वीरभद्रक्रोधशमनं देवस्तुतिश्च (Pacification of Vīrabhadra and the Gods’ Hymn)
ఈ అధ్యాయంలో దక్షయజ్ఞ సంఘర్షణ అనంతర దృశ్యం వర్ణించబడుతుంది. విష్ణువు నేతృత్వంలోని దేవతలు పరాజితులై గాయాలతో భయభ్రాంతులై ఉంటారు; వీరభద్రుని ప్రమథగణాలు వారిని ఇనుప బంధనాలతో కట్టిపడేస్తాయి. అప్పుడు బ్రహ్మ శాంతిదూతగా వీరభద్రుని (లేదా అతని ఆధీన గణపతిని) సమీపించి కోపశమనమూ, దేవతలతో పాటు సంబంధిత ప్రాణులకు క్షమాదానం చేయమని ప్రార్థిస్తాడు. బ్రహ్మ గౌరవాన్ని, వినతిని చూసి వీరభద్రుని రోషం శాంతిస్తుంది. ఈ అవకాశంలో దేవతలు శిరస్సుపై అంజలి పెట్టి శరణాగతభావంతో శివుని స్తుతిస్తారు—శాంతస్వరూపుడని, యజ్ఞవిధ్వంసకుడని, త్రిశూలధారుడని, కాలాగ్నిరుద్రుడని కీర్తించి, ఆయన భయంకర శాసనమూ జగద్ధర్మరక్షణకే అని అంగీకరిస్తారు. భయం భక్తిగా మారడం, మధ్యవర్తిత్వ ప్రభావం, శివనామాల ద్వారా శక్తుల సూచన—ఇవి ఈ అధ్యాయ ప్రధానార్థాలు.
Shlokas
Verse 1
वायुरुवाच । इति सञ्छिन्नभिन्नांगा देवा विष्णुपुरोगमाः । क्षणात्कष्टां दशामेत्य त्रेसुः स्तोकावशेषिता
వాయువు పలికెను—ఇలా విష్ణువు ముందుండగా దేవతల అవయవాలు ఛిన్నభిన్నమై, క్షణంలోనే వారు దుఃఖకరమైన స్థితికి చేరారు. స్వల్ప బలం మాత్రమే మిగలడంతో వారు భయంతో వణికిపోయారు.
Verse 2
त्रस्तांस्तान्समरे वीरान् देवानन्यांश्च वै गणाः । प्रमथाः परमक्रुद्धा वीरभद्रप्रणोदिताः
ఆ సమరంలో వీరభద్రుని ప్రేరణతో పరమక్రోధంతో ఉన్న ప్రమథగణాలు భయపడిన వీర దేవతలపై, ఇతరులపై కూడా దాడి చేశాయి.
Verse 3
प्रगृह्य च तथा दोषं निगडैरायसैर्दृढैः । बबन्धुः पाणिपादेषु कंधरेषूदरेषु च
అతనిని అలా పట్టుకొని, దోషిని దృఢమైన ఇనుప సంకెళ్లతో బంధించారు—చేతులకు, కాళ్లకు, అలాగే మెడకూ ఉదరకూ.
