त्रिमूर्तिसाम्यं तथा महेश्वरस्य परमार्थकारणत्वम् | Equality of the Trimūrti and Maheśvara as the Supreme Cause

Verse 1

वायुरुवाच । पुरुषाधिष्ठितात्पूर्वमव्यक्तादीश्वराज्ञया । बुद्ध्यादयो विशेषांता विकाराश्चाभवन् क्रमात्

వాయువు అన్నాడు—పురుషాధిష్ఠాన ప్రవేశానికి ముందుగా, ఈశ్వర ఆజ్ఞచే అవ్యక్తం నుండి బుద్ధి మొదలుకొని విశేష (స్థూల తత్త్వాలు) వరకు వికారాలు క్రమంగా ఉద్భవించాయి.

Verse 2

ततस्तेभ्यो विकारेभ्यो रुद्रो विष्णुः पितामहः । कारणत्वेन सर्वेषां त्रयो देवाः प्रजज्ञिरे

ఆ తరువాత ఆ వికారముల నుండి రుద్రుడు, విష్ణువు, పితామహుడు (బ్రహ్మ) అవతరించారు; సమస్త లోకజీవులకు కారణతత్త్వములుగా ఈ ముగ్గురు దేవులు ప్రాదుర్భవించారు।

Verse 3

सर्वतो भुवनव्याप्तिशक्तिमव्याहतां क्वचित् । ज्ञानमप्रतिमं शश्वदैश्वर्यं चाणिमादिकम्

ఆయన శక్తి అన్ని దిశలలో సమస్త భువనాలను వ్యాపించి ఎక్కడా అడ్డుకట్టకు లోనుకాదు; ఆయన జ్ఞానం అప్రమేయం; మరియు ఆయన ఐశ్వర్యం శాశ్వతంగా అణిమాది యోగసిద్ధులతో కూడి ఉంటుంది।

Verse 4

सृष्टिस्थितिलयाख्येषु कर्मसु त्रिषु हेतुताम् । प्रभुत्वेन सहैतेषां प्रसीदति महेश्वरः

సృష్టి, స్థితి, లయ అనే మూడు క్రియలలో మహాదేవుడు అంతర్యామి కారణమవుతాడు; ఆ శక్తులపై ప్రభుత్వంతో కూడి మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడై అధిష్ఠానము చేస్తాడు।

Verse 5

कल्पान्तरे पुनस्तेषामस्पर्धा बुद्धिमोहिनाम् । सर्गरक्षालयाचारं प्रत्येकं प्रददौ च सः

కల్పాంతంలో, బుద్ధి మోహితమై పోటీకి లోనైన వారికి, ఆయన మళ్లీ ప్రతి ఒక్కరికీ సృష్టి, రక్షణ, లయ మరియు ఆచార విధానాన్ని తగినట్లుగా కేటాయించాడు।

Verse 6

एते परस्परोत्पन्ना धारयन्ति परस्परम् । परस्परेण वर्धंते परस्परमनुव्रताः

ఇవి పరస్పరంగా ఉద్భవించి పరస్పరాన్ని ధరిస్తాయి; ఒకదానివల్ల ఒకటి వృద్ధి చెందుతాయి, పరస్పర మార్గాన్నే అనుసరిస్తూ ఉంటాయి।

Verse 7

क्वचिद्ब्रह्मा क्वचिद्विष्णुः क्वचिद्रुद्रः प्रशस्यते । नानेन तेषामाधिक्यमैश्वर्यं चातिरिच्यते

కొన్ని చోట్ల బ్రహ్మను, కొన్ని చోట్ల విష్ణువును, మరికొన్ని చోట్ల రుద్రుని స్తుతిస్తారు. అయితే దీనివల్ల వారిలో ఎవరికీ ప్రత్యేకమైన అధికత్వమో అధిక ఈశ్వరత్వమో నిజంగా స్థాపితం కాదు.

Verse 8

मूर्खा निंदंति तान्वाग्भिः संरंभाभिनिवेशिनः । यातुधाना भवंत्येव पिशाचाश्च न संशयः

కోపం, మొండితనంలో మునిగిన మూర్ఖులు కఠిన వాక్యాలతో అటువంటి భక్తులను దూషిస్తారు; వారు నిశ్చయంగా యాతుధానులు, పిశాచుల వలెనే అవుతారు—సందేహం లేదు.

