Home›Shiva Purana›Vayaviya Samhita›Purva Bhaga›Adhyaya 17›Shloka 47
←Previous Verse
Next Verse→

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 47

मनु-शतरूपा-प्रसूतिः तथा दक्षकन्याविवाहाः

Manu–Śatarūpā, Prasūti, and the Marriages of Dakṣa’s Daughters

Devanagari script

आत्मैश्वर्या महात्मानस्तिष्ठंतीहाब्भ्रसंगमात् । आग्निष्वात्ता बर्हिषदः पितरो द्विविधाः स्मृताः । अयज्वानश्च यज्वानः क्रमात्ते मृहमेधिनः । स्वधासूत पितृभ्यश्च द्वे कन्ये लोकविश्रुते

Transliteration

ātmaiśvaryā mahātmānastiṣṭhaṃtīhābbhrasaṃgamāt | āgniṣvāttā barhiṣadaḥ pitaro dvividhāḥ smṛtāḥ | ayajvānaśca yajvānaḥ kramātte mṛhamedhinaḥ | svadhāsūta pitṛbhyaśca dve kanye lokaviśrute

Translation

ఇక్కడ మేఘసంగమస్థలంలో స్వీయైశ్వర్యసంపన్న మహాత్మ పితరులు నివసిస్తారు. పితరులు రెండు విధాలుగా స్మరింపబడతారు—ఆగ్నిష్వాత్తులు, బర్హిషదులు. క్రమంగా వారు గృహస్థులలో అయజ్వానులు మరియు యజ్వానులు అని కూడా చెప్పబడతారు. పితరుల నుండి స్వధా జన్మించింది; లోకవిశ్రుతమైన రెండు కన్యలూ జన్మించాయి।

Word by Word
आत्मैश्वर्याःself-sovereign/possessing their own lordship
आत्मैश्वर्याः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआत्मन् + ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (आत्मनः ऐश्वर्यं येषाम्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (महात्मानः)
महात्मानःgreat-souled ones
महात्मानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तिष्ठन्तिstand/abide
तिष्ठन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
अभ्रसङ्गमात्from the meeting of clouds
अभ्रसङ्गमात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootअभ्र + सङ्गम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अभ्रस्य सङ्गमः), पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
आग्निष्वात्ताःthe Āgniṣvātta (class of Pitṛs)
आग्निष्वात्ताः:
Karta (कर्ता; class-name in apposition)
TypeNoun
Rootआग्निष्वात्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पितृ-गणविशेषः
बर्हिषदःthe Barhiṣad (class of Pitṛs)
बर्हिषदः:
Karta (कर्ता; class-name in apposition)
TypeNoun
Rootबर्हिषद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पितृ-गणविशेषः
पितरःthe Fathers/Ancestors
पितरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
द्विविधाःof two kinds
द्विविधाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि + विध (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (द्वौ विधौ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (पितरः)
स्मृताःare regarded/remembered
स्मृताः:
Kriyā (क्रिया; passive predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘are remembered/considered’
अयज्वानःnon-sacrificers
अयज्वानः:
Karta (कर्ता; first member of pair)
TypeNoun
Rootअ + यज्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
यज्वानःsacrificers
यज्वानः:
Karta (कर्ता; second member of pair)
TypeNoun
Rootयज्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
क्रमात्in due order
क्रमात्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् अव्यय (adverb: ‘in order/successively’)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
मृहमेधिनःhouseholders
मृहमेधिनः:
Karta (कर्ता; apposition to ते)
TypeNoun
Rootगृहमेधिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
स्वधासूतSvadhāsūta (proper name)
स्वधासूत:
Karta (कर्ता; implied ‘is/are’)
TypeNoun
Rootस्वधा + सूत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (स्वधायाः सूतः/स्वधासूतः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (व्यक्तिविशेषः)
पितृभ्यःto the Fathers/Ancestors
पितृभ्यः:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
द्वेtwo
द्वे:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (कन्ये)
कन्येdaughters/maidens
कन्ये:
Karta (कर्ता; equational subject)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
लोकविश्रुतेworld-renowned
लोकविश्रुते:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलोक + विश्रुत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (लोके विश्रुते), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (कन्ये)
Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shakti Dimension

Role: nurturing

Ritual Elements

Offering: naivedya

Cosmic Context

Cosmic Event: abbhra-saṅgama (cloud-confluence) as a liminal celestial region for Pitṛs

Characters & Entities
P
Pitrs
A
Agniṣvātta Pitrs
B
Barhiṣad Pitrs
S
Svadhā

FAQs

It situates the Pitṛs as empowered cosmic beings and classifies them, reminding a householder that honoring ancestors is part of dharma that supports inner purity—an aid to approaching Pati (Shiva) through disciplined living.

In Shaiva practice, Linga-worship is strengthened by dharmic completeness: along with devotion to Saguna Shiva, one maintains obligations like Pitṛ-tarpaṇa. The verse grounds ancestral rites (Svadhā) as a legitimate Vedic-supporting limb of a Shiva-centered life.

It points toward Pitṛ-tarpaṇa and śrāddha performed with Svadhā-mantras; as a Shaiva takeaway, keep daily Shiva worship (Pañcākṣarī japa, Tripuṇḍra, Rudrākṣa) while also observing ancestral offerings on prescribed days.

←Previous Verse
Next Verse→