पाशुपतव्रतविधिः | The Procedure of the Supreme Pāśupata Vow

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामो व्रतं पाशुपतं परम् । ब्रह्मादयो ऽपि यत्कृत्वा सर्वे पाशुपताः स्मृताः

ఋషులు అన్నారు—భగవన్, మేము పరమ పాశుపత వ్రతాన్ని వినదలచుకున్నాము; దానిని ఆచరించగా బ్రహ్మాది దేవతలందరూ పాశుపతులు (పశుపతి శివభక్తులు)గా స్మరింపబడతారు.

Verse 2

वायुरुवाच । रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि सर्वपापनिकृन्तनम् । व्रतं पाशुपतं श्रौतमथर्वशिरसि श्रुतम्

వాయువు అన్నాడు—సర్వపాపాలను ఛేదించే రహస్యాన్ని మీకు ప్రకటిస్తాను; అది అథర్వశిరస్సులో శ్రుతమైన శ్రౌత పాశుపత వ్రతం.

Verse 3

कालश्चैत्री पौर्णमासी देशः शिवपरिग्रहः । क्षेत्रारामाद्यरण्यं वा प्रशस्तश्शुभलक्षणः

సరియైన కాలం చైత్ర పౌర్ణమి; సరియైన స్థలం శివపరిగ్రహమైన (శివునికి అంకితమైన) దేశం—క్షేత్రమైనా, ఆరామమైనా, అరణ్యమైనా—శాస్త్రసమ్మతమై శుభలక్షణాలతో ఉండాలి।

Verse 4

तत्र पूर्वं त्रयोदश्यां सुस्नातः सुकृताह्निकः । अनुज्ञाप्य स्वमाचार्यं संपूज्य प्रणिपत्य च

అక్కడ ముందుగా త్రయోదశి నాడు, శుభ్రంగా స్నానం చేసి నిత్యకర్మలను విధిగా నిర్వహించి, తన ఆచార్యుని అనుమతి కోరాలి; తరువాత ఆయనను సంపూర్ణంగా పూజించి భక్తితో నమస్కరించాలి।

Verse 5

पूजां वैशेषिकीं कृत्वा शुक्लांबरधरः स्वयम् । शुक्लयज्ञोपवीती च शुक्लमाल्यानुलेपनः

విశేష విధి పూజను చేసి, తానే తెల్ల వస్త్రాలు ధరించాలి; తెల్ల యజ్ఞోపవీతం ధరించి, తెల్ల మాలలు మరియు శుభ అనులేపనాలతో అలంకరించుకోవాలి।

Verse 6

ध्यात्वा देवं च देवीं च तद्विज्ञापनवर्त्मना । व्रतमेतत्करोमीति भवेत्संकल्प्य दीक्षितः

దేవుడు (శివుడు) మరియు దేవిని ధ్యానించి, వారికి విధిపూర్వకంగా విజ్ఞాపన చేసే మార్గాన్ని అనుసరించి, దీక్షితుడు సంకల్పించాలి—“నేను ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తాను।”

Verse 7

यावच्छरीरपातं वा द्वादशाब्दमथापि वा । तदर्धं वा तदर्धं वा मासद्वादशकं तु वा

ఈ వ్రతం శరీరపాతం వరకు గానీ, లేదా పన్నెండు సంవత్సరాలు గానీ; లేదా దాని సగం, లేదా మళ్లీ దాని సగం; కనీసం పన్నెండు నెలలు అయినా ఆచరించవచ్చు।

Verse 8

तदर्धं वा तदर्धं वा मासमेकमथापि वा । दिनद्वादशकं वा ऽथ दिनषट्कमथापि वा

ఆ కాలంలో సగం, లేదా మళ్లీ దాని సగం; లేదా పూర్తిగా ఒక నెల; లేదా పన్నెండు రోజులు; లేదా ఆరు రోజులు—ఈ ఏ కాలమైనా శివారాధన నియమాన్ని చేపట్టవచ్చు।

Verse 9

तदर्धं दिनमेकं वा व्रतसंकल्पनावधि । अग्निमाधाय विधिवद्विरजाहोमकारणात्

వ్రతసంకల్పానికి కాలపరిమితి అర్ధదినమో లేదా ఒక దినమో ఉండాలి. ఆపై విధివిధానంగా అగ్నిని స్థాపించి విరజా-హోమం చేయాలి; అది శుద్ధి (మలరహితత్వం)కు కారణం।

Verse 10

हुत्वाज्येन समिद्भिश्च चरुणा च यथाक्रमम् । पूर्णामापूर्य तां भूयस्तत्त्वानां शुद्धिमुद्दिशन्

ఘృతం, సమిధలు, చరువును యథాక్రమంగా హోమించి, అనంతరం పూర్ణాహుతిని మరల నింపి తత్త్వాల శుద్ధి నిమిత్తం అర్పించాడు।

Verse 11

जुहुयान्मूलमन्त्रेण तैरेव समिदादिभिः । तत्त्वान्येतानि मद्देहे शुद्ध्यंताम् १ त्यनुस्मरन्

అదే సమిధాదులతో మూలమంత్రం జపిస్తూ ఆహుతి సమర్పించాలి; అంతర్మనసులో—“నా దేహంలోని ఈ తత్త్వాలు శుద్ధి పొందుగాక” అని స్మరించాలి।

Verse 12

पञ्चभूतानि तन्मात्राः पञ्चकर्मेन्द्रियाणि च । ज्ञानकर्मविभेदेन पञ्चकर्मविभागशः

పంచమహాభూతాలు, తन्मాత్రలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు—ఇవి చెప్పబడినవి; జ్ఞాన-కర్మ భేదంతో కర్మాలు ఐదు విభాగాలుగా నిరూపించబడ్డాయి।

Verse 13

त्वगादिधातवस्सप्त पञ्च प्राणादिवायवः । मनोबुद्धिरहं ख्यातिर्गुणाः प्रकृतिपूरुषौ

త్వగాది ఏడు ధాతువులు, ప్రాణాది ఐదు వాయువులు, మనస్సు-బుద్ధి, అహంభావం-ఖ్యాతి, మూడు గుణాలు, అలాగే ప్రకృతి-పురుషుడు—ఇవి జీవుని బంధించే తత్త్వాలు; వీటిని యథార్థంగా తెలిసి సాధకుడు పాశవిమోచకుడు అయిన పతి శివుని వైపు మళ్లుతాడు।

Verse 14

रागो विद्याकले चैव नियतिः काल एव च । माया च शुद्धिविद्या च महेश्वरसदाशिवौ

రాగము, విద్య, కళ; అలాగే నియతి, కాలము; మరియూ మాయ, శుద్ధవిద్య, మహేశ్వరుడు మరియు సదాశివుడు—ఇవే ఇక్కడ చెప్పబడిన పర తత్త్వాలు.