Verse 9

देवो गुणत्रयातीतश्चतुर्व्यूहो महेश्वरः । सकलस्सकलाधारशक्तेरुत्पत्तिकारणम्

మహాదేవుడు త్రిగుణాతీతుడు. మహేశ్వరుడిగా ఆయన చతుర్వ్యూహ రూపాలలో వ్యక్తమయ్యినా, ఆయన సంపూర్ణుడు; సమస్త తత్త్వాలకు ఆధారం, శక్తి ఉద్భవానికి కారణమై సృష్టి విస్తారాన్ని కలిగిస్తాడు.

Verse 10

सोयमात्मा त्रयस्यास्य प्रकृतेः पुरुषस्य च । लीलाकृतजगत्सृष्टिरीश्वरत्वे व्यवस्थितः

ఆయనే పరమాత్మ; ఈ త్రయం, ప్రకృతి మరియు పురుషునకు కూడా ఈశ్వరుడిగా స్థితిచెందినవాడు. ఆయన లీలగా జగత్‌సృష్టిని ప్రవర్తింపజేస్తాడు.

Verse 11

यस्सर्वस्मात्परो नित्यो निष्कलः परमेश्वरः । स एव च तदाधारस्तदात्मा तदधिष्ठितः

సర్వమునకు పరుడై, నిత్యుడై, నిష్కలుడై ఉన్న పరమేశ్వరుడు—ఆయనే దానికి ఆధారం, ఆయనే దాని ఆత్మస్వరూపం, మరియు అందులోనే సమస్తం స్థితిచెందింది.

Verse 12

तस्मान्महेश्वरश्चैव प्रकृतिः पुरुषस्तथा । सदाशिवभवो विष्णुर्ब्रह्मा सर्वशिवात्मकम्

కాబట్టి మహేశ్వరుడే ప్రకృతియు పురుషుడును. సదాశివుని నుండి విష్ణువు, బ్రహ్ముడు ఉద్భవిస్తారు—నిజానికి సమస్తమూ శివస్వరూపమే।

Verse 13

प्रधानात्प्रथमं जज्ञे वृद्धिः ख्यातिर्मतिर्महान् । महत्तत्त्वस्य संक्षोभादहंकारस्त्रिधा ऽभवत्

ప్రధానము నుండి మొదట మహత్తత్త్వము జన్మించింది; దానిని వృద్ధి, ఖ్యాతి, మతి అని కూడా అంటారు. ఆ మహత్తత్త్వ సంఖోభం వల్ల అహంకారం త్రివిధంగా ఏర్పడింది।

Verse 14

अहंकारश्च भूतानि तन्मात्रानींद्रियाणि च । वैकारिकादहंकारात्सत्त्वोद्रिक्तात्तु सात्त्विकः

అహంకారం నుండి భూతాలు, తన్మాత్రలు, ఇంద్రియాలు ఉద్భవిస్తాయి. సత్త్వం అధికంగా ఉన్న వైకారిక అహంకారం నుండి సాత్త్విక తత్త్వం ప్రాదుర్భవిస్తుంది।

Verse 15

वैकारिकः स सर्गस्तु युगपत्संप्रवर्तते । बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्चकर्मेंद्रियाणि च

ఆ వైకారిక (సాత్త్విక) తత్త్వం నుండి సృష్టి-ప్రవాహం యుగపదంగా ప్రారంభమవుతుంది; ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు మరియు ఐదు కర్మేంద్రియాలు కూడ ఒకేసారి ప్రాదుర్భవిస్తాయి।

Verse 16

एकादशं मनस्तत्र स्वगुणेनोभयात्मकम् । तमोयुक्तादहंकाराद्भूततन्मात्रसंभवः

అక్కడ పదకొండవ తత్త్వంగా మనస్సు ఉద్భవిస్తుంది; అది స్వగుణముచే జ్ఞాన-కర్మ రెండింటి స్వరూపమును కలిగి ఉంటుంది. తమస్సుతో యుక్తమైన అహంకారము నుండి తన్మాత్రలు మరియు భూతాలు ప్రాదుర్భవిస్తాయి।

Verse 17

भूतानामादिभूतत्वाद्भूतादिः कथ्यते तु सः । भूतादेश्शब्दमात्रं स्यात्तत्र चाकाशसंभवः

