त्रिपुरमोहनम् (Tripuramohana — “The Delusion/Enchanting of Tripura”)

Verse 1

व्यास उवाच । दैत्यराजे दीक्षिते च मायिना तेन मोहिते । किमुवाच तदा मायी किं चकार स दैत्यपः

వ్యాసుడు పలికెను—దైత్యరాజు దీక్ష పొందినపుడు, ఆ మాయావి చేత మోహితుడైన తరువాత, ఆ మాయీ ఏమని పలికెను? ఆ దైత్యపతి ఏమి చేసెను?

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । दीक्षां दत्त्वा यतिस्तस्मा अरिहन्नारदादिभिः । शिष्यैस्सेवितपादाब्जो दैत्यराजानमब्रवीत्

సనత్కుమారుడు పలికెను—అతనికి దీక్షను ప్రసాదించి, అరిహన్‌ నారదాది శిష్యులు సేవించే పద్మపాదములు గల ఆ యతి, తరువాత దానవ రాజును ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 3

अरिहन्नुवाच । शृणु दैत्यपते वाक्यं मम सञ्ज्ञानगर्भितम् । वेदान्तसारसर्वस्वं रहस्यं परमोत्तमम्

అరిహన్ పలికెను—ఓ దైత్యపతీ, నా సత్యవివేకంతో నిండిన మాటలను వినుము. ఇవే వేదాంతసారసర్వస్వమైన పరమోత్తమ రహస్యోపదేశము।

Verse 4

अनादिसिद्धस्संसारः कर्तृकर्मविवर्जितः । स्वयं प्रादुर्भवत्येव स्वयमेव विलीयते

ఈ సంసారచక్రం అనాదిగా స్వయంసిద్ధం; స్వతంత్ర కర్త, కర్మ భావం లేనిది; ఇది తానే ఉద్భవించి తానే లయమవుతుంది।

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखंडे त्रिपुरमोहनं नाम पञ्चमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము ద్వితీయ భాగమైన రుద్రసంహితలో, పంచమ యుద్ధఖండములో ‘త్రిపురమోహనం’ అనే పంచమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 6

यद्ब्रह्मविष्णुरुद्राख्यास्तदाख्या देहिनामिमाः । आख्यायथास्मदादीनामरिहन्नादिरुच्यते

‘బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్ర’ అనే పేర్లు దేహధారులకు కేవలం ఉపాధులు మాత్రమే; కానీ మా వంటి ఆద్యుల విషయములో ఆయన అనాది ‘అరిహన్’—శత్రుహంత—అని చెప్పబడతాడు।

Verse 7

देहो यथास्मदादीनां स्वकालेन विलीयते । ब्रह्मादि मशकांतानां स्वकालाल्लीयते तथा

మన వంటి జీవుల దేహాలు తమకు నిర్ణయించిన కాలములో లయమగునట్లే, బ్రహ్మ నుండి అతి సూక్ష్మ దోమ వరకు అందరి దేహాలు కూడా తమ తమ కాలములో లీనమవుతాయి।

Verse 8

विचार्यमाणे देहेऽस्मिन्न किंचिदधिकं क्वचित् । आहारो मैथुनं निद्रा भयं सर्वत्र यत्समम्

ఈ దేహాన్ని వివేకంతో పరిశీలించినప్పుడు ఇందులో ఎక్కడా ఏదీ అధికమైనదిగా కనిపించదు. ఆహారం, మైథునం, నిద్ర, భయం—ఇవి సర్వత్ర సమానంగా ఉంటాయి।

Verse 9

निराहारपरीमाणं प्राप्य सर्वो हि देहभृत् । सदृशीमेव संतृप्तिं प्राप्नुयान्नाधिकेतराम्

ఆహారనిరాహారంలో కూడా తగిన పరిమాణాన్ని గ్రహించి, ప్రతి దేహధారి తగినంత తృప్తినే పొందాలి—అతిశయంగా కాదు।

Verse 10

यथा वितृषिताः स्याम पीत्वा पेयं मुदा वयम् । तृषितास्तु तथान्येपि न विशेषोऽल्पकोधिकः

