాల పృష్ఠాది భాగములపై రత్నములు, స్వర్ణముతో పొదిగిన ఆభరణములు ఉండెను. అలాగే మనోహరమైన కాహళములు (తూర్యములు) మరియు నానావిధ నాదములు కలిగించే ఇతర వాద్యములు కూడా ఉండెను.

Verse 32

सुवर्णनिर्मितान्येव मौक्तिकालंकृतानि च । भेरीमृदंगमुरजतिमिच्छपटहादयः

బంగారంతో నిర్మించబడి ముత్యాలతో అలంకరించబడిన వాద్యములు కూడా ఉండెను—భేరి, మృదంగం, మురజం, తిమిచ్ఛ, పటహం మొదలైనవి।

Verse 33

समुद्रकल्पसन्नादाः कल्पनीयाः प्रयत्नतः । भांडान्यपि च रम्याणि पत्राण्यपि च कृत्स्नशः

ప్రయత్నంతో సముద్రగర్జనవలె ప్రతిధ్వనించే నాదములను ఏర్పాటుచేయవలెను; అలాగే అందమైన పాత్రలను, కావలసిన అన్ని ఆకులను కూడా సంపూర్ణంగా సిద్ధం చేయవలెను।

Verse 34

तदाधाराणि १ सर्वाणि सौवर्णान्येव साधयेत् । आलयं च महेशस्य शिवस्य परमात्मनः

దాని ఆధారాలన్నిటినీ పూర్తిగా స్వర్ణంతోనే నిర్మించాలి; అలాగే మహేశుడు—పరమాత్మ శివుని—ఆలయం (గర్భగృహం)ను కూడా సిద్ధం చేయాలి.

Verse 35

राजावसथवत्कल्प्यं शिल्पशास्त्रोक्तलक्षणम् । उच्चप्राकारसंभिन्नं भूधराकारगोपुरम्

ఇది రాజనివాసంలా నిర్మించబడాలి, శిల్పశాస్త్రోక్త లక్షణాలతో కూడి; ఎత్తైన ప్రాకారాలతో ఆవృతమై, పర్వతాకార గోపురంతో యుక్తంగా ఉండాలి.

Verse 36

अनेकरत्नसंच्छन्नं हेमद्वारकपाटकम् । तप्तजांबूनदमयं रत्नस्तम्भशतावृतम्

అది అనేక రత్నాలతో ఆవరించబడినదై ఉండాలి; దాని ద్వారపటాలు స్వర్ణమయంగా ఉండాలి; తప్త జాంబూనద స్వర్ణంతో నిర్మితమై, రత్నస్తంభాల శతములతో చుట్టుముట్టబడినదై ఉండాలి.

Verse 37

मुक्तादामवितानाढ्यं विद्रुमद्वारतोरणम् । चामीकरमयैर्दिव्यैर्मुकुटैः कुम्भलक्षणैः

అది ముత్యాల హారాల విస్తారమైన విటానాలతో సమృద్ధిగా ఉండి, దాని ద్వార-తోరణాలు విద్రుమం (పగడము)తో నిర్మితమైయున్నవి. పైగా కలశ-లక్షణముతో కూడిన దివ్య స్వర్ణమయ ముకుటసదృశ శిఖరాలంకారాలతో అలంకృతమైయున్నది.

Verse 38

अलंकृतशिरोभागमस्त्र २ आजेन चिह्नितम् । राजन्यार्हनिवासैश्च राजवीथ्यादिशोभितैः

దాని అగ్రభాగము సుందరంగా అలంకృతమై, అజ (మేక) చిహ్నముతో చిహ్నితమైన రెండు అస్త్రాల గుర్తులను ధరించింది. ఇంకా రాజన్యులకు యోగ్యమైన నివాసములు, రాజవీధులు మొదలైన భవ్య మార్గాలతో అది శోభిల్లింది.

Verse 39

प्रोच्छ्रितप्रांशुशिखरैः प्रासादैश्च समंततः । आस्थानस्थानवर्यैश्च स्थितैर्दिक्षु विदिक्षु च

చుట్టూరా ఎత్తెత్తైన శిఖరాలతో కూడిన ప్రాసాదాలు ప్రకాశించాయి; ప్రతి దిక్కు మరియు విదిక్కులో ఉత్తమ సభామండపాలు, శ్రేష్ఠ ఆస్థానస్థానాలు నిలిచివున్నాయి.