సర్వ భూతాలకు ఆదిభూతత్వం ఉన్నందున అతడు ‘భూతాది’ అని చెప్పబడతాడు. ‘భూతాది’ అనే పదం మూలంగా నామమాత్రమే; ఆ సూక్ష్మ తత్త్వం నుండే ఆకాశం ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 18

आकाशात्स्पर्श उत्पन्नः स्पर्शाद्वायुसमुद्भवः । वायो रूपं ततस्तेजस्तेजसो रससंभवः

ఆకాశం నుండి స్పర్శ-తన్మాత్ర ఉద్భవిస్తుంది; స్పర్శ నుండి వాయువు జన్మిస్తుంది. వాయువు నుండి రూప-తత్త్వం, దానినుండి తేజస్సు (అగ్ని) ప్రదర్శితమవుతుంది; తేజస్సు నుండి రస-తన్మాత్ర ఉత్పన్నమవుతుంది.

Verse 19

रसादापस्समुत्पन्नास्तेभ्यो गन्धसमुद्भवः । गन्धाच्च पृथिवी जाता भूतेभ्योन्यच्चराचरम्

రసం నుండి ఆపః (జలము) ఉద్భవించాయి; ఆ జలముల నుండి గంధ-తత్త్వం ప్రదర్శితమైంది. గంధం నుండి పృథివి జన్మించింది; భూతముల నుండి ఇతర సమస్త చరాచర జగత్తు వ్యక్తమైంది.

Verse 20

पुरुषाधिष्ठितत्वाच्च अव्यक्तानुग्रहेण च । महदादिविशेषान्ता ह्यण्डमुत्पादयन्ति ते

పురుషుడు (పరమేశ్వరుడు) అధిష్ఠానంగా ఉండటం వల్ల, అలాగే అవ్యక్తం అనుగ్రహ సహకారం వల్ల, మహత్ మొదలుకొని విశేష తత్త్వాల వరకు ఆ సూత్రాలు కలిసి బ్రహ్మాండరూప అండాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి.

Verse 21

तत्र कार्यं च करणं संसिद्धं ब्रह्मणो यदा । तदंडे सुप्रवृद्धो ऽभूत्क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंज्ञितः

ఆ (బ్రహ్మాండ వ్యవస్థ)లో బ్రహ్ముని కార్యం (సృష్టించవలసిన జగత్తు) మరియు కరణం (సృష్టి సాధనాలు) సంపూర్ణంగా సిద్ధమైనప్పుడు, ఆ అండంలో క్షేత్రజ్ఞుడు పరిపక్వంగా వికసించి ‘బ్రహ్మా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.

Verse 22

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते । आदिकर्ता स भूतानां ब्रह्माग्रे समवर्तत

ఆయనే మొదటి శరీరధారి; అందుకే ఆయన ‘పురుషుడు’ అని పిలువబడతాడు. ఆయనే సమస్త భూతాల ఆదికర్త, బ్రహ్మకంటే ముందే ఉన్నవాడై సృష్టి అగ్రభాగంలో నిలిచియున్నాడు.

Verse 23

तस्येश्वरस्य प्रतिमा ज्ञानवैराग्यलक्षणा । धर्मैश्वर्यकरी बुद्धिर्ब्राह्मी यज्ञे ऽभिमानिनः

ఆ ఈశ్వరుని ప్రతిమ జ్ఞాన-వైరాగ్య లక్షణాలతో గుర్తింపబడింది. యజ్ఞానికి అధిష్ఠాత్రి అయిన బ్రాహ్మీ బుద్ధి ధర్మమును, ఐశ్వర్యమును ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 24

अव्यक्ताज्जायते तस्य मनसा यद्यदीप्सितम् । वशी विकृत्वात्त्रैगुण्यात्सापेक्षत्वात्स्वभावतः

అవ్యక్తం నుండి ఆ శరీరధారికి మనసు కోరినదేదైనా ఉద్భవిస్తుంది. అయితే జీవుడు నిజంగా వశుడు కాదు; స్వభావతః వికారశీలుడు, త్రిగుణమయుడు, సాపేక్షుడు (ఆధారపడి ఉండేవాడు) గనుక నియంత్రణలో పడతాడు.