మేము ఆనందంతో పానీయం త్రాగి దాహం తీరినట్లే, ఇతరులూ దాహంతోనే ఉన్నారు; ఇందులో చిన్నా-పెద్దా అనే భేదం లేదు।

Verse 11

संतु नार्यः सहस्राणि रूपलावण्यभूमयः । परं निधुवने काले ह्यैकेवेहोपयुज्यते

వేలాది స్త్రీలు రూపలావణ్యంతో సమృద్ధిగా ఉన్నా, రతిసంగమ సమయంలో ఇక్కడ నిజంగా ఒక్కరే భాగస్వామిగా నిలుస్తుంది।

Verse 12

अश्वाः परश्शतास्संतु संत्वेनेकैप्यनेकधा । अधिरोहे तथाप्येको न द्वितीयस्तथात्मनः

వందల గుర్రాలు ఎన్నెన్ని విధాలుగా ఉన్నా, ఎక్కేందుకు మాత్రం ఒక్కటినే ఎంచుకుంటారు; అలాగే ఆత్మకు రెండవది లేదు।

Verse 13

पर्यंकशायिनां स्वापे सुखं यदुपजायते । तदेव सौख्यं निद्राभिर्भूतभूशायिनामपि

పర్యంకంపై నిద్రించే వారికి నిద్రలో కలిగే సుఖం, అదే నిద్ర వల్ల నేలపై పడుకునే జీవులకు కూడా కలుగుతుంది।

Verse 14

यथैव मरणाद्भीतिरस्मदादिवपुष्मताम् । ब्रह्मादिकीटकांतानां तथा मरणतो भयम्

మనలాంటి దేహధారులకు మరణభయం ఉన్నట్లే, బ్రహ్మ నుండి కీటకాంతం వరకు అందరికీ మరణభయం ఉంటుంది।

Verse 15

सर्वे तनुभृतस्तुल्या यदि बुद्ध्या विचार्य्यते । इदं निश्चित्य केनापि नो हिंस्यः कोऽपि कुत्रचित्

శుద్ధ బుద్ధితో విచారిస్తే సమస్త దేహధారులు మూలంగా సమానులే. ఇది నిశ్చయించి ఎవరూ ఎవరినీ ఎక్కడా హింసించకూడదు.

Verse 16

धर्मो जीवदयातुल्यो न क्वापि जगतीतले । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या जीवदया नृभिः

ఈ లోకంలో జీవదయతో సమానమైన ధర్మం మరొకటి లేదు. కనుక మనుష్యులు అన్ని ప్రయత్నాలతో జీవదయను ఆచరించాలి.

Verse 17

एकस्मिन्रक्षिते जीवे त्रैलोक्यं रक्षितं भवेत् । घातिते घातितं तद्वत्तस्माद्रक्षेन्न घातयेत्

ఒక జీవాన్ని రక్షిస్తే త్రిలోకమంతా రక్షించబడినట్లే. ఒక జీవాన్ని చంపితే త్రిలోకమే చంపబడినట్లే; కాబట్టి రక్షించాలి, హత్య చేయించకూడదు.

Verse 18

अहिंसा परमो धर्मः पापमात्मप्रपीडनम् । अपराधीनता मुक्तिस्स्वर्गोऽभिलषिताशनम्

అహింస పరమ ధర్మము; ఆత్మను పీడించుట పాపమని చెప్పబడింది। అపరాధరహితత్వమే ముక్తి; స్వర్గము అనగా కోరిన భోగములు, ఆహారసుఖముల అనుభవము।

Verse 19

पूर्वसूरिभिरित्युक्तं सत्प्रमाणतया ध्रुवम् । तस्मान्न हिंसा कर्त्तव्यो नरैर्नरकभीरुभिः

ఇది పూర్వ ఋషులు సత్ప్రమాణముగా ధృవసత్యమని ప్రకటించారు. కనుక నరకభయముగల మనుష్యులు ఎప్పుడూ హింస చేయరాదు।