Verse 40

अत्यन्तालंकृतप्रांतमंतरावरणैरिव । उत्तमस्त्रीसहस्रैश्च नृत्यगेयविशारदैः

అ dessen ప్రాంగణాలు అత్యంత అలంకృతంగా కనిపించాయి, అంతర్గత ఆవరణాలతో ముసుగుపడినట్లుగా; నృత్యగానాలలో నిపుణులైన వేలాది ఉత్తమ స్త్రీలతో అది నిండిపోయింది.

Verse 41

वेणुवीणाविदग्धैश्च पुरुषैर्बहुभिर्युतम् । रक्षितं रक्षिभिर्वीरैर्गजवाजिरथान्वितैः

అది వేణు, వీణ వాయనంలో నిపుణులైన అనేక పురుషులతో కూడి ఉండెను; గజాలు, గుర్రాలు, రథాలతో సన్నద్ధమైన వీర రక్షకులు దానిని కాపాడుచుండిరి.

Verse 42

अनेकपुष्पवाटीभिरनेकैश्च सरोवरैः । दीर्घिकाभिरनेकाभिर्दिग्विदिक्षु विराजितम्

అది అనేక పుష్పవాటికలు, అనేక సరస్సులు, అనేక దీర్ఘికలతో అలంకృతమై దిక్కులలోను విదిక్కులలోను ప్రకాశించుచుండెను.

Verse 43

वेदवेदांततत्त्वज्ञैश्शिवशास्त्रपरायणैः । शिवाश्रमरतैर्भक्तैः शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः

అది వేదవేదాంత తత్త్వాన్ని తెలిసిన భక్తులతో, శివశాస్త్రంలో పరాయణులైన వారితో, శైవ ఆశ్రమధర్మాలలో రమించే వారితో, శివశాస్త్రోక్త లక్షణాలు ధరించిన వారితో సమన్వితమై ఉండెను.

Verse 44

शांतैः स्मितमुखैः स्फीतैः सदाचारपरायणैः । शैवैर्माहेश्वरैश्चैव श्रीमद्भिस्सेवितद्विजैः

ఆ స్థలం శాంతస్వరూపులైన, చిరునవ్వుతో ఉన్న, సమృద్ధులైన, సదాచారపరాయణులైన భక్తులచే; శైవులచే, మాహేశ్వరులచే; అలాగే భాగ్యవంతుల సేవతో గౌరవింపబడిన ద్విజులచే సేవింపబడెను.

Verse 45

एवमंतर्बहिर्वाथयथाशक्तिविनिर्मितैः । स्थाने शिलामये दांते दारवे चेष्टकामये

ఇలా అంతరంగముగా గానీ బాహ్యముగా గానీ, తన శక్తికి తగిన విధంగా రూపొందించిన పద్ధతితో పూజ చేయవలెను. తగిన స్థలంలో—రాయి, దంతము (హస్తిదంతము) లేదా చెక్కతో చేసిన (లింగం)ను—తన ఇష్టభావం, భక్తిలక్ష్యానికి అనుగుణంగా ప్రతిష్ఠించి అర్చించాలి.

Verse 46

केवलं मृन्मये वापि पुण्यारण्ये ऽथ वा गिरौ । नद्यां देवालये ऽन्यत्र देशे वाथ गृहे शुभे

కేవలం మట్టితో చేసిన (ప్రతిమ/వేదిక)తోనే అయినా, పుణ్యారణ్యంలో గానీ పర్వతంపై గానీ; నదీతీరంలో, దేవాలయంలో, లేదా మరే ఇతర స్థలంలో—శుభమైన గృహంలో కూడ—శివపూజ చేయవలెను.