Verse 15

शक्तिश्च शिवतत्त्वं च तत्त्वानि क्रमशो विदुः । मन्त्रैस्तु विरजैर्हुत्वा होतासौ विरजा भवेत्

వారు తత్త్వాలను క్రమంగా తెలుసుకొంటారు—శక్తి నుండి శివతత్త్వం వరకు. అయితే విరజ (నిర్మల) మంత్రాలతో ఆహుతులు సమర్పిస్తే హోతా/యజమానుడు కూడా రజోమలరహితుడై విరజుడవుతాడు.

Verse 16

शिवानुग्रहमासाद्य ज्ञानवान्स हि जायते । अथ गोमयमादाय पिण्डीकृत्याभिमंत्र्य च

శివానుగ్రహం పొందినవాడు నిజంగా జ్ఞానవంతుడవుతాడు. ఆపై గోమయాన్ని తీసుకొని ముద్దగా చేసి, మంత్రోచ్చారణతో అభిమంత్రించి ముందుకు సాగుతాడు.

Verse 17

विन्यस्याग्नौ च सम्प्रोक्ष्य दिने तस्मिन्हविष्यभुक् । प्रभाते तु चतुर्दश्यां कृत्वा सर्वं पुरोदितम्

అగ్నిలో విధివిధానంగా హవిస్సును ఉంచి, ప్రోక్షణతో శుద్ధి చేసి, ఆ రోజున హవిష్యభోజనమే చేయాలి. తరువాత చతుర్దశి ఉదయాన, ముందుగా చెప్పిన సమస్తాన్ని పూర్తి చేసి, విధిగా క్రియను కొనసాగించాలి.

Verse 18

दिने तस्मिन्निराहारः कालं शेषं समापयेत् । प्रातः पर्वणि चाप्येवं कृत्वा होमा वसानतः

ఆ రోజున నిరాహారంగా ఉండి మిగిలిన కాలాన్ని నియమాచరణలో గడపాలి. అలాగే మరుసటి ఉదయం పర్వకాలంలో కూడా ఇదే విధంగా చేసి, సమాప్తి విధులతో హోమం నిర్వహించి క్రియను ముగించాలి.

Verse 19

उपसंहृत्य रुद्राग्निं गृह्णीयाद्भस्म यत्नतः । ततश्च जटिलो मुण्डी शिखैकजट एव वा

రుద్రాగ్నిని విధివిధానంగా ఉపసంహరించి, యత్నంతో పవిత్ర భస్మాన్ని గ్రహించాలి. అనంతరం శివవ్రతానుసారం జటాధారి గానీ, ముండితుడిగానీ, లేదా ఒక్క శిఖ/ఒక్క జటను ధరించాలి.

Verse 20

भूत्वा स्नात्वा ततो वीतलज्जश्चेत्स्याद्दिगम्बरः । अपि काषायवसनश्चर्मचीराम्बरो ऽथ वा

అవసరమైన ఆచారాలు నిర్వహించి స్నానం చేసిన తరువాత, లజ్జను విడిచి అవసరమైతే దిగంబరుడిగా ఉండాలి. లేక కాషాయ వస్త్రాలు ధరించాలి, లేదా చర్మం మరియు వల్కలాన్ని ఆవరణగా చేసుకోవాలి—శివానుశాసనానికి తగినట్లు.

Verse 21

एकाम्बरो वल्कली वा भवेद्दण्डी च मेखली । प्रक्षाल्य चरणौ पश्चाद्द्विराचम्यात्मनस्तनुम्

ఒకే వస్త్రం ధరించాలి లేదా వల్కలం ధరించాలి; దండం మరియు మేఖల కూడా ధరించాలి. తరువాత పాదాలను కడిగి, రెండుసార్లు ఆచమనం చేసి తన దేహాన్ని శుద్ధి చేసుకోవాలి (శివారాధన, యోగానుష్ఠానార్థం).

Verse 22

संकुलीकृत्य तद्भस्म विरजानलसंभवम् । अग्निरित्यादिभिर्मंत्रैः षड्भिराथर्वणैः क्रमात्

తర్వాత విరజా అగ్నిలో జనించిన ఆ భస్మాన్ని బాగా కలిపి, ‘అగ్ని…’తో ప్రారంభమయ్యే ఆథర్వణంలోని ఆరు మంత్రాలతో క్రమంగా దానిని సంస్కరించాలి.

Verse 23

विभृज्यांगानि मूर्धादिचरणांतानि तैस्स्पृशेत् । ततस्तेन क्रमेणैव समुद्धृत्य च भस्मना

శిరస్సు నుండి పాదాల వరకు అవయవాలను శుద్ధి చేసి, ఆ (పవిత్ర భస్మ)తో వాటిని స్పర్శించాలి. తరువాత అదే క్రమంలో భస్మాన్ని తీసుకొని దశలవారీగా లేపనం/ధారణ చేయాలి.

Verse 24

सर्वांगोद्धूलनं कुर्यात्प्रणवेन शिवेन वा । ततस्त्रिपुण्ड्रं रचयेत्त्रियायुषसमाह्वयम्

ప్రణవం (ఓం) గానీ శివనామం గానీ జపిస్తూ సమస్త శరీరమంతా విభూతిని పూయాలి. అనంతరం త్రిపుండ్రాన్ని ధరించాలి—భూత, వర్తమాన, భవిష్యత్ అనే త్ర్యాయుషాన్ని ఆహ్వానిస్తూ.

