पञ्चाक्षर-षडक्षरमन्त्र-माहात्म्यम् | The Greatness of the Pañcākṣara/Ṣaḍakṣara Mantra

Verse 1

श्रीकृष्ण उवाच । महर्षिवर सर्वज्ञ सर्वज्ञानमहोदधे । पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

శ్రీకృష్ణుడు పలికెను— ఓ మహర్షివరా, సర్వజ్ఞా, సర్వజ్ఞాన మహాసముద్రా! పంచాక్షర మంత్ర మహాత్మ్యాన్ని తత్త్వతః వినాలని కోరుచున్నాను।

Verse 2

उपमन्युरुवाच । पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं वर्षकोटिशतैरपि । अशक्यं विस्तराद्वक्तुं तस्मात्संक्षेपतः शृणु

ఉపమన్యుడు పలికెను— పంచాక్షర మహాత్మ్యాన్ని శతకోట్ల సంవత్సరాలైనా విస్తరించి చెప్పడం అసాధ్యం; అందుకే సంక్షేపంగా వినుము।

Verse 3

वेदे शिवागमे चायमुभयत्र षडक्षरेः । सर्वेषां शिवभक्तानामशेषार्थसाधकः

వేదములలోను శివాగమములలోను ఈ షడాక్షర మంత్రం ఉపదేశింపబడింది. ఇది సమస్త శివభక్తులకు సమస్తార్థసాధకము।

Verse 4

तदल्पाक्षरमर्थाढ्यं वेदसारं विमुक्तिदम् । आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्

ఆ వాక్యం స్వల్పాక్షరమైయున్నను అర్థసంపన్నము; వేదసారము, విముక్తిదాయకము. దివ్యాజ్ఞచే సిద్ధమైనది, సందేహరహితము—ఈ వాక్యమే శివస్వరూపము।

Verse 5

नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरंजकम् । सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं तत्पारमेश्वरम्

ఆ పారమేశ్వర వాక్యం దివ్యమైనది; నానా సిద్ధులతో యుక్తమైనది; లోకచిత్తాలను ఆనందింపజేసేది. దాని అర్థం సునిశ్చితము, దాని భావం గంభీరము।

Verse 6

मन्त्रं सुखमुकोच्चार्यमशेषार्थप्रसिद्धये । प्राहोन्नमः शिवायेति सर्वज्ञस्सर्वदेहिनाम्

సర్వార్థసిద్ధి కలుగునట్లు ఆయన సులభంగా ఉచ్చరించదగిన మంత్రాన్ని ప్రకటించాడు—“ఓం నమః శివాయ।” ఇది సమస్త దేహధారుల అంతర్యామి సర్వజ్ఞ ప్రభువు వాక్యం.

Verse 7

तद्बीजं सर्वविद्यानां मंत्रमाद्यं षडक्षरम् । अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत्

అదే సమస్త విద్యల బీజం—ఆద్యమైన షడక్షర మంత్రం. అది అత్యంత సూక్ష్మమైనదైనా మహార్థాన్ని ధరించును; వటవృక్ష బీజంలా దానిని గ్రహించాలి.

Verse 8

देवो गुणत्रयातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः । ओमित्येकाक्षरे मन्त्रे स्थितः सर्वगतः शिवः

దేవుడు త్రిగుణాతీతుడు, సర్వజ్ఞుడు, సమస్త కార్యాలకు కారణమైన ప్రభువు. ఏకాక్షర “ఓం” మంత్రంలో స్థితుడైన శివుడు సర్వత్ర వ్యాపించి ఉన్నాడు.

Verse 9

मंत्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चब्रह्मतनुः शिवः । वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः

సూక్ష్మమైన షడక్షర మంత్రంలో పంచబ్రహ్మ-తనువు అయిన పరమేశ్వరుడు శివుడు స్వభావతః సాక్షాత్తుగా నిలిచియున్నాడు—వాచ్య (అర్థం) మరియు వాచక (శబ్దం) రెండుగా।

Verse 10

वाच्यश्शिवोप्रमेयत्वान्मंत्रस्तद्वाचकस्स्मृतः । वाच्यवाचकभावो ऽयमनादिसंस्थितस्तयोः

వాచ్యరూపంగా శివుడు అప్రమేయుడు; అందువల్ల మంత్రం ఆయనను వ్యక్తపరచే వాచకమని స్మరించబడుతుంది. ఈ వాచ్య-వాచక సంబంధం అనాదికాలం నుంచే స్థిరంగా ఉంది।