Verse 4
तस्मिन्नवसरे ब्रह्मा भद्रमद्रीन्द्रजानुतम् । सारथ्याल्लब्धवात्सल्यः प्रार्थयन् प्रणतो ऽब्रवीत्
ఆ సమయంలో బ్రహ్మ—సారథిగా సేవచేసి స్నేహభరిత విశ్వాసం పొందినవాడు—నమస్కరించి, పర్వతరాజుపై మోకాళ్లపై వాలిన ఆ మంగళమూర్తిని వినయంగా ప్రార్థిస్తూ ఇలా పలికెను।
Verse 5
अलं क्रोधेन भगवन्नष्टाश्चैते दिवौकसः । प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैस्सह सुव्रत
ఓ భగవాన్, కోపం చాలును; ఈ స్వర్గవాసులు ఇప్పటికే నశించారు. ప్రసన్నుడవు; ఓ సువ్రతా, రోమజులతో సహా సమస్తమును క్షమించుము।
Verse 6
एवं विज्ञापितस्तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना । शमं जगाम संप्रीतो गणपस्तस्य गौरवात्
పరమేష్ఠి బ్రహ్మ ఈ విధంగా వినతిపెట్టగా గణపుడు (గణేశుడు) సంతోషించాడు; బ్రహ్మ గౌరవాన్ని గౌరవించి శాంతించి తనను తాను నియంత్రించుకున్నాడు।
Verse 7
देवाश्च लब्धावसरा देवदेवस्य मंत्रिणः । धारयन्तो ऽञ्जलीन्मूर्ध्नि तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः
అప్పుడు దేవతలు—సరైన సందర్భం లభించగా—దేవదేవుని మంత్రులతో కలిసి, మస్తకంపై అంజలి ఉంచి, అనేక విధాల స్తోత్రాలతో ఆయనను స్తుతించారు।
Verse 8
देवा ऊचुः । नमः शिवाय शान्ताय यज्ञहन्त्रे त्रिशूलिने । रुद्रभद्राय रुद्राणां पतये रुद्रभूतये
దేవులు పలికిరి—శాంతస్వరూపుడైన శివునికి నమస్కారం; అధర్మ యజ్ఞాలను సంహరించువాడైన త్రిశూలధారికి; శుభ రుద్రునికి, రుద్రుల పతికి, రుద్రస్వరూపుడైన ఆయనకు నమః।
Verse 9
कालाग्निरुद्ररूपाय कालकामांगहारिणे । देवतानां शिरोहन्त्रे दक्षस्य च दुरात्मनः
కాలాగ్నిరుద్రస్వరూపుడవై, కాలకాముల అంగాలను ఛేదించువాడవై, దేవతల శిరోఛ్ఛేదకుడవై, దురాత్ముడైన దక్షుని సంహరించిన ప్రభువుకు నమస్కారం।
Verse 10
संसर्गादस्य पापस्य दक्षस्याक्लिष्टकर्मणः । शासिताः समरे वीर त्वया वयमनिन्दिता
హే వీరా! అశ్రాంతకర్ముడైన ఈ పాపి దక్షుని సంగమం వల్ల, నిందార్హులం కాకపోయినా, యుద్ధంలో మేము నీచేత శాసింపబడి దండింపబడ్డాము।
Verse 11
दग्धाश्चामी वयं सर्वे त्वत्तो भीताश्च भो प्रभो । त्वमेव गतिरस्माकं त्राहि नश्शरणागतान्
హే ప్రభో! మేమందరం దగ్ధమై, నీ వల్ల భయపడుతున్నాము. నీవే మా ఏకైక గతి; శరణాగతులమైన మమ్మల్ని రక్షించుము।
Verse 12
वायुरुवाच । तुष्टस्त्वेवं स्तुतो देवान् विसृज्य निगडात्प्रभुः । आनयद्देवदेवस्य समीपममरानिह
వాయువు పలికెను: ఈ విధంగా స్తుతింపబడిన ప్రభువు ప్రసన్నుడై, దేవతలను బంధనాల నుండి విడిపించి, ఇక్కడే ఆ అమరులను దేవదేవ మహాదేవుని సమీపానికి తీసికొనివెళ్లెను।
Verse 13
देवोपि तत्र भगवानन्तरिक्षे स्थितः प्रभुः । सगणः सर्वगः शर्वस्सर्वलोकमहेश्वरः
అక్కడ కూడా భగవాన్ ప్రభువు అంతరిక్షంలో నిలిచియుండెను—తన గణములతో కూడి; సర్వవ్యాపి శర్వుడు, సమస్త లోకాల మహేశ్వరుడు.
Verse 14
तं दृष्ट्वा परमेशानं देवा विष्णुपुरोगमाः । प्रीता अपि च भीताश्च नमश्चक्रुर्महेश्वरम्
పరమేశానుని దర్శించి విష్ణు-పురోగములైన దేవతలు ఆనందించిరి, అలాగే భక్తిభయంతో కూడ కంపించిరి; మరియు మహేశ్వరునికి నమస్కరించిరి.