Verse 20

न हिंसासदृशं पापं त्रैलोक्ये सचराचरे । हिंसको नरकं गच्छेत्स्वर्गं गच्छेदहिंसकः

త్రిలోకాలలో—చరాచర సమస్త జీవరాశిలో—హింసతో సమానమైన పాపము లేదు. హింసకుడు నరకమునకు పోవును; అహింసకుడు స్వర్గమును పొందును।

Verse 21

संति दानान्यनेकानि किं तैस्तुच्छफलप्रदैः । अभीतिसदृशं दानं परमेकमपीह न

దానాలు అనేకం ఉన్నా, తుచ్ఛ ఫలమిచ్చేవాటితో ఏమి ప్రయోజనం? ఇక్కడ అభయదానంతో సమానమైన పరమ దానం ఒక్కటైనా లేదు.

Verse 22

इह चत्वारि दानानि प्रोक्तानि परमर्षिभिः । विचार्य नानाशास्त्राणि शर्मणेऽत्र परत्र च

ఇక్కడ పరమ ఋషులు నాలుగు దానాలను ప్రకటించారు; అనేక శాస్త్రాలను పరిశీలించి, ఇవి ఇహలోక-పరలోక శాంతి, క్షేమానికి ఉపాయాలుగా బోధించారు.

Verse 23

भीतेभ्यश्चाभयं देयं व्याधितेभ्यस्तथोषधम् । देया विद्यार्थिनां विद्या देयमन्नं क्षुधातुरे

భయపడినవారికి అభయం ఇవ్వాలి, రోగులకు ఔషధం; విద్య కోరువారికి విద్యను ప్రసాదించాలి, ఆకలితో బాధపడువారికి అన్నం ఇవ్వాలి.

Verse 24

यानि यानीह दानानि बहुमुन्युदितानि च । जीवाभयप्रदानस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

ఇక్కడ అనేక మునులు ఉపదేశించిన ఏ ఏ దానాలున్నా, జీవులకు అభయం మరియు రక్షణ ప్రసాదించడం వల్ల కలిగే పుణ్యానికి పదహారవ భాగానికైనా అవి సమానం కావు।

Verse 26

अर्थानुपार्ज्य बहुशो द्वादशायतनानि वै । परितः परिपूज्यानि किमन्यैरिह पूजितैः

మళ్లీ మళ్లీ సంపదను సమకూర్చుకొని, శివుని ద్వాదశ పవిత్ర ఆయతనాలను చుట్టూ సంపూర్ణ భక్తితో పూజించాలి; ఇవి సమ్యకంగా పూజితమైతే, ఇక్కడ ఇతర పూజలెందుకు?

Verse 27

पंचकर्मेन्द्रियग्रामाः पंच बुद्धींद्रियाणि च । मनो बुद्धिरिह प्रोक्तं द्वादशायतनं शुभम्

ఐదు కర్మేంద్రియ సమూహాలు, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, అలాగే ఇక్కడ మనస్సు మరియు బుద్ధి—ఇవే శుభమైన ద్వాదశ ఆయతనములని ప్రకటించబడినవి।

Verse 28

इहैव स्वर्गनरकौ प्राणिनां नान्यतः क्वचित् । सुखं स्वर्गः समाख्याता दुःखं नरकमेव हि

ప్రాణులకు స్వర్గం నరకం ఇవే ఇక్కడే, ఈ జీవితంలోనే అనుభవమవుతాయి; మరెక్కడా కాదు. సుఖమే ‘స్వర్గం’, దుఃఖమే నిజంగా ‘నరకం’.