Verse 11

यथा ऽनादिप्रवृत्तोयं घोरसंसारसागरः । शिवो ऽपि हि तथानादिसंसारान्मोचकः स्थितः

ఎలాగైతే ఈ ఘోరమైన సంసారసాగరం అనాదికాలం నుంచే ప్రవహిస్తున్నదో, అలాగే శివుడు కూడా అనాదికాలం నుంచే సంసారం నుండి విమోచకుడిగా స్థితుడై ఉన్నాడు।

Verse 12

व्याधीनां भेषजं यद्वत्प्रतिपक्षः स्वभावतः । तद्वत्संसारदोषाणां प्रतिपक्षः शिवस्स्मृतः

ఎలాగైతే ఔషధం స్వభావతః వ్యాధులకు ప్రతిపక్షమో, అలాగే సంసారదోషాలకు ప్రతిపక్షుడిగా శివుడు స్మరించబడుతున్నాడు।

Verse 13

असत्यस्मिन् जगन्नाथे तमोभूतमिदं भवेत् । अचेतनत्वात्प्रकृतेरज्ञत्वात्पुरषस्य च

జగన్నాథుడు అసత్యుడై ఉంటే ఈ సమస్త జగత్తు అంధకారంలో మునిగేది; ఎందుకంటే ప్రకృతి జడము, పురుషుడూ స్వయంగా తత్త్వజ్ఞానం లేనివాడు.

Verse 14

प्रधानपरमाण्वादि यावत्किंचिदचेतनम् । न तत्कर्तृ स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना

ప్రధానము నుండి పరమాణువుల వరకు జడమైనదేదైనా—బుద్ధిమంతమైన కారణం లేకుండా అది స్వయంగా కర్తగా ఎప్పుడూ కనిపించదు.

Verse 15

धर्माधर्मोपदेशश्च बंधमोक्षौ विचारणात् । न सर्वज्ञं विना पुंसामादिसर्गः प्रसिद्ध्यति

ధర్మాధర్మ బోధన, బంధమోక్ష వివేచన—సర్వజ్ఞ ప్రభువు లేకుండా మనుష్యులకు స్థిరపడవు; ఆదిసృష్టి యొక్క నిజమైన అవగాహన కూడా ఆయన లేకుండా ప్రసిద్ధి చెందదు.

Verse 16

वैद्यं विना निरानंदाः क्लिश्यंते रोगिणो यथा । तस्मादनादिः सर्वज्ञः परिपूर्णस्सदाशिवः

వైద్యుడు లేక రోగులు ఆనందం లేక బాధపడినట్లే, ఆయన లేక జీవులు క్లేశపడతారు; అందుచేత సదాశివుడు అనాది, సర్వజ్ఞుడు, పరిపూర్ణుడు.

Verse 17

अस्ति नाथः परित्राता पुंसां संसारसागरात् । आदिमध्यांतनिर्मुक्तस्स्वभावविमलः प्रभुः

సంసారసాగరము నుండి జీవులను రక్షించి దాటించు నాథుడు—పరిత్రాత—ఉన్నాడు; ఆ ప్రభువు ఆది, మధ్య, అంతముల నుండి విముక్తుడు, స్వభావముగా నిర్మలుడు.

Verse 18

सर्वज्ञः परिपूर्णश्च शिवो ज्ञेयश्शिवागमे । तस्याभिधानमन्त्रो ऽयमभिधेयश्च स स्मृतः

శైవ ఆగమాలలో శివుడు సర్వజ్ఞుడూ పరిపూర్ణుడూ అని తెలుసుకోవలెను. ఇది ఆయన ‘అభిధాన’ (నామ) మంత్రం; ఆయనే దీనికి ‘అభిధేయ’ (అర్థ) స్వరూపుడని స్మరించబడతాడు.

Verse 19

अभिधानाभिधेयत्वान्मंत्रस्सिद्धः परश्शिवः । एतावत्तु शिवज्ञानमेतावत्परमं पदम्

అభిధాన–అభిధేయ సంబంధం అవిచ్ఛిన్నమైనందున మంత్రమే సిద్ధ పరశివుడు. ఇదే శివజ్ఞానం; ఇదే పరమ పదము (ఉన్నత స్థితి).

