Śivāṣṭamūrti-varṇanam (Description of Shiva’s Eight Forms)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु तात महेशस्यावतारान्परमान्प्रभो । सर्वकार्यकरांल्लोके सर्वस्य सुखदान्मुने

నందీశ్వరుడు పలికెను—ఓ తాతా, ఓ ప్రభో, వినుము; ఓ మునీ, లోకమందు సమస్త కార్యములను సిద్ధింపజేసి అందరికీ సుఖక్షేమమును ప్రసాదించు మహేశుని పరమ అవతారములను నేను చెప్పుదును।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शिवाष्टमूर्त्तिवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము తృతీయ శతరుద్రసంహితలో “శివుని అష్టమూర్తుల వర్ణనము” అను ద్వితీయ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 3

शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशो पतिः । ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः

‘శర్వ’, ‘భవ’, ‘రుద్ర’, ‘ఉగ్ర’, ‘భీమ’, ‘పశుపతి’, ‘ఈశాన’, ‘మహాదేవ’—ఇవే పరమేశ్వరుడైన శివుని ప్రసిద్ధ అష్టమూర్తులు అని ప్రకటించబడినవి।

Verse 4

भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः । अधिष्ठिताश्च शर्वाद्यैरष्टरूपैः शिवस्य हि

భూమి, జలం, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశము, క్షేత్రజ్ఞుడు (అంతర్యామి), సూర్యుడు, చంద్రుడు—ఇవన్నీ శర్వాది శివుని అష్టరూపములచే అధిష్ఠితమై ఉన్నాయి।

Verse 5

धत्ते चराचरं विश्वं रूपं विश्वंभरात्मकम् । शंकरस्य महेशस्य शास्त्रस्यैवेति निश्चयः

ఆయన చరాచర సమస్త విశ్వమును ధరిస్తాడు, విశ్వంభర స్వరూపుడై. శంకర మహేశ్వరుని విషయమై శాస్త్రము ఇదే నిశ్చయమని చెప్పును।

Verse 6

संजीवनं समस्तस्य जगतः सलिलात्मकम् । भव इत्युच्यते रूपं भवस्य परमात्मनः

సమస్త జగత్తుకు సంజీవనమై, జలస్వరూపముగా ఉన్నదే పరమాత్మ భవ (శివ) యొక్క ‘భవ’ అనే రూపమని చెప్పబడుతుంది।

Verse 7

बहिरंतर्जगद्विश्वं बिभर्ति स्पन्दतेस्य यम् । उग्र इत्युच्यते सद्भी रूपमुग्रस्य सत्प्रभो

హే సత్ప్రభో, బాహ్యముగా అంతర్ముగా సమస్త జగద్విశ్వాన్ని ధరించి, ఆయన శక్తిచేత అది స్పందించి క్రియాశీలమగునట్లు చేయువాడు—ఆ శివరూపాన్ని జ్ఞానులు ‘ఉగ్ర’ అని పిలుస్తారు।

Verse 8

सर्वावकाशदं सर्वव्यापकं गगनात्मकम् । रूपं भीमस्य भीमाख्यं भूपवृन्दस्व भेदकम्

‘భీమ’ అని ప్రసిద్ధమైన భీముని ఈ రూపము సమస్తావకాశప్రదము, సర్వవ్యాపకము, ఆకాశస్వరూపము; రాజసమూహాల గర్వాహంకారమును ఛేదించును।

Verse 9

सर्वात्मनामधिष्ठानं सर्वक्षेत्रनिवासकम् । रूपं पशुपतेर्ज्ञेयं पशुपाशनिकृन्तनम्

ఇదే పశుపతియొక్క రూపమని తెలుసుకొనుడి—ఇది సమస్తాత్మలకు ఆధారస్థానం, ప్రతి క్షేత్రములో నివసించును; పశువుల (జీవుల) పాశబంధములను ఛేదించును।

Verse 10

सन्दीपयञ्जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वयम् । ईशानाख्यं महेशस्य रूपं दिवि विसर्पति

సర్వ జగత్తును ప్రకాశింపజేసే సూర్యసమానమైన ‘దివాకర’ అని పిలువబడే ఈ రూపము—మహేశ్వరుని ‘ఈశాన’ రూపము—దివ్యలోకములలో విస్తరించును।

Verse 11

आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः । महादेवस्य तद्रूपं महादेवस्य चाह्वयम्

సర్వ విశ్వాన్ని పోషించి శీతలపరచువాడు—అమృతకిరణధారి చంద్రుడు—అది మహాదేవుని ఒక రూపం; మహాదేవుని ఒక పవిత్ర నామమూ అదే.

Verse 12

आत्मा तस्याष्टमं रूपं शिवस्य परमात्मनः । व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्

ఆత్మ అనేది పరమాత్ముడైన శివుని ఎనిమిదవ రూపం. అందువల్ల ఆయన సర్వవ్యాపకమూర్తి మరియు స్థానిక (సీమిత) మూర్తి—ఈ రెండింటి ద్వారా ఈ సమస్త విశ్వం శివమయమే.

Verse 13

शाखाः पुष्यन्ति वृक्षस्य वृक्षमूलस्य सेचनात् । तद्वदस्य वपुर्विश्वं पुष्यते च शिवार्चनात

వృక్షమూలాన్ని సేద్యం చేస్తే శాఖలు పుష్టి పొందినట్లే, ఆయనదే దేహస్వరూపమైన ఈ సమస్త విశ్వం శ్రీశివార్చన వలన వికసిస్తుంది।

Verse 14

यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता । तथा विश्वस्य सम्प्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः

ఇక్కడ కుమారులు, మనుమలు మొదలైన వారి ప్రేమభక్తితో తండ్రి సంతోషించునట్లే, సమస్త లోకపు హృదయపూర్వక ప్రీతితో శంకరుడు ప్రసన్నుడవుతాడు।

Verse 15

क्रियते यस्य कस्यापि देहिनो यदि निग्रहः । अष्टमूर्त्तेरनिष्टं तत्कृतमेव न संशयः

ఏ దేహధారియైన జీవిపై నియంత్రణగా గానీ హానిగా గానీ చేయబడితే, నిస్సందేహంగా అది అష్టమూర్తి శివునికే అనిష్టకర్మ చేసినట్లే.

Verse 16

अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठायास्थितं शिवम् । भजस्व सर्वभावेन रुद्रं परमकारणम्

అష్టమూర్తి-ఆత్మగా విశ్వాన్ని వ్యాపించి ధారించి అందులోనే స్థితుడైన శుభ రుద్రుడు—శివుడు—ఆ పరమకారణ రుద్రుని సంపూర్ణ భావంతో భజించు.

Verse 17

इति प्रोक्ताः स्वरूपास्ते विधिपुत्राष्टविश्रुताः । सर्वोपकारनिरताः सेव्याः श्रेयोर्थिभिर्नरैः

ఇలా ఆ స్వరూపాలు చెప్పబడ్డాయి—విధి (బ్రహ్మ) పుత్రులతో సంబంధమున్న, ఎనిమిది ప్రసిద్ధమైనవి. అవి సర్వోపకారంలో నిత్యనిరతమైనవి; పరమ శ్రేయస్సు కోరువారు భక్తితో సేవించి ఆరాధించవలెను.