Verse 25

त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रैलोक्ये संप्रवर्तते । सृजते ग्रसते चैव वीक्षते च त्रिभिस्स्वयम्

తన స్వరూపాన్ని త్రిధా విభజించి, త్రిలోకమంతటా కార్యనిరతుడై ప్రవర్తిస్తాడు. ఆ మూడు శక్తులతోనే స్వయంగా సృష్టి చేస్తాడు, సంహరిస్తాడు, అలాగే సమస్తాన్ని పర్యవేక్షించి పాలిస్తాడు.

Verse 26

चतुर्मुखस्तु ब्रह्मत्वे कालत्वे चांतकस्स्मृतः । सहस्रमूर्धा पुरुषस्तिस्रोवस्थास्स्वयंभुवः

బ్రహ్మత్వ స్థితిలో ఆయన చతుర్ముఖుడిగా స్మరించబడతాడు; కాలత్వ స్థితిలో ‘అంతకుడు’ (అంతం చేసేవాడు) అని పిలువబడతాడు. పురుషరూపంలో ఆయన సహస్రశిరస్సు పురుషుడు; స్వయంభూరూపంలో ఆయన స్వయంగా మూడు స్థితుల్లో నిలిచియుంటాడు.

Verse 27

सत्त्वं रजश्च ब्रह्मा च कालत्वे च तमो रजः । विष्णुत्वे केवलं सत्त्वं गुणवृद्धिस्त्रिधा विभौ

బ్రహ్మత్వంలో సత్త్వం, రజస్సు ఉంటాయి; కాలత్వంలో తమస్సు, రజస్సు ఉంటాయి. కానీ విష్ణుత్వంలో కేవలం సత్త్వమే ఉంటుంది. ఈ విధంగా సర్వవ్యాపి ప్రభువులో గుణప్రాధాన్యం మూడు విధాలుగా వ్యక్తమవుతుంది।

Verse 28

ब्रह्मत्वे सृजते लोकान् कालत्वे संक्षिपत्यपि । पुरुषत्वे ऽत्युदासीनः कर्म च त्रिविधं विभोः

బ్రహ్మత్వాన్ని ధరించినప్పుడు ఆయన లోకాలను సృష్టిస్తాడు; కాలత్వాన్ని ధరించినప్పుడు వాటిని సంక్షిప్తం చేసి లయింపజేస్తాడు. పరమ పురుషుడిగా ఉన్నప్పుడు ఆయన అత్యంత ఉదాసీనుడై ఉంటాడు. ఈ విధంగా విభువు క్రియ త్రివిధం।

Verse 29

एवं त्रिधा विभिन्नत्वाद्ब्रह्मा त्रिगुण उच्यते । चतुर्धा प्रविभक्तत्वाच्चातुर्व्यूहः प्रकीर्तितः

ఇలా త్రివిధ భేదం వల్ల బ్రహ్మా ‘త్రిగుణుడు’ అని చెప్పబడతాడు; మరియు చతుర్విధ విభజన వల్ల ‘చాతుర్వ్యూహ’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు।

Verse 30

आदित्वादादिदेवो ऽसावजातत्वादजः स्मृतः । पाति यस्मात्प्रजाः सर्वाः प्रजापतिरिति स्मृतः

ఆయన ఆద్యుడైనందున ‘ఆదిదేవుడు’గా స్మరింపబడతాడు; అజన్ముడైనందున ‘అజుడు’గా ప్రసిద్ధుడు. సమస్త ప్రజలను రక్షించుచున్నందున ‘ప్రజాపతి’ అని స్మరింపబడతాడు.

Verse 31

हिरण्मयस्तु यो मेरुस्तस्योल्बं सुमहात्मनः । गर्भोदकं समुद्राश्च जरायुश्चाऽपि पर्वताः

సువర్ణమయమైన మేరుపర్వతం ఆ పరమ మహాత్ముడైన విశ్వపురుషుని ‘ఉల్బ’ (బాహ్య గర్భావరణం) వంటిది. గర్భోదక జలాలు సముద్రాలయ్యాయి; పర్వతాలు కూడా అతని చుట్టూ ఉన్న ‘జరాయు’ (ఝిల్లులు) వలె అయ్యాయి.