Verse 25

शिवभावं समागम्य शिवयोगमथाचरेत् । कुर्यात्स्त्रिसन्ध्यमप्येवमेतत्पाशुपतं व्रतम्

శివభావంలో లీనమై శివయోగాన్ని ఆచరించాలి. ఇదే విధంగా ప్రాతః, మధ్యాహ్నం, సాయంకాలం—మూడు సంధ్యలలో—ఈ పాశుపత వ్రతాన్ని నిర్వహించాలి.

Verse 26

भुक्तिमुक्तिप्रदं चैतत्पशुत्वं विनिवर्तयेत् । तत्पशुत्वं परित्यज्य कृत्वा पाशुपतं व्रतम्

ఈ (పాశుపత సాధన) భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తుంది; బద్ధజీవభావమైన పశుత్వాన్ని తొలగిస్తుంది. కాబట్టి ఆ పశుత్వాన్ని విడిచి పాశుపత వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.

Verse 27

पूजनीयो महादेवो लिंगमूर्तिस्सनातनः । पद्ममष्टदलं हैमं नवरत्नैरलंकृतम्

లింగమూర్తిగా ఉన్న సనాతన మహాదేవుడు పూజనీయుడు. ఆయన పూజలో నవరత్నాలతో అలంకరించిన ఎనిమిది దళాల స్వర్ణపద్మాన్ని సమర్పించాలి.

Verse 28

कर्णिकाकेशरोपेतमासनं परिकल्पयेत् । विभवे तदभावे तु रक्तं सितमथापि वा

కర్ణికా, కేశరాలతో కూడిన (పద్మసదృశ) ఆసనాన్ని సిద్ధం చేయాలి. సామర్థ్యం ఉంటే అలా; లేకపోతే ఎరుపు ఆసనం లేదా తెలుపు ఆసనం అయినా ఉపయోగించాలి.

Verse 29

पद्मं तस्याप्यभावे तु केवलं भावनामयम् । तत्पद्मकर्णिकामध्ये कृत्वा लिंगं कनीयसम्

సాధకుడు కమలాన్ని తీసుకోవాలి; అది లేకపోతే కేవలం భావనతో ఏర్పడిన కమలాన్ని ధ్యానించాలి. ఆ కమల కర్ణిక మధ్యలో చిన్న శివలింగాన్ని స్థాపించాలి/కల్పించాలి.

Verse 30

स्फीटिकं पीठिकोपेतं पूजयेद्विधिवत्क्रमात् । प्रतिष्ठाप्य विधानेन तल्लिंगं कृतशोधनम्

పీಠికతో కూడిన స్ఫటిక లింగాన్ని విధివిధానంగా క్రమంగా పూజించాలి. శుద్ధి చేసిన ఆ లింగాన్ని నియమ ప్రకారం ప్రతిష్ఠించి తదుపరి ఆరాధించాలి.

Verse 31

परिकल्प्यासनं मूर्तिं पञ्चवक्त्रप्रकारतः । पञ्चगव्यादिभिः पूर्णैर्यथाविभवसंभृतैः

ఆసనాన్ని సరిచేసి, పంచవక్త్ర స్వరూపానుసారం దేవమూర్తిని ధ్యానించాలి. తన సామర్థ్యానుసారం సమకూర్చిన పంచగవ్యాది పవిత్ర పదార్థాలతో నిండిన ఉపహారాలను సిద్ధం చేయాలి.

Verse 32

स्नापयेत्कलशैः पूर्णैरष्टापदसमुद्भवैः । गंधद्रव्यैस्सकर्पूरैश्चन्दनाद्यैस्सकुंकुमैः

అష్టదళ పీఠంపై ఉంచిన నిండిన కలశాలతో, సుగంధ ద్రవ్యాలతో పాటు—కర్పూరం, చందనం మొదలైనవి మరియు కుంకుమ/కేశరంతో—పతి అయిన శివునికి శుద్ధ్యర్థ అభిషేకం చేయవలెను; ఆయన మోక్షప్రదుడు।

Verse 33

सवेदिकं समालिप्य लिंगं भूषणभूषितम् । बिल्वपत्रैश्च पद्मैश्च रक्तैः श्वेतैस्तथोत्पलैः

వేదికతో కూడిన లింగాన్ని శ్రద్ధగా అనులేపనం చేసి, ఆభరణాలతో అలంకరించి; తరువాత బిల్వపత్రాలతో, ఎరుపు-తెలుపు పద్మాలతో మరియు ఉత్పలాలతో పూజించవలెను।

Verse 34

नीलोत्पलैस्तथान्यैश्च पुष्पैस्तैस्तैस्सुगंधिभिः । पुण्यैः प्रशस्तैः पत्रैश्च चित्रैर्दूर्वाक्षतादिभिः

నీలోత్పలాలతోను, ఇతర ఇతర సుగంధ పుష్పాలతోను; పుణ్యమైన, ప్రశస్తమైన ఆకులతోను; అలాగే దూర్వా, అక్షత మొదలైన విభిన్న పవిత్ర సమర్పణలతో (పూజ చేయాలి).

Verse 35

समभ्यर्च्य यथालाभं महापूजाविधानतः । धूपं दीपं तथा चापि नैवेद्यं च समादिशेत्

యథాశక్తి మహాపూజా విధానానుసారం శివుని సమ్యక్‌గా అర్చించి, తరువాత ధూపం, దీపం మరియు నైవేద్యాన్ని కూడా విధిగా సమర్పించాలి.

Verse 36

निवेदयित्वा विभवे कल्याणं च समाचरेत् । इष्टानि च विशिष्टानि न्यायेनोपार्जितानि च

తన సామర్థ్యానుసారం ముందుగా సమర్పించి, తరువాత మంగళకరమైన ఆచరణ చేయాలి. ఇష్టమైనవి, విశిష్టమైనవి న్యాయంగా సంపాదించినవే (దానంగా లేదా వినియోగంగా) సమర్పించాలి.