Verse 20

यदोंनमश्शिवायेति शिववाक्यं षडक्षरम् । विधिवाक्यमिदं शैवं नार्थवादं शिवात्मकम्

‘ఓం నమః శివాయ’ అనేది శివుని స్వంత షడక్షరీ వాక్యం. ఇది శైవ విధివాక్యం; కేవలం స్తుతి కాదు—ఇది శివస్వరూపమే.

Verse 21

यस्सर्वज्ञस्सुसंपूर्णः स्वभावविमलः शिवः । लोकानुग्रहकर्ता च स मृषार्थं कथं वदेत्

సర్వజ్ఞుడూ, సంపూర్ణుడూ, స్వభావతః నిర్మలుడైన శివుడు, లోకాలకు అనుగ్రహకర్త కూడా—అటువంటి వాడు మిథ్యా ఉద్దేశంతో ఎలా పలుకగలడు? అసత్యం ఎలా చెప్పగలడు?

Verse 22

यद्यथावस्थितं वस्तु गुणदोषैः स्वभावतः । यावत्फलं च तत्पूर्णं सर्वज्ञस्तु यथा वदेत्

వస్తువు ఏ స్థితిలో ఉందో అచ్చంగా, దాని స్వభావానుసారమైన గుణదోషాలతో సహా, అలాగే దాని ఫలితపు సంపూర్ణ పరిమాణం వరకూ—సర్వజ్ఞుడు చెప్పినట్లే వివరించాలి.

Verse 23

रागाज्ञानादिभिर्दोषैर्ग्रस्तत्वादनृतं वदेत् । ते चेश्वरे न विद्येते ब्रूयात्स कथमन्यथा

రాగం, అజ్ఞానం మొదలైన దోషాల చేత పట్టుబడినవాడు అసత్యం పలుకవచ్చు; కానీ ఈశ్వరుడు (శివుడు) అలాంటి దోషరహితుడు—అయితే ఆయన సత్యం తప్ప మరేదిగా పలుకగలడు?

Verse 24

अज्ञाताशेषदोषेण सर्वज्ञेय शिवेन यत् । प्रणीतममलं वाक्यं तत्प्रमाणं न संशयः

సర్వజ్ఞేయాన్ని తెలిసిన, ఏ దోషమూ తాకని శివుడు రచించిన నిర్మల వాక్యమే ప్రమాణం; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 25

तस्मादीश्वरवाक्यानि श्रद्धेयानि विपश्चिता । यथार्थपुण्यपापेषु तदश्रद्धो व्रजत्यधः

కాబట్టి వివేకులు ఈశ్వరవాక్యాలపై శ్రద్ధ ఉంచాలి; అవి పుణ్యపాప విషయాలలో యథార్థ సత్యాన్ని చెప్పుతాయి. శ్రద్ధలేనివాడు అధోగతికి పడతాడు.

Verse 26

स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं भाषितं यत्सुशोभनम् । वाक्यं मुनिवरैः शांतैस्तद्विज्ञेयं सुभाषितम्

స్వర్గసిద్ధి మరియు దానికంటే పైగా అపవర్గం (మోక్షం) పొందుటకై శాంతస్వరూపులైన మునివరులు పలికిన సుందరమైన ఉపదేశవాక్యాన్ని ‘సుభాషితం’గా తెలుసుకోవాలి.

Verse 27

रागद्वेषानृतक्रोधकामतृष्णानुसारि यत् । वाक्यं निरयहेतुत्वात्तद्दुर्भाषितमुच्यते

రాగద్వేషాలు, అసత్యం, క్రోధం, కామం, తృష్ణలను అనుసరించే వాక్యం—నరకపాతానికి కారణమగునందున—అది ‘దుర్భాషితం’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 28

संस्कृतेनापि किं तेन मृदुना ललितेन वा । अविद्यारागवाक्येन संसारक्लेशहेतुना

అవిద్యా-రాగాల వల్ల పుట్టి సంసారక్లేశానికి కారణమయ్యే వాక్కుకు—అది సంస్కృతమైనా, మృదువైనా, లలితమైనా—ఏ ప్రయోజనం?