Verse 47

आढ्यो वाथ दरिद्रो वा स्वकां शक्तिमवंचयन् । द्रव्यैर्न्यायार्जितैरेव भक्त्या देवं समर्चयेत्

ధనవంతుడైనా పేదవాడైనా, తన సామర్థ్యాన్ని దాచకుండా, ధర్మంగా సంపాదించిన ద్రవ్యాలతోనే భక్తితో దేవుని సమర్చించాలి।

Verse 48

अथान्यायार्जितैश्चापि भक्त्या चेच्छिवमर्चयेत् । न तस्य प्रत्यवायो ऽस्ति भाववश्यो यतः प्रभुः

ఎవరైనా అన్యాయంగా సంపాదించిన ద్రవ్యాలతో కూడ భక్తితో శివుని అర్చిస్తే, ఆ పూజకు వినాశకరమైన ప్రత్యవాయం ఉండదు; ఎందుకంటే ప్రభువు భక్తుని భావానికి వశుడు।

Verse 49

न्यायार्जितैरपि द्रव्यैरभक्त्या पूजयेद्यदि । न तत्फलमवाप्नोति भक्तिरेवात्र कारणम्

న్యాయంగా సంపాదించిన ద్రవ్యాలతో కూడ భక్తి లేకుండా (శివుని) పూజిస్తే, దాని ఫలం లభించదు; ఇక్కడ కారణం భక్తియే.

Verse 50

भक्त्या वित्तानुसारेण शिवमुद्दिश्य यत्कृतम् । अल्पे महति वा तुल्यं फलमाढ्यदरिद्रयोः

భక్తితో, తన సామర్థ్యానికి అనుగుణంగా, శివుని ఉద్దేశించి ఏది చేసినా—అది చిన్నదైనా పెద్దదైనా—ధనికుడికీ పేదవాడికీ సమాన ఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 51

भक्त्या प्रचोदितः कुर्यादल्पवित्तोपि मानवः । महाविभवसारोपि न कुर्याद्भक्तिवर्जितः

భక్తిచేత ప్రేరితుడై అల్పధనుడైన మనుడైనా శివపూజాది కర్తవ్యాలు చేయవలెను; మహావైభవమున్నవాడైనా భక్తిలేనివాడు వాటిని చేయకూడదు।

Verse 52

सर्वस्वमपि यो दद्याच्छिवे भक्तिविवर्जितः । न तेन फलभाक्स स्याद्भक्तिरेवात्र कारणम्

భక్తిలేక శివునికి సర్వస్వమును దానమిచ్చినప్పటికీ అతడు నిజమైన ఫలానికి పాత్రుడు కాడు; ఇక్కడ కారణం భక్తియే।

Verse 53

न तत्तपोभिरत्युग्रैर्न च सर्वैर्महामखैः । गच्छेच्छिवपुरं दिव्यं मुक्त्वा भक्तिं शिवात्मकम्

అత్యంత ఉగ్ర తపస్సులతోనూ, సమస్త మహాయజ్ఞాలతోనూ దివ్య శివపురాన్ని చేరలేడు—శివాత్మక భక్తిని విడిచిపెడితే।

Verse 54

गुह्याद्गुह्यतरं कृष्ण सर्वत्र परमेश्वरे । शिवे भक्तिर्न संदेहस्तया भक्तो विमुच्यते

హే కృష్ణా! గుహ్యములోనూ అత్యంత గుహ్యమైనది ఇదే—సర్వత్ర వ్యాపించిన పరమేశ్వరుడు శివునిపై అచల భక్తి. ఇందులో సందేహం లేదు; ఆ భక్తితో భక్తుడు విముక్తి పొందును।

Verse 55

शिवमंत्रजपो ध्यानं होमो यज्ञस्तपःश्रुतम् । दानमध्ययनं सर्वे भावार्थं नात्र संशयः

శివమంత్ర జపం, ధ్యానం, హోమం, యజ్ఞం, తపస్సు, శ్రుతి అధ్యయనం, దానం, శాస్త్రాధ్యయనం—ఇవన్నీ నిస్సందేహంగా శివభావంలోనే తమ నిజమైన సార్థకతను పొందుతాయి।

Verse 56

भावहीनो नरस्सर्वं कृत्वापि न विमुच्यते । भावयुक्तः पुनस्सर्वमकृत्वापि विमुच्यते

భావం లేని మనిషి అన్నీ చేసినా విముక్తి పొందడు; కానీ భావయుక్తుడు అన్నీ చేయకపోయినా విముక్తి పొందును।

Verse 57

चांद्रायणसहस्रैश्च प्राजापत्यशतैस्तथा । मासोपवासैश्चान्यैश्च शिवभक्तस्य किं पुनः

వెయ్యి చాంద్రాయణ వ్రతాలు, వంద ప్రాజాపత్య ప్రాయశ్చిత్తాలు, ఇంకా ఇతర నెలరోజుల ఉపవాసాలు—ఇవన్నీ ఉన్నా, శివభక్తుని మహిమను మరెంతగా చెప్పగలం?