Verse 15
दृष्ट्वा तानमरान्भीतान्प्रणतार्तिहरो हरः । इदमाह महादेवः प्रहसन् प्रेक्ष्य पार्वतीम्
ఆ భయపడిన దేవతలను చూచి, శరణాగతుల ఆర్తిని హరించే హరుడు చిరునవ్వు నవ్వి, పార్వతిని చూచి మహాదేవుడు ఈ మాటలు పలికెను.
Verse 16
महादेव उवाच । माभैष्ट त्रिदशास्सर्वे यूयं वै मामिकाः प्रजाः । अनुग्रहार्थमेवेह धृतो दंडः कृपालुना
మహాదేవుడు పలికెను—హే సమస్త దేవతలారా, భయపడకండి; మీరు నిజంగా నా స్వంత ప్రజలే. అనుగ్రహం ప్రసాదించుటకే కరుణామయుడనైన నేను ఇక్కడ దండాన్ని ధరించితిని।
Verse 17
भवतां निर्जराणां हि क्षान्तो ऽस्माभिर्व्यतिक्रमः । क्रुद्धेष्वस्मासु युष्माकं न स्थितिर्न च जीवितम्
హే అమర దేవతలారా, మీ పట్ల జరిగిన అపరాధాన్ని మేము సహించి క్షమించితిమి. కానీ మీరు మా పట్ల కోపించితే, మీకు నిలువుదల లేదు, జీవితం కూడా లేదు।
Verse 18
वायुरुवाच । इत्युक्तास्त्रिदशास्सर्वे शर्वेणामिततेजसा । सद्यो विगतसन्देहा ननृतुर्विबुधा मुदा
వాయువు పలికెను—అమిత తేజస్సుగల శర్వుడు (శివుడు) ఇలా పలికిన వెంటనే సమస్త దేవతలు సందేహరహితులై, ఆనందంతో నర్తించిరి।
Verse 19
प्रसन्नमनसो भूत्वानन्दविह्वलमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्तुं शंकरस्य दिवौकसः
మనస్సు ప్రసన్నమై, ఆనందంతో విహ్వలమైన హృదయాలతో స్వర్గవాసి దేవతలు శంకరుని స్తుతించుటకు ఆరంభించిరి।
Verse 20
देवा ऊचुः । त्वमेव देवाखिललोककर्ता पाता च हर्ता परमेश्वरो ऽसि । कविष्णुरुद्राख्यस्वरूपभेदै रजस्तमस्सत्त्वधृतात्ममूर्ते
దేవతలు పలికిరి—నీవే సమస్త లోకాల సృష్టికర్త, పాలకుడు, సంహర్త; నీవే పరమేశ్వరుడు. హే క (బ్రహ్మ), విష్ణు, రుద్ర అనే రూపభేదాలతో ప్రకాశించే వాడా, రజస్-తమస్-సత్త్వ గుణాలను ధరిస్తున్న ఆత్మమూర్తీ!
Verse 21
सर्वमूर्ते नमस्ते ऽस्तु विश्वभावन पावन । अमूर्ते भक्तहेतोर्हि गृहीताकृतिसौख्यद
హే సర్వమూర్తీ! నీకు నమస్కారం; హే విశ్వభావన, పావనుడా! నీకు నమస్కారం. హే అమూర్తీ! భక్తుల కోసమే నీవు రూపం ధరించి, ఆ సాకార సాన్నిధ్య సుఖాన్ని ప్రసాదించుచున్నావు।
Verse 22
चंद्रो ऽगदो हि देवेश कृपातस्तव शंकर । निमज्जनान्मृतः प्राप सुखं मिहिरजाजलिः
హే దేవేశ శంకరా! నీ కృపవల్ల చంద్రుడు వ్యాధిరహితుడయ్యెను. అలాగే మిహిరజాజలి కూడా మునిగి మరణించినప్పటికీ నీ అనుగ్రహంతో సుఖస్థితిని పొందెను।
Verse 23
सीमन्तिनी हतधवा तव पूजनतः प्रभो । सौभाग्यमतुलं प्राप सोमवारव्रतात्सुतान्
హే ప్రభో! భర్తను కోల్పోయిన సీమంతినీ నీ పూజచేత అతుల సౌభాగ్యాన్ని పొందింది; సోమవార వ్రతముచేత కుమారులను పొందింది।
Verse 24
श्रीकराय ददौ देवः स्वीयं पदमनुत्तमम् । सुदर्शनमरक्षस्त्वं नृपमंडलभीतितः
దేవుడు శ్రీకరునికి తన అనుత్తమ పదాన్ని ప్రసాదించాడు; హే సుదర్శన! రాజమండలాల భయమునుండి నీవు అతనిని (ఆ లోకాన్ని) రక్షించితివి.