Verse 37

सर्वद्रव्याणि देयानि व्रते तस्मिन्विशेषतः । श्रीपत्रोत्पलपद्मानां संख्या साहस्रिकी मता

ఆ వ్రతంలో విశేషంగా అన్ని రకాల ద్రవ్యాలను దానంగా ఇవ్వాలి. బిల్వపత్రాలు, నీలోత్పలాలు, పద్మాలు—వాటి సంఖ్య శాస్త్రప్రకారం సహస్రం (వెయ్యి)గా భావించబడింది.

Verse 38

प्रत्येकमपरा संख्या शतमष्टोत्तरं द्विजाः । तत्रापि च विशेषेण न त्यजेद्बिल्वपत्रकम्

హే ద్విజులారా! ప్రతి అర్పణానికి మరో సంఖ్యగా నూరెనిమిది విధించబడింది; వాటిలోనూ విశేషంగా శివపూజలో బిల్వపత్రాన్ని ఎప్పుడూ విడువకూడదు।

Verse 39

हैममेकं परं प्राहुः पद्मं पद्मसहस्रकात् । नीलोत्पलादिष्वप्येतत्समानं बिल्बपत्रकैः

వెయ్యి సాధారణ కమలాలకన్నా ఒక్క స్వర్ణకమలం శ్రేష్ఠమని చెబుతారు. అలాగే నీలోత్పలాది పుష్పాల విషయంలోనూ, బిల్వపత్రాలతో శివునికి అర్పిస్తే అది సమానఫలదాయకమని భావిస్తారు.

Verse 40

पुष्पान्तरे न नियमो यथालाभं निवेदयेत् । अष्टाङ्गमर्घ्यमुत्कृष्टं धूपालेपौ विशेषतः

పుష్పార్పణలో కఠిన నియమం లేదు; లభ్యమైనదాన్ని అర్పించాలి. అష్టాంగ అర్ఘ్యం ఉత్తమమని చెప్పబడింది; ముఖ్యంగా ధూపం మరియు లేపనం (అనులేపనం) శివపూజలో విశేషంగా ప్రశంసించబడతాయి.

Verse 41

चन्दनं वामदेवाख्ये हरितालं च पौरुषे । ईशाने भसितं केचिदालेपनमितीदृशाम्

వామదేవ సంబంధిత విధిలో చందనలేపనం, పౌరుష సంబంధిత విధిలో హరితాలం (పసుపు), ఈశాన సంబంధిత విధిలో భస్మం—ఇలా లేపనాన్ని కొందరు విధిగా పేర్కొంటారు.

Verse 42

न धूपमिति मन्यन्ते धूपान्तरविधानतः । सितागुरुमघोराख्ये मुखे कृष्णागुरुं पुनः

ధూపార్పణలో భేదవిధానం ఉన్నందున ధూపం ఒక్కటే అని వారు భావించరు. అఘోర ముఖంలో శ్వేత అగురు (సీతాగురు), మరొక సందర్భంలో కృష్ణ అగురు (కృష్ణాగురు) విధిస్తారు.

Verse 43

पौरुषे गुग्गुलं सव्ये सौम्ये सौगंधिकं मुखे । ईशाने ऽपि ह्युशीरादि देयाद्धूपं विशेषतः

పౌరుష భావంలో గుగ్గులు ధూపం అర్పించాలి; సవ్య (ఎడమ) భాగంలో సౌమ్య సువాసన; ముఖంలో సౌగంధిక ధూపం. ఈశాన దిశలో కూడా ప్రత్యేకంగా ఉశీరాది ధూపం సమర్పించాలి.

Verse 44

शर्करामधुकर्पूरकपिलाघृतसंयुतम् । चंदनागुरुकाष्ठाद्यं सामान्यं संप्रचक्षते

శర్కర, మధు, కర్పూరం, కపిలా ఘృతంతో కూడి, చందనం, అగరు, సుగంధ కాష్ఠములు మొదలైనవి కలిసిన మిశ్రమాన్ని ‘సామాన్య’ (ప్రామాణిక) నైవేద్యమని ప్రకటిస్తారు.

Verse 45

कर्पूरवर्तिराज्याढ्या देया दीपावलिस्ततः । अर्घ्यमाचमनं देयं प्रतिवक्त्रमतः परम्

ఆపై కర్పూరవత్తులతో సమృద్ధిగా దీపావళిని సమర్పించాలి. అనంతరం ప్రతి పూజ్య ముఖం ఎదుట యథాక్రమంగా అర్ఘ్యము మరియు ఆచమనము నివేదించాలి।

Verse 46

प्रथमावरणे पूज्यो क्रमाद्धेरम्बषण्मुखौ । ब्रह्मांगानि ततश्चैव प्रथमावरणेर्चिते

ప్రథమ ఆవరణంలో క్రమంగా హేరంబుడు (గణేశుడు) మరియు షణ్ముఖుడు (కార్త్తికేయుడు) పూజింపబడాలి. అనంతరం అదే ప్రథమ ఆవరణంలో బ్రహ్ముని అంగములనూ అర్చించాలి।

Verse 47

द्वितीयावरणे पूज्या विघ्नेशाश्चक्रवर्तिनः । तृतीयावरणे पूज्या भवाद्या अष्टमूर्तयः

ద్వితీయ ఆవరణంలో విఘ్నేశుడు (గణేశుడు) మరియు చక్రవర్తులు (సార్వభౌమాధిపతులు) పూజింపబడాలి. తృతీయ ఆవరణంలో భవాది అష్టమూర్తులు పూజింపబడాలి।

Verse 48

महादेवादयस्तत्र तथैकादशमूर्तयः । चतुर्थावरणे पूज्याः सर्व एव गणेश्वराः

అక్కడ మహాదేవుడు మొదలైనవారు, అలాగే ఏకాదశ మూర్తులు—ఇవన్నీ చతుర్థ ఆవరణంలో పూజింపబడాలి; ఎందుకంటే వారందరూ శివగణాధిపతులు, గణేశ్వరులే।

Verse 49

बहिरेव तु पद्मस्य पञ्चमावरणे क्रमात् । दशदिक्पतयः पूज्याः सास्त्राः सानुचरास्तथा

తర్వాత పద్మం వెలుపల, దాని ఐదవ ఆవరణచక్రంలో క్రమంగా, దశదిక్పతులను పూజించాలి—వారి ఆయుధాలతో కూడి, వారి అనుచరులతో కూడి కూడా.