Verse 32

तस्मिन्नंडे त्विमे लोका अंतर्विश्वमिदं जगत् । चंद्रादित्यौ सनक्षत्रौ सग्रहौ सह वायुना

ఆ బ్రహ్మాండ అండంలోనే ఈ లోకాలు—ఈ సమస్త అంతర్విశ్వం—సమాహితమై ఉంది: చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలతో కూడి, గ్రహాలతో కూడి, అలాగే సర్వగామి వాయువుతో కూడి।

Verse 33

अद्भिर्दशगुणाभिस्तु बाह्यतोण्डं समावृतम् । आपो दशगुणेनैव तेजसा बहिरावृताः

బాహ్యంగా ఆ అండం దశగుణమైన జలరాశితో ఆవరించబడి ఉంది; ఆ జలమూ మళ్లీ బాహ్యంగా దశగుణమైన తేజస్సు (అగ్ని) చేత ఆవరించబడి ఉంది।

Verse 34

तेजो दशगुणेनैव वायुना बहिरावृतम् । आकाशेनावृतो वायुः खं च भूतादिनावृतम्

తేజస్సు (అగ్ని) బాహ్యంగా దశగుణమైన వాయువుచేత ఆవరించబడి ఉంది; వాయువు ఆకాశంతో ఆవరించబడి ఉంది; ఆ ఖం (ఆకాశం) కూడా భూతాది తత్త్వంతో ఆవరించబడి ఉంది।

Verse 35

भूतादिर्महता तद्वदव्यक्तेनावृतो महान् । एतैरावरणैरण्डं सप्तभिर्बहिरावृतम्

స్థూల భూతతత్త్వాలు మహత్‌ (బుద్ధితత్త్వం) చేత ఆవరించబడ్డాయి; మహత్‌ మళ్లీ అవ్యక్తం (ప్రకృతి) చేత కప్పబడింది. ఈ విధంగా బ్రహ్మాండము బయట నుండి ఈ ఏడు ఆవరణాలతో పూర్తిగా ఆవరించబడింది.

Verse 36

एतदावृत्त्य चान्योन्यमष्टौ प्रकृतयः स्थिताः । सृष्टिपालनविध्वंसकर्मकर्त्र्यो द्विजोत्तमाः

ఈ ఆవరణాలు పరస్పరం ఒకదానిని ఒకటి కప్పుకుంటూ ఎనిమిది ప్రకృతులు స్థిరంగా ఉన్నాయి, ఓ ద్విజోత్తమా. అవే సృష్టి, పాలన, విధ్వంస కార్యాలకు ప్రవర్తక శక్తులుగా నిలుస్తాయి.

Verse 37

एवं परस्परोत्पन्ना धारयंति परस्परम् । आधाराधेयभावेन विकारास्तु विकारिषु

ఇలా పరస్పరాశ్రయంగా పుట్టినవారు ఒకరినొకరు ధరిస్తారు. ఆధార–ఆధేయ భావముచే వికారములు తమ తమ వికారి కారణములలో నిలిచియుంటాయి.

Verse 38

कूर्मोंगानि यथा पूर्वं प्रसार्य विनियच्छति । विकारांश्च तथा ऽव्यक्तं सृष्ट्वा भूयो नियच्छति

తాబేలు ముందుగా తన అవయవాలను చాపి తరువాత మళ్లీ ముడుచుకొనునట్లు, అవ్యక్తము సృష్టిలో వికారములను సృజించి మరల వాటిని తనలోనే నియమించి లయపరచును.

Verse 39

अव्यक्तप्रभवं सर्वमानुलोम्येन जायते । प्राप्ते प्रलयकाले तु प्रतिलोम्येनुलीयते

ఈ సమస్త జగత్తు అవ్యక్తమునుండి క్రమానుసారంగా జన్మించును; ప్రళయకాలము వచ్చినప్పుడు అది ప్రతిక్రమంగా అదే అవ్యక్తములో లీనమగును.

Verse 40

गुणाः कालवशादेव भवंति विषमाः समाः । गुणसाम्ये लयो ज्ञेयो वैषम्ये सृष्टिरुच्यते

కాలాధీనముగా గుణములు సమములుగానూ విషమములుగానూ అవుతాయి. గుణసామ్యములో లయమని గ్రహించవలెను; వైషమ్యములో సృష్టి అని చెప్పబడును.