Verse 25
मेदुरं तारयामास सदारं च घृणानिधिः । शारदां विधवां चक्रे सधवां क्रियया भवान्
కరుణానిధి మెదురుని అతని భార్యతో కూడ రక్షించాడు; హే భవా (శివా)! నీ పవిత్ర క్రియాబలముచేత విధవైన శారదా మళ్లీ సధవగా మారింది.
Verse 26
भद्रायुषो विपत्तिं च विच्छिद्य त्वमदाः सुखम् । सौमिनी भवबन्धाद्वै मुक्ता ऽभूत्तव सेवनात्
భద్రాయుషునకు వచ్చిన విపత్తును ఛేదించి నీవు అతనికి సుఖమిచ్చితివి; మరియు సౌమినీ నీ సేవచేత నిజముగా భవబంధమునుండి విముక్తి పొందింది.
Verse 27
विष्णुरुवाच । त्वं शंभो कहरीशाश्च रजस्सत्त्वतमोगुणैः । कर्ता पाता तथा हर्ता जनानुग्रहकांक्षया
విష్ణువు పలికెను—హే శంభో! నీవే బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడవు. రజః-సత్త్వ-తమో గుణముల ద్వారా జీవులపై అనుగ్రహించు కోరికతో నీవు సృష్టికర్త, పాలకుడు, సంహారకుడవు అవుతావు।
Verse 28
सर्वगर्वापहारी च सर्वतेजोविलासकः । सर्वविद्यादिगूढश्च सर्वानुग्रहकारकः
ఆయన సమస్త గర్వాన్ని హరించువాడు, సమస్త తేజస్సు యొక్క లీలావిలాసము. సమస్త విద్యలలోను వాటి రహస్యములలోను గూఢమై ఉండి, సమస్త జీవులకు అనుగ్రహం చేయువాడు।
Verse 29
त्वत्तः सर्वं च त्वं सर्वं त्वयि सर्वं गिरीश्वर । त्राहि त्राहि पुनस्त्राहि कृपां कुरु ममोपरि
హే గిరీశ్వరా! నీ నుండే సమస్తము ఉద్భవిస్తుంది; నీవే సమస్తము; నీలోనే సమస్తము నిలిచియున్నది. రక్షించు—రక్షించు—మళ్లీ రక్షించు; నాపై కరుణ చూపుము।
Verse 30
अथास्मिन्नन्तरे ब्रह्मा प्रणिपत्य कृतांजलिः । एवं त्ववसरं प्राप्य व्यज्ञापयत शूलिने
అప్పుడు ఆ మధ్యలో బ్రహ్మా అంజలి గట్టి నమస్కరించి ప్రణిపతించాడు; ఇలా తగిన సందర్భం పొందినవాడై త్రిశూలధారి శివునికి తన వినతిని తెలియజేశాడు।
Verse 31
ब्रह्मोवाच । जय देव महादेव प्रणतार्तिविभंजन । ईदृशेष्वपराधेषु को ऽन्यस्त्वत्तः प्रसीदति
బ్రహ్మా పలికెను—జయము, హే దేవా! హే మహాదేవా! శరణు వచ్చినవారి ఆర్తిని భంజించువాడా! ఇలాంటి అపరాధాలలో నీ తప్ప మరెవరు ప్రసన్నుడై క్షమించగలరు?