Verse 50

ब्रह्मणो मानसाः पुत्राः सर्वे ऽपि ज्योतिषां गणाः । सर्वा देव्यश्च देवाश्च सर्वे सर्वे च खेचराः

జ్యోతిర్మయ దివ్యగణములన్నీ బ్రహ్మదేవుని మానసపుత్రులే. సమస్త దేవతలు, దేవీలు మరియు ఆకాశగామి సర్వసత్త్వములు కూడా అదే దివ్య మూలమునకు చెందినవే.

Verse 51

पातालवासिनश्चान्ये सर्वे मुनिगणा अपि । योगिनो हि सखास्सर्वे पतंगा मातरस्तथा

పాతాళవాసులైన ఇతరులు కూడా, సమస్త మునిగణములు కూడా అక్కడ ఉన్నారు. అన్ని యోగులు, అన్ని సఖులు, అలాగే దివ్య పతంగగణములు మరియు దివ్య మాతృగణములు కూడ సమవేతమయ్యారు.

Verse 52

क्षेत्रपालाश्च सगणाः सर्वं चैतच्चराचरम् । पूजनीयं शिवप्रीत्या मत्त्वा शंभुविभूतिमत्

క్షేత్రపాలులు తమ గణములతో కూడ, ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు—అంతటా శంభువు విభూతి, మహిమ నిండినదని తెలిసి, శివప్రసన్నతకై వీరిని పూజించవలెను.

Verse 53

अथावरणपूजांते संपूज्य परमेश्वरम् । साज्यं सव्यं जनं हृद्यं हविर्भक्त्या निवेदयेत्

తదుపరి ఆవరణపూజ ముగింపున పరమేశ్వరుని సమ్యక్‌గా పూజించి, నెయ్యితో కూడిన, హృదయానందకరమైన హవిస్సును భక్తితో నివేదించవలెను.

Verse 54

मुखवासादिकं दत्त्वा ताम्बूलं सोपदंशकम् । अलंकृत्य च भूयो ऽपि नानापुष्पविभूषणैः

ముఖవాసములు మొదలైనవి సమర్పించి, ఉపదంశములతో కూడిన తాంబూలం నివేదించాడు; తరువాత మళ్లీ నానావిధ పుష్పాభరణాలతో పూజ్యుని అలంకరించాడు.

Verse 55

नीराजनांते विस्तीर्य पूजाशेषं समापयेत् । चषकं सोपकारं च शयनं च समर्पयेत्

నీరాజన (ఆరతి) ముగింపున పూజా సామగ్రిని సమ్యక్‌గా విస్తరించి పూజాశేషాన్ని పూర్తిచేయాలి. తదుపరి ఉపచారాలతో కూడిన చషకం మరియు శయనసేవను కూడా ప్రభు శివునికి సమర్పించాలి.

Verse 56

चन्द्रसंकाशहारं च शयनीयं समर्पयेत् । आद्यं नृपोचितं हृद्यं तत्सर्वमनुरूपतः

చంద్రకాంతిలా మెరిసే హారాన్ని మరియు యోగ్యమైన శయనాన్ని సమర్పించాలి. ఇవి అగ్రదానాలు—రాజోచితమై హృదయానందకరమైనవి—అన్నిటినీ గ్రహీతకు అనుగుణంగా యథోచితంగా అర్పించాలి.

Verse 57

कृत्वा च कारयित्वा च हित्वा च प्रतिपूजनम् । स्तोत्रं व्यपोहनं जप्त्वा विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

విధులను తానే చేసి లేదా చేయించి, విఘ్ననివారణార్థమైన ప్రతిపూజనాన్ని విడిచి, ముందుగా శుద్ధికై ‘వ్యపోహన’ స్తోత్రాన్ని జపించాలి; అనంతరం శివనిష్ఠ పంచాక్షరీ విద్య (మంత్రం)ను జపించాలి.

Verse 58

प्रदक्षिणां प्रणामं च कृत्वात्मानं समर्पयेत् । ततः पुरस्ताद्देवस्य गुरुविप्रौ च पूजयेत्

ప్రదక్షిణ చేసి ప్రణామం చేసి తనను తాను సమర్పించాలి. అనంతరం దేవుని సన్నిధిలో గురువును మరియు బ్రాహ్మణులను కూడా పూజించాలి.

Verse 59

दत्त्वार्घ्यमष्टौ पुष्पाणि देवमुद्वास्य लिंगतः । अग्नेश्चाग्निं सुसंयम्य ह्युद्वास्य च तमप्युत

అర్ఘ్యమును, ఎనిమిది పుష్పములను సమర్పించి లింగమునుండి దేవుని పూజను సాదరంగా ముగించాలి. అలాగే అగ్నిలోని అగ్నిని సక్రమంగా నియమించి స్థిరపరచి ఆ కర్మనూ విధిగా ముగించాలి।

Verse 60

प्रत्यहं च जनस्त्वेवं कुर्यात्सेवां पुरोदिताम् । ततस्तत्साम्बुजं लिंगं सर्वोपकरणान्वितम्

ప్రతిదినమూ భక్తుడు ఇలానే ముందుగా చెప్పిన సేవా-పూజను చేయాలి. తరువాత సమస్త ఉపకరణాలతో, జలార్పణం మరియు పద్మార్చనతో కూడిన ఆ లింగాన్ని విధిగా సేవించి శివసాన్నిధ్యాన్ని పొందాలి।

Verse 61

समर्पयेत्स्वगुरवे स्थापयेद्वा शिवालये । संपूज्य च गुरून्विप्रान्व्रतिनश्च विशेषतः

దానిని తన గురువుకు సమర్పించాలి, లేక శివాలయంలో ప్రతిష్ఠించాలి. గురువులను, విప్రులను, ముఖ్యంగా వ్రతధారులను విధిగా పూజించి తదుపరి కర్మను చేయాలి।

Verse 62

भक्तान्द्विजांश्च शक्तश्चेद्दीनानाथांश्च तोषयेत् । स्वयं चानशने शक्तः फलमूलाशने ऽथ वा