Verse 29

सुखेषु भुज्यमानेषु यत्स्याद्देहविसर्जनम् । अयमेव परो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः

సుఖభోగాలు అనుభవిస్తున్నప్పటికీ దేహాభిమానాన్ని విడిచిపెట్టడం కలిగితే, అదే పరమ మోక్షం—తత్త్వచింతకులు దీనిని గ్రహించాలి।

Verse 30

वासनासहिते क्लेशसमुच्छेदे सति ध्रुवम् । अज्ञानो परमो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः

వాసనలతో కూడిన క్లేశసమూహం నిశ్చయంగా ఛేదింపబడినప్పుడు—తత్త్వచింతకులు తెలుసుకోవలసింది ఇదే: అజ్ఞాన నివృత్తియే పరమ మోక్షం।

Verse 31

प्रामाणिकी श्रुतिरियं प्रोच्यते वेदवादिभिः । न हिंस्यात्सर्वभूतानि नान्या हिंसा प्रवर्तिका

ఇది శ్రుతి యొక్క ప్రామాణిక ఉపదేశము అని వేదవ్యాఖ్యాతలు ప్రకటించారు—ఏ ప్రాణినీ హింసించకూడదు; హింస వైపు నడిపించే మరే ప్రేరణనూ ప్రవర్తింపజేయకూడదు।

Verse 32

अग्निष्टोमीयमिति या भ्रामिका साऽसतामिह । न सा प्रमाणं ज्ञातॄणां पश्वालंभनकारिका

ఇక్కడ “ఇది అగ్నిష్టోమీయ కర్మ” అనే భావన అసత్యబుద్ధుల మోహమే. వివేకవంతులైన జ్ఞాతులకు అది ప్రమాణం కాదు; పశువధాన్ని సమర్థించే కారణమూ కాదు.

Verse 33

वृक्षांश्छित्वा पशून्हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम् । दग्ध्वा वह्नौ तिलाज्यादि चित्रं स्वर्गोऽभिलष्यते

చెట్లను నరికి, పశువులను చంపి, రక్తపు బురదగా నేలను చేసి—తర్వాత అగ్నిలో నువ్వులు, నెయ్యి మొదలైనవి దహనం చేసి—అయినా విచిత్రంగా స్వర్గాన్నే లక్ష్యంగా కోరుతారు.

Verse 34

इत्येवं स्वमतं प्रोच्य यतिस्त्रिपुरनायकम् । श्रावयित्वाखिलान् पौरानुवाच पुनरादरात्

ఇలా త్రిపురనాయకుడైన ప్రభువుకు తన అభిప్రాయాన్ని చెప్పి, ఆ యతి సమస్త పట్టణవాసులకు వినిపించి, మళ్లీ భక్తి-గౌరవంతో పలికాడు.

Verse 35

दृष्टार्थप्रत्ययकरान्देहसौख्यैकसाधकान् । बौद्धागम विनिर्दिष्टान्धर्मान्वेदपरांस्ततः

వారు బౌద్ధాగమంలో చెప్పబడిన, ప్రత్యక్షానికే నమ్మకాన్ని కలిగించే మరియు శరీరసుఖాన్నే ఏకైక లక్ష్యంగా చేసుకునే ధర్మాలను ప్రోత్సహించారు; అలా పరమ ప్రమాణమైన వేదం నుండి దూరమయ్యారు.

Verse 36

आनंदं ब्रह्मणो रूपं श्रुत्यैवं यन्निगद्यते । तत्तथैव ह मंतव्यं मिथ्या नानात्वकल्पना

శ్రుతి ప్రకారం బ్రహ్మ స్వరూపమే ఆనందము. దానిని అలాగే యథార్థంగా గ్రహించాలి; నానాత్వ కల్పనలు అన్నీ మిథ్య.

Verse 37

यावत्स्वस्थमिदं वर्ष्म यावन्नेन्द्रियविक्लवः । यावज्जरा च दूरेऽस्ति तावत्सौख्यं प्रसाधयेत्

ఈ దేహం ఆరోగ్యంగా ఉన్నంతవరకు, ఇంద్రియాలు వికలంకాకున్నంతవరకు, ముసలితనం దూరంగా ఉన్నంతవరకు—అంతవరకు ధర్మమార్గంలో నిజమైన సుఖాన్ని సాధించాలి.