Verse 32
लब्धमानो भविष्यंति ये पुरा निहिता मृधे । प्रत्यापत्तिर्न कस्य स्यात्प्रसन्ने परमेश्वरे
పూర్వం యుద్ధంలో పడగొట్టబడినవారు మళ్లీ గౌరవం, సిద్ధిని పొందుదురు. పరమేశ్వరుడు ప్రసన్నుడైతే ఎవరికీ అపజయం గాని దుర్గతి గాని ఎలా కలుగును?
Verse 33
यदिदं देवदेवानां कृतमन्तुषु दूषणम् । तदिदं भूषणं मन्येत अंगीकारगौरवात्
దేవదేవులు వీరిపై చేసిన ఏ నిందయైనను, వినయంగా అంగీకరించే మహిమచేత అదే నిందను ఆభరణంగా భావించవలెను.
Verse 34
इति विज्ञाप्यमानस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । विलोक्य वदनं देव्या देवदेवस्स्मयन्निव
పరమేష్ఠి బ్రహ్మ ఇలా వినపించగా, దేవదేవుడు మహాదేవుడు దేవి ముఖాన్ని వీక్షించి, చిరునవ్వుతోనట్లు ప్రత్యుత్తరం పలికెను.
Verse 35
पुत्रभूतस्य वात्सल्याद्ब्रह्मणः पद्मजन्मनः । देवादीनां यथापूर्वमंगानि प्रददौ प्रभुः
తనకు పుత్రసముడైన పద్మజ బ్రహ్మపై పితృవాత్సల్యంతో ప్రభువు దేవతలాది వారి అవయవాలను యథాపూర్వంగా తిరిగి ప్రసాదించెను.
Verse 36
प्रथमाद्यैश्च या देव्यो दंडिता देवमातरः । तासामपि यथापूर्वाण्यंगानि गिरिशो ददौ
ప్రథమాది వారు శిక్షించిన దేవమాతలకును గిరీశుడు వారి అవయవాలను యథాపూర్వంగా ప్రసాదించెను.
Verse 37
दक्षस्य भगवानेव स्वयं ब्रह्मा पितामहः । तत्पापानुगुणं चक्रे जरच्छागमुखं मुखम्
అప్పుడు పితామహుడైన భగవాన్ బ్రహ్మ స్వయంగా, దక్షుని పాపానికి తగినట్లుగా వృద్ధ మేక ముఖంలాంటి ముఖాన్ని అతనికి కల్పించాడు।
Verse 38
सो ऽपि संज्ञां ततो लब्ध्वा स दृष्ट्वा जीवितः सुधी । भीतः कृताञ्जलिः शंभुं तुष्टाव प्रलपन्बहु
ఆపై అతడు చైతన్యం పొందాడు; తాను ఇంకా జీవించి ఉన్నాడని చూసి, ఆ బుద్ధిమంతుడు భయంతో కృతాంజలిగా శంభువును అనేక వినయవాక్యాలతో స్తుతించాడు।
Verse 39
दक्ष उवाच । जय देव जगन्नाथ लोकानुग्रहकारक । कृपां कुरु महेशानापराधं मे क्षमस्व ह
దక్షుడు అన్నాడు—జయము నీకే, దేవా! జగన్నాథా, లోకాలకు అనుగ్రహకర్తా. మహేశానా, కరుణ చూపి నా అపరాధాన్ని క్షమించుము।
Verse 40
कर्ता भर्ता च हर्ता च त्वमेव जगतां प्रभो । मया ज्ञातं विशेषेण विष्ण्वादिसकलेश्वरः
హే జగత్ప్రభో, సృష్టికర్త, పోషకుడు, సంహర్త నీవే. నేను నిశ్చయంగా గ్రహించాను—విష్ణువాది సమస్త దేవాధిపతులకూ నీవే పరమేశ్వరుడు।
Verse 41
त्वयैव विततं सर्वं व्याप्तं सृष्टं न नाशितम् । न हि त्वदधिकाः केचिदीशास्ते ऽच्युतकादयः
ఈ సమస్త జగత్తు నీ ద్వారానే విస్తరించబడింది, వ్యాపించబడింది, సృష్టించబడింది; నీవు లేకుండా దీనికి నాశనం లేదు. నీకంటే అధికుడు ఎవరూ లేరు—అచ్యుతుడైన విష్ణువాది దేవాధిపతులూ కాదు।