సామర్థ్యం ఉంటే భక్తులను, ద్విజులను, అలాగే దీన-అనాథులను సంతృప్తిపరచాలి. శక్తి ఉంటే తానే ఉపవాసం చేయాలి; లేకపోతే ఫలమూలాహారం చేయాలి।

Verse 63

पयोव्रतो वा भिक्षाशी भवेदेकाशनस्तथा । नक्तं युक्ताशनो नित्यं भूशय्यानिरतः शुचिः

అతడు పయోవ్రతం చేయవచ్చు లేదా భిక్షతో జీవించవచ్చు; రోజుకు ఒక్కసారి భోజనం చేయవచ్చు, లేదా రాత్రి నియత పరిమాణంలోనే భుజించవచ్చు. నిత్యం నేలపై శయనానికి ఆసక్తుడై, శుచిగా దేహాచార నియమంతో ఉండాలి.

Verse 64

भस्मशायी तृणेशायी चीराजिनधृतो ऽथवा । ब्रह्मचर्यव्रतो नित्यं व्रतमेतत्समाचरेत्

ఈ వ్రతాన్ని నిత్యం ఆచరించాలి—పవిత్ర భస్మంపై గాని గడ్డిపై గాని శయనించాలి, వల్కలవస్త్రం లేదా మృగచర్మం ధరించాలి, మరియు ఎల్లప్పుడూ బ్రహ్మచర్యవ్రతంలో స్థిరంగా ఉండాలి.

Verse 65

अर्कवारे तथार्द्रायां पञ्चदश्यां च पक्षयोः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां शक्तस्तूपवसेदपि

ఆదివారంలో, ఆర్ద్రా నక్షత్ర దినంలో, రెండు పక్షాల పంచదశిలో, అలాగే అష్టమి మరియు చతుర్దశిలో కూడా—శక్తి ఉన్నవాడు ఈ సందర్భాలలో ఉపవాసం ఆచరించాలి.

Verse 66

पाखण्डिपतितोदक्यास्सूतकान्त्यजपूर्वकान् । वर्जयेत्सर्वयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा

మనసా, కర్మణా, వాచా—పాఖండులు, పతితులు, జలాశౌచ్యులు, సూతకంలో ఉన్నవారు, చండాలాదులు మొదలైనవారిని—సర్వయత్నంతో దూరం చేయాలి; అటువంటి సంగం శివమార్గ శుచిత్వం, స్థిరత్వాన్ని అడ్డుకుంటుంది.

Verse 67

क्षमदानदयासत्याहिंसाशीलः सदा भवेत् । संतुष्टश्च प्रशान्तश्च जपध्यानरतस्तथा

అతడు ఎల్లప్పుడూ క్షమ, దాన, దయ, సత్య, అహింస అనే గుణాలలో స్థిరంగా ఉండాలి. సంతుష్టుడై, ప్రశాంతుడై జపధ్యానాలలో నిమగ్నుడై ఉండాలి; అప్పుడు శివమార్గానికి యోగ్యుడై, పతి అయిన శివుని కృపచేత పశువు పాశం నుండి విముక్తి పొందును.

Verse 68

कुर्यात्त्रिषवणस्नानं भस्मस्नानमथापि वा । पूजां वैशेषिकीं चैव मनसा वचसा गिरा

త్రిషవణస్నానం (మూడు సంధ్యలలో స్నానం) చేయాలి, లేక భస్మస్నానం అయినా చేయాలి. అలాగే విశేష పూజను కూడా—మనసుతో, వాక్తో, ఉచ్చరిత వచనాలతో—శివునికి అర్పించాలి; అంతఃబాహ్య ఇంద్రియశక్తులన్నీ శివార్పణంగా భావిస్తూ.

Verse 69

बहुनात्र किमुक्तेन नाचरेदशिवं व्रती । प्रमादात्तु तथाचारे निरूप्य गुरुलाघवे

ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? వ్రతధారి ఎప్పుడూ అశివం—అంటే శివవిరుద్ధమైన ఆచరణ చేయకూడదు. కానీ నిర్లక్ష్యంతో అలా జరిగితే, గురు-లఘు (భారీ-తేలిక దోషాలు) విచారించి తగిన ప్రాయశ్చిత్తం ఆచరించాలి.

Verse 70

उचितां निष्कृतिं कुर्यात्पूजाहोमजपादिभिः । आसमाप्तेर्व्रतस्यैवमाचरेन्न प्रमादतः

పూజ, హోమ, జపాది విధానాలతో తగిన ప్రాయశ్చిత్తం చేయవలెను. వ్రతం పూర్తయ్యే వరకు అలసత్వం లేకుండా ఆచరించాలి.

Verse 71

गोदानं च वृषोत्सर्गं कुर्यात्पूजां च संपदा । भक्तश्च शिवप्रीत्यर्थं सर्वकामविवर्जितः

కేవలం శివప్రసన్నతికై, అన్ని స్వార్థకామనల్ని విడిచిన భక్తుడు గోదానం, వృషోత్సర్గం మరియు సంపదతో పూజ చేయవలెను.

Verse 72

सामान्यमेतत्कथितं व्रतस्यास्य समासतः । प्रतिमासं विशेषं च प्रवदामि यथाश्रुतम्

ఈ వ్రతానికి సంబంధించిన సాధారణ విధానం సంక్షేపంగా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు సంప్రదాయంలో విన్నట్లుగా ప్రతి నెల ప్రత్యేక ఆచారాలను నేను వివరిస్తాను.

Verse 73

वैशाखे वज्रलिंगं तु ज्येष्ठे मारकतं शुभम् । आषाढे मौक्तिकं विद्याच्छ्रावणे नीलनिर्मितम्

వైశాఖంలో వజ్రలింగాన్ని, జ్యేష్ఠంలో శుభమైన మరకతలింగాన్ని, ఆషాఢంలో మౌక్తికలింగాన్ని, శ్రావణంలో నీలమణి-నిర్మిత లింగాన్ని పూజించాలి.