Verse 41

तदिदं ब्रह्मणो योनिरेतदंडं घनं महत् । ब्रह्मणः क्षेत्रमुद्दिष्टं ब्रह्मा क्षेत्रज्ञ उच्यते

ఈ మహత్తరమైన ఘనమైన బ్రహ్మాండమే బ్రహ్ముని యోని (ఉద్భవస్థానం). ఇదే బ్రహ్ముని క్షేత్రమని చెప్పబడెను; బ్రహ్ముడు క్షేత్రజ్ఞుడని ఉచ్యము.

Verse 42

इतीदृशानामण्डानां कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः । सर्वगत्वात्प्रधानस्य तिर्यगूर्ध्वमधः स्थिताः

ఇలాంటి అండాల (బ్రహ్మాండాల) వేల వేల కోట్లున్నాయని తెలుసుకొనవలెను. ప్రధానము సర్వవ్యాపి కావున అవి తిర్యక్, ఊర్ధ్వ, అధః—సర్వత్ర స్థితమై ఉంటాయి।

Verse 43

तत्र तत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । सृष्टा प्रधानेन तथा लब्ध्वा शंभोस्तु सन्निधिम्

అక్కడక్కడ ప్రధానము చేత చతుర్ముఖ బ్రహ్మలు, హరి (విష్ణువులు), భవులు (రుద్రులు) సృష్టింపబడ్డారు. అలా ప్రాదుర్భవించి వారు శంభు (శివుడు) యొక్క పవిత్ర సన్నిధిని పొందిరి।

Verse 44

महेश्वरः परोव्यक्तादंडमव्यक्तसंभवम् । अण्डाज्जज्ञे विभुर्ब्रह्मा लोकास्तेन कृतास्त्विमे

మహేశ్వరుడు అవ్యక్తమునకన్నా పరముడు; ఆయన అవ్యక్తసంభవమైన బ్రహ్మాండ-అండమును ప్రాదుర్భవింపజేసెను. ఆ అండమునుండి సర్వవ్యాపి బ్రహ్మ జన్మించెను; ఆయనచేతనే ఈ లోకములు నిర్మింపబడినవి।

Verse 45

अबुद्धिपूर्वः कथितो मयैष प्रधानसर्गः प्रथमः प्रवृतः । आत्यंतिकश्च प्रलयोन्तकाले लीलाकृतः केवलमीश्वरस्य

ఈ మొదటి ప్రధానసర్గాన్ని నేను అవుద్ధిపూర్వకంగా (ఆలోచన-గణన లేకుండా) వివరించితిని. అలాగే కల్పాంతకాలంలో జరిగే ఆత్యంతిక ప్రళయం నిజానికి కేవలం ఈశ్వరుని లీల మాత్రమే.

Verse 46

यत्तत्स्मृतं कारणमप्रमेयं ब्रह्मा प्रधानं प्रकृतेः प्रसूतिः । अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्यं शुक्लं सुरक्तं पुरुषेण युक्तम्

స్మృతిలో బ్రహ్మమని, ప్రధానమని, ప్రకృతికి ప్రసూతి-హేతువని చెప్పబడే ఆ అప్రమేయ కారణతత్త్వం ఆదిమధ్యాంతరహితం, అనంతవీర్యసంపన్నం; అది శుక్లమని, సురక్తమని కూడా వర్ణింపబడి, పురుషునితో యుక్తమై ఉంది.

Verse 47

उत्पादकत्वाद्रजसोतिरेकाल्लोकस्य संतानविवृद्धिहेतून् । अष्टौ विकारानपि चादिकाले सृष्ट्वा समश्नाति तथांतकाले

రజోగుణం ఉత్పాదకశక్తి అధికంగా ఉండుటవలన లోకసంతతి నిరంతరతకూ వృద్ధికీ కారణమగును. ఆదిలో అది అష్ట వికారములను సృష్టించి, కాలాంతంలో వాటినే అలాగే గ్రసించి లయమునకు చేర్చును.

Verse 48

प्रकृत्यवस्थापितकारणानां या च स्थितिर्या च पुनः प्रवृत्तिः । तत्सर्वमप्राकृतवैभवस्य संकल्पमात्रेण महेश्वरस्य

ప్రకృతిలో స్థాపితమైన కారణముల స్థితి మరియు వాటి పునఃప్రవృత్తి—ఈ సమస్తమూ అపరాకృత వైభవముగల మహేశ్వరుని కేవల సంకల్పమాత్రముచేతనే జరుగును.