Verse 58

अभक्ता मानवाश्चास्मिंल्लोके गिरिगुहासु च । तपंति चाल्पभोगार्थं भक्तो भावेन मुच्यते

ఈ లోకంలో పర్వతాలు, గుహలలో కూడా అభక్తులు చిన్న భోగాల కోసమే తపస్సు చేస్తారు; కాని శివునిపై భావభక్తి గల భక్తుడు ముక్తి పొందుతాడు।

Verse 59

सात्त्विकं मुक्तिदं कर्म सत्त्वे वै योगिनः स्थिताः । राजसं सिद्धिदं कुर्युः कर्मिणो रजसावृताः

సత్త్వంలో స్థితులైన యోగులు సాత్త్విక కర్మను ఆచరిస్తారు; అది ముక్తిని ప్రసాదిస్తుంది. రజోగుణంతో ఆవరితులైన కర్ములు రాజస కర్మను చేస్తారు; అది సిద్ధులు, లోకసాధనలనే ఇస్తుంది.

Verse 60

असुरा राक्षसाश्चैव तमोगुणसमन्विताः । ऐहिकार्थं यजन्तीशं नराश्चान्ये ऽपि तादृशाः

తమోగుణసమన్వితులైన అసురులు, రాక్షసులు ఐహిక ప్రయోజనార్థం ఈశుని యజిస్తారు; అలాగే అలాంటి స్వభావమున్న ఇతర మనుష్యులూ అదే లక్ష్యంతో ఆయనను ఆరాధిస్తారు.

Verse 61

तामसं राजसं वापि सात्त्विकं भावमेव च । आश्रित्य भक्त्या पूजाद्यं कुर्वन्भद्रं समश्नुते

భావం తామసమైనా, రాజసమైనా, సాత్త్వికమైనా—భక్తితో ఆశ్రయించి పూజాదులను ఆచరించువాడు శుభకల్యాణాన్ని పొందును.

Verse 62

यतः पापार्णवात्त्रातुं भक्तिर्नौरिव निर्मिता । तस्माद्भक्त्युपपन्नस्य रजसा तमसा च किम्

పాపసముద్రం నుండి రక్షించుటకు భక్తి నావవలె నిర్మితమైంది. కనుక భక్తితో యుక్తుడైనవానిపై రజస్సు, తమస్సు ఏమి చేయగలవు?

Verse 63

अन्त्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पतितो ऽपि वा । शिवं प्रपन्नश्चेत्कृष्ण पूज्यस्सर्वसुरासुरैः

ఓ కృష్ణా! ఎవడు అంత్యజుడైనా, అధముడైనా, మూర్ఖుడైనా, పతితుడైనా—శివుని శరణు పొందితే, అతడు సమస్త దేవాసురులచే కూడా పూజ్యుడగును.

Verse 64

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्यैव शिवमर्चयेत् । अभुक्तानां क्वचिदपि फलं नास्ति यतस्ततः

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో భక్తితోనే పరమేశ్వరుడైన శివుని ఆరాధించాలి; భక్తి‑పూజలో పాల్గొనని వారికి ఎక్కడా ఏ ఫలమూ లభించదు।

Verse 65

वक्ष्याम्यतिरहस्यं ते शृणु कृष्ण वचो मम । वेदैश्शास्त्रैर्वेदविद्भिर्विचार्य सुविनिश्चितम्

నేను నీకు పరమ రహస్యమైన తత్త్వాన్ని చెబుతున్నాను—ఓ కృష్ణా, నా మాట విను. ఇది వేదాలు, శాస్త్రాలు ఆధారంగా వేదవేత్తలు విచారించి సుపరిశీలించి దృఢంగా నిర్ధారించారు।