Verse 29

यच्छ्रुत्वा जायते श्रेयो रागादीनां च संशयः । विरूपमपि तद्वाक्यं विज्ञेयमिति शोभनम्

ఏ ఉపదేశం వినగానే శ్రేయస్సు కలిగి, రాగాదుల పట్ల సందేహం పుట్టి ఆసక్తి సడలుతుందో—ఆ వాక్యం రూపం అసంపూర్ణంగా కనిపించినా సత్యమని, తెలుసుకోవలసినదని గ్రహించాలి; ఇదే శుభ ప్రమాణం।

Verse 30

बहुत्वेपि हि मंत्राणां सर्वज्ञेन शिवेन यः । प्रणीतो विमलो मन्त्रो न तेन सदृशः क्वचित्

మంత్రాలు ఎంతెన్నో ఉన్నా, సర్వజ్ఞుడైన భగవాన్ శివుడు ప్రణీతం చేసిన ఆ విమల మంత్రానికి సమానమైనది ఎక్కడా లేదు।

Verse 31

सांगानि वेदशास्त्राणि संस्थितानि षडक्षरे । न तेन सदृशस्तस्मान्मन्त्रो ऽप्यस्त्यपरः क्वचित्

అంగాలతో కూడిన వేదశాస్త్రాలు మరియు సమస్త శాస్త్రోపదేశాలు షడక్షర మంత్రంలో స్థితమై ఉన్నాయి; కనుక దానికి సమానమైన మరొక మంత్రం ఎక్కడా లేదు।

Verse 32

सप्तकोटिमहामन्त्रैरुपमन्त्रैरनेकधा । मन्त्रः षडक्षरो भिन्नस्सूत्रं वृत्यात्मना यथा

ఏడు కోట్ల మహామంత్రాలు, అనేక ఉపమంత్రాల ద్వారా ఎన్నో విధాలుగా వ్యక్తమైనా, షడక్షర మంత్రం స్వరూపతః ఒక్కటే—ఒకే దారం వినియోగభేదంతో వివిధ రూపాలుగా కనిపించునట్లు।

Verse 33

शिवज्ञानानि यावंति विद्यास्थानापि यानि च । षडक्षरस्य सूत्रस्य तानि भाष्यं समासतः

శివసంబంధమైన సమస్త జ్ఞానములు, అలాగే అన్ని విద్యాస్థానాలు మరియు విద్యావిధానములు—ఇవి సంక్షేపంగా షడక్షర మంత్రసూత్రానికి వ్యాఖ్యానమే।

Verse 34

किं तस्य बहुभिर्मंत्रैश्शास्त्रैर्वा बहुविस्तरैः । यस्योन्नमः शिवायेति मन्त्रो ऽयं हृदि संस्थितः

య whose హృదయంలో ఈ మంత్రం—“ఓం నమః శివాయ”—దృఢంగా స్థితమై ఉందో, అతనికి అనేక మంత్రాలు గానీ, విస్తారమైన శాస్త్రాలు గానీ ఏ అవసరం?

Verse 35

तेनाधीतं श्रुतं तेन कृतं सर्वमनुष्ठितम् । येनोन्नमश्शिवायेति मंत्राभ्यासः स्थिरीकृतः

ఆయనచేత సమస్త అధ్యయనం పూర్తయ్యింది, వినవలసినదంతా వినబడింది, ప్రతి కర్తవ్యమూ విధివిధానంగా ఆచరించబడింది—ఆయనద్వారానే ‘ఓం నమః శివాయ’ మంత్రాభ్యాసం దృఢంగా స్థిరపడింది।

Verse 36

नमस्कारादिसंयुक्तं शिवायेत्यक्षरत्रयम् । जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम्

ఎవరి నాలుక అగ్రభాగంలో నమస్కారంతో కూడిన ‘శి-వా-య’ అనే త్ర్యక్షరము నిరంతరం నిలిచివుంటుందో, అతని జీవితం ధన్యమై సఫలమవుతుంది।

Verse 37

अंत्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पंडितो ऽपि वा । पञ्चाक्षरजपे निष्ठो मुच्यते पापपंजरात्

అంత్యజుడైనా, అధముడని భావించినవాడైనా, మూర్ఖుడైనా, పండితుడైనా—పంచాక్షర జపంలో నిష్ఠగలవాడు పాపాల పంజరంనుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 38

इत्युक्तं परमेशेन देव्या पृष्टेन शूलिना । हिताय सर्वमर्त्यानां द्विजानां तु विशेषतः

దేవి అడిగిన ప్రశ్నకు ప్రతిగా త్రిశూలధారి పరమేశ్వరుడు శివుడు ఇలా పలికెను—ఇది సమస్త మానవుల హితార్థం, ప్రత్యేకంగా ద్విజుల హితార్థం।