Verse 42
वायुरुवाच । तं तथा व्याकुलं भीतं प्रलपंतं कृतागसम् । स्मयन्निवावदत्प्रेक्ष्य मा भैरिति १ घृणानिधिः
వాయువు అన్నాడు—అతన్ని అలా వ్యాకులంగా, భయంతో, తన అపరాధభారంతో విలపిస్తూ ఉండగా చూసి, కరుణానిధి చిరునవ్వుతో అన్నట్లు—“భయపడకు” అని పలికాడు।
Verse 43
तथोक्त्वा ब्रह्मणस्तस्य पितुः प्रियचिकीर्षया । गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्षयमीश्वरः
అలా చెప్పి, తండ్రి బ్రహ్మను సంతోషపెట్టాలనే ఉద్దేశంతో, ఈశ్వరుడు దక్షునికి అక్షయమైన గాణపత్య పదవిని ప్రసాదించాడు।
Verse 44
ततो ब्रह्मादयो देवा अभिवंद्य कृत २ ंजलिः । तुष्टुवुः प्रश्रया वाचा शंकरं गिरिजाधिपम्
అప్పుడు బ్రహ్మాది దేవతలు అంజలి బద్ధంగా నమస్కరించి, వినయభరిత వాక్యాలతో గిరిజాధిపుడైన శంకరుని స్తుతించారు।
Verse 45
ब्रह्मादय ऊचुः । जय शंकर देवेश दीनानाथ महाप्रभो । कृपां कुरु महेशानापराधं नो क्षमस्व वै
బ్రహ్మాది దేవులు పలికిరి— జయ శంకర! దేవేశా, దీనుల నాథా, మహాప్రభో. హే మహేశానా, కరుణ చూపి మా అపరాధాన్ని నిజముగా క్షమించుము.
Verse 46
मखपाल मखाधीश मखविध्वंसकारक । कृपां कुरु मशानापराधं नः क्षमस्व वै
హే మఖపాలా, హే మఖాధీశా, హే మఖవిధ్వంసకా! హే మహేశానా, కరుణ చూపుము; శ్మశానసంబంధమైన మా అపరాధాన్ని నిజముగా క్షమించుము.
Verse 47
देवदेव परेशान भक्तप्राणप्रपोषक । दुष्टदण्डप्रद स्वामिन्कृपां कुरु नमो ऽस्तु ते
హే దేవదేవా, హే పరమేశ్వరా! నీవు భక్తుల ప్రాణశ్వాసాన్ని పోషించువాడవు, దుష్టులకు దండన విధించువాడవు. ఓ స్వామీ, కృప చూపుము; నీకు నమస్కారం.
Verse 48
त्वं प्रभो गर्वहर्ता वै दुष्टानां त्वामजानताम् । रक्षको हि विशेषेण सतां त्वत्सक्तचेतसाम्
హే ప్రభూ, నిన్ను ఎరుగని దుష్టుల గర్వాన్ని నీవే హరించువాడవు; మరియు నీపై ఆసక్తిచిత్తులైన సజ్జనులకు నీవు విశేష రక్షకుడవు.
Verse 49
अद्भुतं चरितं ते हि निश्चितं कृपया तव । सर्वापराधः क्षंतव्यो विभवो दीनवत्सलाः
నీ చరితం నిశ్చయంగా అద్భుతమైనది—అది నీ కృపాశక్తి వలననే. హే మహిమావంతా, దీనవత్సలా, నా సమస్త అపరాధాలను క్షమించుము.
Verse 50
वायुरुवाच । इति स्तुतो महादेवो ब्रह्माद्यैरमरैः प्रभुः । स भक्तवत्सलस्स्वामी तुतोष करुणोदधिः
వాయువు పలికెను—బ్రహ్మాది అమరులు ఈ విధంగా స్తుతించగా ప్రభువు మహాదేవుడు ప్రసన్నుడయ్యెను. భక్తవత్సలుడైన ఆ స్వామి, కరుణాసముద్రుడు, పూర్తిగా తృప్తి పొందెను.