Verse 38

अस्वास्थ्येन्द्रियवैकल्ये वार्द्धके तु कुतस्सुखम् । शरीरमपि दातव्यमर्थिभ्योऽतस्सुखेप्सुभिः

అస్వస్థత, ఇంద్రియ వైకల్యం, వృద్ధాప్యంలో సుఖం ఎక్కడ? కాబట్టి నిజమైన శ్రేయస్సును కోరువారు అవసరమున్నవారికి సేవలో తమ దేహమును కూడా అర్పించవలెను।

Verse 39

याचमानमनोवृत्तिप्रीणने यस्य नो जनिः । तेन भूर्भारवत्येषा समुद्रागद्रुमैर्न हि

మనస్సులోని యాచకస్వభావమైన కోరికను తృప్తిపరచాలనే ప్రేరణ ఎవరిలో జనించదో, అతని వల్లనే ఈ భూమి భారవతిగా అవుతుంది; సముద్రాలు, పర్వతాలు, వృక్షాల వల్ల కాదు।

Verse 40

सत्वरं गत्वरो देहः संचयास्सपरिक्षयाः । इति विज्ञाय विज्ञाता देहसौख्यं प्रसाधयेत्

దేహం త్వరగా క్షయానికి పరుగెడుతుంది, సమస్త సంగ్రహాలు నశ్వరమే—ఇది తెలిసిన జ్ఞాని, ధర్మానికి మరియు శివపూజకు ఆధారమయ్యేలా దేహసౌఖ్యాన్ని సమ్యకంగా నియమించి సంరక్షించాలి।

Verse 41

श्ववाय सकृमीणां च प्रातर्भोज्यमिदं वपुः । भस्मांतं तच्छरीरं च वेदे सत्यं प्रपठ्यते

ఈ దేహం ఉదయాన్నే కుక్కలకూ పురుగులకూ ఆహారమవుతుంది. ఈ శరీరం చివరకు భస్మమవుతుంది—ఈ సత్యం వేదంలో ప్రకటించబడింది.

Verse 42

मुधा जातिविकषोयं लोकेषु परिकल्प्यते । मानुष्ये सति सामान्ये कोऽधर्मः कोऽथ चोत्तमः

లోకాలలో ‘జాతి-భేదం’ అనే భావన వ్యర్థంగా కల్పించబడుతుంది. మానవత్వమే సామాన్యాధారం అయితే, అధర్మం ఏమిటి? ఉత్తమం ఏమిటి?

Verse 43

ब्रह्मादिसृष्टिरेषेति प्रोच्यते वृद्धपूरुषैः । तस्य जातौ सुतौ दक्षमरीची चेति विश्रुतौ

ఇది ‘బ్రహ్మాది సృష్టి’ అని వృద్ధ మహాపురుషులు ప్రకటించారు. అతనికి ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు; వారు దక్షుడు మరియు మరీచి అని ప్రసిద్ధులు.

Verse 44

मारीचेन कश्यपेन दक्षकन्यास्सुलोचनाः । धर्मेण किल मार्गेण परिणीतास्त्रयोदश

మరీచి కుమారుడు కశ్యపుడు ధర్మవిధి మార్గాన్ని అనుసరించి దక్షుని సులోచనులైన పదమూడు కుమార్తెలను విధివిధానంగా వివాహం చేసుకున్నాడు।

Verse 45

अपीदानींतनैर्मर्त्यैरल्पबुद्धिपराक्रमैः । अपि गम्यस्त्वगम्योऽयं विचारः क्रियते मुधा

ఈ కాలంలోని అల్పబుద్ధి, అల్పపరాక్రమం గల మానవులూ కూడా ఈ విషయాన్ని వ్యర్థంగా విచారిస్తారు—ఇది గమ్యమా అగమ్యమా అని; తత్త్వదృష్టి లేక చేసిన విచారణ వృథా.