Verse 74

मासे भाद्रपदे चैव पद्मरागमयं परम् । आश्विने मासि विद्याद्वै लिंगं गोमेदकं वरम्

భాద్రపద మాసంలో పద్మరాగ (రూబీ) మయమైన పరమ శివలింగాన్ని ఆరాధించాలి. ఆశ్విన మాసంలో గోమేదక (హెస్సోనైట్) మయమైన ఉత్తమ లింగమే విధేయమని తెలుసుకోవాలి.

Verse 75

कार्तिक्यां वैद्रुमं लिंगं वैदूर्यं मार्गशीर्षके । पुष्परागमयं पौषे माघे द्युमणिजन्तथा

కార్తిక మాసంలో వైద్రుమ (పగడము) మయమైన లింగం, మార్గశీర్షంలో వైదూర్య (క్యాట్స్-ఐ) మయమైన లింగం, పౌషంలో పుష్పరాగ (టోపాజ్/పుఖ్రాజ్) మయమైన లింగం, మాఘంలో అలాగే ద్యుమణి (దీప్తిమంత రత్న) మయమైన లింగం పూజించాలి.

Verse 76

फाल्गुणे चन्द्रकान्तोत्थं चैत्रे तद्व्यत्ययो ऽथवा । सर्वमासेषु रत्नानामलाभे हैममेव वा

ఫాల్గుణ మాసంలో చంద్రకాంత (చంద్రమణి) నుండి ఉద్భవించిన/నిర్మిత లింగాన్ని ఉపయోగించాలి; చైత్రంలో దానికి విరుద్ధంగా కూడా చేయవచ్చు. అన్ని మాసాల్లో రత్నాలు లభించకపోతే కేవలం స్వర్ణమయ లింగమే సరిపోతుంది.

Verse 77

हैमाभावे राजतं वा ताम्रजं शैलजन्तथा । मृन्मयं वा यथालाभं जातुषं चान्यदेव वा

స్వర్ణం లభించకపోతే రజతం, లేదా తామ్రం, లేదా శైలజం (రాయి)తోనూ (లింగం) చేయవచ్చు; లేక లభ్యమైన మేరకు మృణ్మయం, లేదా లాక్షా/రజన (రెజిన్)తోనూ—లేదా మరే ఇతర తగిన పదార్థంతోనైనా.

Verse 78

सर्वगंधमयं वाथ लिंगं कुर्याद्यथारुचि । व्रतावसानसमये समाचरितनित्यकः

అనంతరం తన ఇష్టానుసారం అన్ని సుగంధ ద్రవ్యాలతో సువాసనభరితమైన లింగాన్ని కూడా తయారు చేయాలి. వ్రతావసాన సమయంలో నిత్యకర్మలను విధిగా ఆచరించి తదుపరి కర్మను నిర్వహించాలి.

Verse 79

कृत्वा वैशेषिकीं पूजां हुत्वा चैव यथा पुरा । संपूज्य च तथाचार्यं व्रतिनश्च विशेषतः

విశేష విధితో పూజ చేసి, పూర్వ సంప్రదాయం ప్రకారం హోమం నిర్వహించి, అనంతరం ఆచార్యుని యథావిధిగా సత్కరించాలి; ముఖ్యంగా వ్రతధారుల పట్ల విశేష గౌరవం చూపాలి.

Verse 80

देशिकेनाप्यनुज्ञातः प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः । दर्भासनो दर्भपाणिः प्राणापानौ नियम्य च

దేశికుడు (గురు) అనుమతి ఇచ్చిన తరువాత, తూర్పు ముఖంగా గాని ఉత్తర ముఖంగా గాని ఉండి, దర్భాసనంపై కూర్చొని చేతిలో దర్భను ధరించి, ప్రాణాపానాలను నియమించి నియంత్రించాలి.

Verse 81

जपित्वा शक्तितो मूलं ध्यात्वा साम्बं त्रियम्बकम् । अनुज्ञाप्य यथापूर्वं नमस्कृत्य कृताञ्जलिः

యథాశక్తి మూలమంత్రాన్ని జపించి, ఉమాసహిత త్ర్యంబకుడైన సాంబ శివుని ధ్యానించాలి. అనంతరం పూర్వవిధంగా అనుమతి కోరుకొని, అంజలి ఘటించి భక్తితో నమస్కరించాలి.

Verse 82

समुत्सृजामि भगवन्व्रतमेतत्त्वदाज्ञया । इत्युक्त्वा लिंगमूलस्थान्दर्भानुत्तरतस्त्यजेत्

“భగవానుడా, నీ ఆజ్ఞచేత ఈ వ్రతాన్ని నేను ముగిస్తున్నాను” అని చెప్పి, లింగ మూలస్థానంలో ఉంచిన దర్భలను ఉత్తర దిశవైపు విడిచివేయాలి.

Verse 83

ततो दण्डजटाचीरमेखला अपि चोत्सृजेत् । पुनराचम्य विधिवत्पञ्चाक्षरमुदीरयेत्

ఆపై దండం, జటలు, చీరవస్త్రం, మేఖల కూడా విడిచివేయాలి. తరువాత విధివిధానంగా మళ్లీ ఆచమనం చేసి పంచాక్షర మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.

Verse 84

यः कृत्वात्यंतिकीं दीक्षामादेहान्तमनाकुलः । व्रतमेतत्प्रकुर्वीत स तु वै नैष्ठिकः स्मृतः

పరమ (చివరి) దీక్షను పొందినవాడు, దేహాంతం వరకు అశాంతి లేక స్థిరంగా ఉండి ఈ వ్రతాన్ని నిష్ఠతో ఆచరించునట్లయితే—అతడే ‘నైష్ఠికుడు’ అని స్మరించబడును।

Verse 85

सो ऽत्याश्रमी च विज्ञेयो महापाशुपतस्तथा । स एव तपतां श्रेष्ठ स एव च महाव्रती

అతడు సమస్త ఆశ్రమాలను అతిక్రమించిన ‘అత్యాశ్రమి’, అలాగే ‘మహాపాశుపతుడు’ అని తెలుసుకోవలెను. అతడే తపస్వుల్లో శ్రేష్ఠుడు; అతడే మహావ్రతధారి।

Verse 86

न तेन सदृशः कश्चित्कृतकृत्यो मुमुक्षुषु । यो यतिर्नैष्ठिको जातस्तमाहुर्नैष्ठिकोत्तमम्

ముముక్షువులలో అతనితో సమానుడు ఎవరూ లేరు—అతడు కృతకృత్యుడు. యతి నైష్ఠికుడై అచల వ్రతనిష్ఠలో నిలిచినవాడే ‘నైష్ఠికోత్తముడు’ అని చెప్పబడును.