Verse 51
चकारानुग्रहं तेषां ब्रह्मादीनां दिवौकसाम् । ददौ नरांश्च सुप्रीत्या शंकरो दीनवत्सलः
దీనవత్సలుడైన శంకరుడు బ్రహ్మాది దేవతలపై అనుగ్రహం చేసెను; మరియు అత్యంత సంతోషంతో వారికి తగిన మనుష్యులను కూడా అనుగ్రహించెను (సహాయకులుగా).
Verse 52
स च ततस्त्रिदशाञ्छरणागतान् परमकारुणिकः परमेश्वरः । अनुगतस्मितलक्षणया गिरा शमितसर्वभयः समभाषत
అప్పుడు పరమకరుణామయుడైన పరమేశ్వరుడు శరణాగతులైన దేవతలను స్నిగ్ధస్మితలక్షణమైన వాక్యంతో సంభోదించి, వారి సమస్త భయాలను శమింపజేసి పలికెను।
Verse 53
शिव उवाच । यदिदमाग इहाचरितं सुरैर्विधिनियोगवशादिव यन्त्रितैः । शरणमेव गतानवलोक्य वस्तदखिलं किल विस्मृतमेव नः
శివుడు పలికెను—విధినియోగవశాత్ బద్ధులైనట్లుగా దేవతలు ఇక్కడ చేసిన అపరాధమేదైనా, మీరు కేవలం శరణు కోరుకొని వచ్చినట్లు చూచి, దానంతటినీ మేము నిజంగా మరచిపోయాము।
Verse 54
तदिह यूयमपि प्रकृतं मनस्यविगणय्य विमर्दमपत्रपाः । हरिविरिंचिसुरेन्द्रमुखास्सुखं व्रजत देवपुरं प्रति संप्रति
కాబట్టి మీరు కూడా—లజ్జలేక—మనస్సులో యథోచితాన్ని లెక్కచేయక, కలహార్థం ఇక్కడికి వచ్చారు. ఇప్పుడు హరి, విరిఞ్చి, సురేంద్రాది దేవనాయకులతో కలిసి శాంతిగా వెంటనే దేవపురం వైపు వెళ్లండి।
Verse 55
इति सुरानभिधाय सुरेश्वरो निकृतदक्षकृतक्रतुरक्रतुः । सगिरिजानुचरस्सपरिच्छदः स्थित इवाम्बरतोन्तरधाद्धरः
ఇట్లు దేవతలను ఉద్దేశించి, యజ్ఞాతీతుడైన (అక్రతు) అయినప్పటికీ దక్షయజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసిన సురేశ్వరుడు, గిరిజా అనుచరులతోను తన పరిచ్ఛదముతోను ఆకాశంలో క్షణమాత్రం నిలిచి అంతర్ధానమయ్యెను।
Verse 56
अथ सुरा अपि ते विगतव्यथाः कथितभद्रसुभद्रपराक्रमाः । सपदि खेन सुखेन यथासुखं ययुरनेकमुखाः मघवन्मुखाः
అప్పుడు ఆ దేవతలు కూడా వ్యథలేని వారై, భద్ర-సుభద్రుల మంగళ పరాక్రమాన్ని విని, మఘవాన్ (ఇంద్రుడు) నాయకత్వంలో, వెంటనే ఆకాశమార్గమున సుఖానందాలతో తమ తమ ఇష్టధామాలకు వెళ్లిరి।
Frequently Asked Questions
The aftermath of the Dakṣa-yajña conflict: the devas are subdued by Vīrabhadra’s forces, Brahmā intercedes, and the devas respond with submission and a formal hymn to Śiva/Rudra.
It models a Purāṇic soteriology where divine wrath functions as dharmic correction, and restoration occurs through śaraṇāgati and stuti—transforming fear into recognition of Śiva’s supreme governance.
Śiva is praised as Śānta (peaceful) and simultaneously as Yajñahantṛ (destroyer of the sacrifice), Triśūlin (trident-bearer), Rudrabhadra, lord of the Rudras, and as Kālāgni-Rudra who consumes/overcomes time-bound desire and punishes Dakṣa’s wrongdoing.