Verse 46

मुखबाहूरुसञ्जातं चातुर्वर्ण्य सहोदितम् । कल्पनेयं कृता पूर्वैर्न घटेत विचारतः

‘ముఖం, భుజాలు, తొడలు, పాదాల నుంచి ఒకేసారి పుట్టింది’ అని చెప్పే చాతుర్వర్ణ్యం పూర్వులు కల్పించిన భావన మాత్రమే; విచారణచేస్తే అది నిజంగా నిలవదు।

Verse 47

एकस्यां च तनौ जाता एकस्माद्यदि वा क्वचित् । चत्वारस्तनयास्तत्किं भिन्नवर्णत्वमाप्नुयुः

ఒకే దేహంలో, ఒకే మూలం నుంచి ఎక్కడైనా నలుగురు కుమారులు పుట్టితే, వారు ఎలా భిన్న భిన్న వర్ణం (రూపవర్ణం) పొందగలరు?

Verse 48

वर्णावर्णविभागोऽयं तस्मान्न प्रतिभासते । अतो भेदो न मंतव्यो मानुष्ये केनचित्क्वचित्

కాబట్టి ‘వర్ణ’ ‘అవర్ణ’ అనే ఈ విభజన నిజార్థంగా ప్రకాశించదు; అందుచేత మనుష్యులలో ఎక్కడైనా, ఎవరివల్లైనా, భేదం భావించరాదు।

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । इत्थमाभाष्य दैत्येशं पौरांश्च स यतिर्मुने । सशिष्यो वेदधर्माश्च नाशयामास चादरात्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఓ మునీ, దైత్యాధిపతినీ నగరవాసులనూ ఈ విధంగా సంభోదించి, ఆ యతి శిష్యులతో కలిసి ఆదరంతో వైదిక ధర్మకర్మలను నాశనం చేయించెను।

Verse 50

स्त्रीधर्मं खंडयामास पातिव्रत्यपरं महत् । जितेन्द्रियत्वं सर्वेषां पुरुषाणां तथैव सः

ఆయన పాతివ్రత్యంపై నిలిచిన మహత్తర స్త్రీధర్మాన్ని ఛేదించాడు; అలాగే సమస్త పురుషుల ఇంద్రియనిగ్రహాన్ని కూడా అదే విధంగా భంగం చేశాడు।

Verse 51

देवधर्मान्विशेषेण श्राद्धधर्मांस्तथैव च । मखधर्मान्व्रतादींश्च तीर्थश्राद्धं विशेषतः

ఆయన ప్రత్యేకంగా దేవధర్మాలను, అలాగే శ్రాద్ధధర్మాలను బోధించాడు; యజ్ఞధర్మాలను, వ్రతాది ఆచారాలను—ముఖ్యంగా తీర్థస్థలాలలో శ్రాద్ధకర్మను నిర్వహించుటను బోధించాడు।

Verse 52

शिवपूजां विशेषेण लिंगाराधनपूर्विकाम् । विष्णुसूर्यगणेशादिपूजनं विधिपूर्वकम्

ప్రత్యేకంగా శివపూజ చేయవలెను—ముందుగా భక్తితో లింగారాధనను ఆరంభించి; తరువాత విధిపూర్వకంగా క్రమంగా విష్ణు, సూర్య, గణేశాది దేవతలను కూడా పూజించవలెను।

Verse 53

स्नानदानादिकं सर्वं पर्वकालं विशेषतः । खंडयामास स यतिर्मायी मायाविनां वरः

మాయాశక్తి కలిగిన ఆ యతి—మాయావిద్యలో శ్రేష్ఠుడు—ప్రత్యేకించి పర్వకాలములో స్నానదానాది సమస్త కర్మలను భంగం చేసి చెదరగొట్టెను।

Verse 54

किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र त्रिपुरे तेन मायिना । वेदधर्माश्च ये केचित्ते सर्वे दूरतः कृताः

ఎందుకు ఎక్కువ చెప్పడం, ఓ విప్రేంద్రా! త్రిపురలో ఆ మాయావి ఉన్నతుడు ఏవైతే వేదధర్మ విధానాలు ఉన్నాయో అవన్నీ దూరంగా తోసివేసి నిరాకరించాడు।