Verse 87

यो ऽन्वहं द्वादशाहं वा व्रतमेतत्समाचरेत् । सो ऽपि नैष्ठिकतुल्यः स्यात्तीव्रव्रतसमन्वयात्

ఈ వ్రతాన్ని ప్రతిరోజు గానీ, లేదా పన్నెండు రోజులు గానీ ఆచరించువాడు, తీవ్రమైన తపస్సుతో కూడిన ఈ వ్రతసంయోగం వల్ల నైష్ఠికునితో సమానుడగును.

Verse 88

घृताक्तो यश्चरेदेतद्व्रतं व्रतपरायणः । द्वित्रैकदिवसं वापि स च कश्चन नैष्ठिकः

ఘృతంతో అభ్యక్తుడై, వ్రతాలలో పరాయణుడై, ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించువాడు—రెండు, మూడు లేదా ఒక్క రోజు అయినా—అతడూ నిజంగా నైష్ఠికుడగును.

Verse 89

कृत्यमित्येव निष्कामो यश्चरेद्व्रतमुत्तमम् । शिवार्पितात्मा सततं न तेन सदृशः क्वचित्

ఫలాపేక్షలేక “ఇది నా కర్తవ్యం” అనే భావంతో ఉత్తమ వ్రతాన్ని ఆచరించి, నిత్యం తన ఆత్మను శివునికి అర్పించే వానికి సమానుడు ఎక్కడా లేడు।

Verse 90

भस्मच्छन्नो द्विजो विद्वान्महापातकसंभवैः । पापैस्सुदारुणैस्सद्यो मुच्यते नात्र संशयः

పవిత్ర భస్మంతో ఆవృతుడైన విద్యావంతుడైన ద్విజుడు మహాపాతకాల నుండి పుట్టిన అత్యంత ఘోర పాపాల నుండికూడా తక్షణమే విముక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 91

रुद्राग्निर्यत्परं वीर्यन्तद्भस्म परिकीर्तितम् । तस्मात्सर्वेषु कालेषु वीर्यवान्भस्मसंयुतः

రుద్రాగ్నికి చెందిన పరమ వీర్యమే ‘భస్మ’ అని ప్రకటించబడింది. అందుచేత భస్మధారిగా ఉండేవాడు సర్వకాలములలో శక్తిమంతుడై స్థిరుడవుతాడు।

Verse 92

भस्मनिष्ठस्य नश्यन्ति देषा भस्माग्निसंगमात् । भस्मस्नानविशुद्धात्मा भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

భస్మనిష్ఠుడి దోషాలు భస్మ–పవిత్రాగ్ని సంగమం వల్ల నశిస్తాయి. భస్మస్నానంతో అంతఃకరణం శుద్ధి పొందినవాడే శాస్త్రప్రకారం ‘భస్మనిష్ఠుడు’ అని స్మరించబడతాడు।

Verse 93

भस्मना दिग्धसर्वांगो भस्मदीप्तत्रिपुंड्रकः । भस्मस्नायी च पुरुषो भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

ఎవరి సర్వాంగము భస్మంతో లేపింపబడినదో, ఎవరి త్రిపుండ్రం భస్మంతో ప్రకాశించునో, మరియు ఎవరు భస్మస్నానం చేయునో—అటువంటి పురుషుడు ‘భస్మనిష్ఠుడు’ అని స్మరించబడతాడు।

Verse 94

भूतप्रेतपिशासाश्च रोगाश्चातीव दुस्सहाः । भस्मनिष्ठस्य सान्निध्याद्विद्रवंति न संशयः

భూతాలు, ప్రేతాలు, పిశాచాలు మరియు అత్యంత దుర్భరమైన రోగాలూ—భస్మనిష్ఠుడైన భక్తుని సాన్నిధ్యమాత్రాన పారిపోతాయి; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 95

भासनाद्भासितं प्रोक्तं भस्म कल्मषभक्षणात् । भूतिभूतिकरी चैव रक्षा रक्षाकरी परम्

ఇది శుద్ధిమార్గాన్ని ప్రకాశింపజేస్తందని ‘భాసితం’ అని చెప్పబడింది; కల్మషాలను భక్షించేదని ‘భస్మ’ అని ప్రకటించబడింది. ఇది నిజమైన భూతి, సమృద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది; పరమ రక్షగా నిలిచి ఎల్లప్పుడూ రక్షణను కలిగిస్తుంది.

Verse 96

किमन्यदिह वक्तव्यं भस्ममाहात्म्यकारणम् । व्रती च भस्मना स्नातस्स्वयं देवो महेश्वरः

ఇక్కడ ఇంకేమి చెప్పాలి—భస్మ మహిమకు కారణం ఇదే. స్వయంగా దేవ మహేశ్వరుడు వ్రతధారి; ఆయన భస్మంతో స్నాతుడై (లిప్తుడై) ఉన్నట్టే.

Verse 97

परमास्त्रं च शैवानां भस्मैतत्पारमेश्वरम् । धौम्याग्रजस्य तपसि व्यापदो यन्निवारिताः

పరమేశ్వరునికి చెందిన ఈ భస్మమే శైవులకు పరమాస్త్రం. ధౌమ్యుని అగ్రజుని తపస్సులో వచ్చిన విఘ్నాలు దీనివల్ల నివారించబడ్డాయి.

Verse 98

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कृत्वा पाशुपतव्रतम् । धनवद्भस्म संगृह्य भस्मस्नानरतो भवेत्

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో పాశుపత వ్రతాన్ని ఆచరించాలి; భస్మాన్ని ధనంలా సంగ్రహించి, భస్మస్నానంలో నిత్యం రతుడై ఉండాలి.