Verse 55

पतिधर्माश्रयाः सर्वा मोहितास्त्रिपुरांगनाः । भर्तृशुश्रूषणवतीं विजहुर्मतिमुत्तमाम्

పతిధర్మంలో నిలిచిన త్రిపుర స్త్రీలందరూ మోహగ్రస్తులై, భర్తృశుశ్రూషాభక్తితో కూడిన ఆ పరమోత్తమ బుద్ధిని విడిచిపెట్టిరి।

Verse 56

अभ्यस्याकर्षणीं विद्यां वशीकृत्यमयीमपि । पुरुषास्सफलीचक्रुः परदारेषु मोहिताः

ఆకర్షణ విద్యను, వశీకరణమయమైన విద్యను కూడా అభ్యసించి, పరదారలపై కామమోహంతో మత్తులైన ఆ పురుషులు ఆ విద్యను లోకరీత్యా ‘సఫల’ం చేసిరి; కాని అది బంధనాన్ని పెంచింది।

Verse 57

अंतःपुरचरा नार्यस्तथा राजकुमारकाः । पौराः पुरांगनाश्चापि सर्वे तैश्च विमोहिताः

అంతఃపురంలో సంచరించే స్త్రీలు, రాజకుమారులు, పట్టణవాసులు మరియు పట్టణ స్త్రీలు కూడా—అందరూ వారిచేత మోహితులై విభ్రాంతులయ్యిరి।

Verse 58

एवं पौरेषु सर्वेषु निजधर्मेषु सर्वथा । पराङ्मुखेषु जातेषु प्रोल्ललास वृषेतरः

ఈ విధంగా సమస్త పౌరులు అన్ని రీతులా తమ తమ ధర్మాల నుండి విముఖులైపోయినప్పుడు, వృషేతరుడు అత్యంతంగా ఉల్లాసించాడు.

Verse 59

माया च देवदेवस्य विष्णोस्तस्याज्ञया प्रभो । अलक्ष्मीश्च स्वयं तस्य नियोगात्त्रिपुरं गता

ఓ ప్రభూ, దేవదేవుడు విష్ణువు ఆజ్ఞచేత మాయ కూడా త్రిపురానికి వెళ్లింది; అలాగే ఆయన నియోగంతో అలక్ష్మీ స్వయంగా త్రిపురంలో ప్రవేశించింది.

Verse 60

या लक्ष्मीस्तपसा तेषां लब्धा देवेश्वरादरात् । बहिर्गता परित्यज्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः

ఓ ప్రభూ, దేవేశ్వరుని అనుగ్రహంతో తపస్సు ద్వారా వారు పొందిన ఆ లక్ష్మి, బ్రహ్మ ఆజ్ఞచేత వారిని విడిచి బయటకు వెళ్లిపోయింది.

Verse 61

बुद्धिमोहं तथाभूतं विष्णो र्मायाविनिर्मितम् । तेषां दत्त्वा क्षणादेव कृतार्थोऽभूत्स नारदः

విష్ణువు మాయచే నిర్మితమైన ఆ బుద్ధిమోహాన్ని నారదుడు వారికి క్షణమాత్రంలోనే ప్రసాదించాడు; వెంటనే నారదుడు తన కార్యసిద్ధిని పొందాడు।

Verse 62

नारदोपि तथारूपो यथा मायी तथैव सः । तथापि विकृतो नाभूत्परमेशादनुग्रहात्

నారదుడూ మాయావంతుడిలా అదే రూపాన్ని ధరించాడు; అయినా పరమేశ్వరుని అనుగ్రహంతో అతడు వికృతుడుగానీ మోహితుడుగానీ కాలేదు।

Verse 63

आसीत्कुंठितसामर्थ्यो दैत्यराजोऽपि भो मुने । भ्रातृभ्यां सहितस्तत्र मयेन च शिवेच्छया

ఓ మునీ, శివేచ్ఛవలన దైత్యరాజుని సామర్థ్యముకూడా కుంఠితమైంది; అతడు అక్కడ తన సోదరులతోను, మయతోను కూడ, శివసంకల్పానుసారంగా నిలిచెను।