Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 23

शुक्रोत्पत्तिः तथा महेश्वरदर्शनम् (Śukra’s Emergence and the Vision of Maheśvara)

प्राणसंधारणादस्ति यच्च पुण्यफलं तव । त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु तेनास्तु तव निर्वृतिः

prāṇasaṃdhāraṇādasti yacca puṇyaphalaṃ tava | tribhirvarṣasahasraistu tenāstu tava nirvṛtiḥ

ప్రాణసంధారణ తపస్సు ద్వారా నీకు కలిగిన పుణ్యఫలముచేత మూడు వేల సంవత్సరములు నీకు తృప్తి మరియు శాంతి కలుగుగాక.

प्राण-संधारणात्from sustaining the life-breaths
प्राण-संधारणात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + संधारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (प्राणानां संधारणम्)
अस्तिthere is
अस्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
यत्whatever/that which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पुण्य-फलम्meritorious fruit
पुण्य-फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (पुण्यस्य फलम्)
तवof you/your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
त्रिभिःby/with three
त्रिभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; (वर्षसहस्रैः) इति विशेषणम्
वर्ष-सहस्रैःwith thousands of years
वर्ष-सहस्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (वर्षाणां सहस्राणि)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारणार्थक-अव्यय (but/indeed)
तेनby that/thereby
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
अस्तुlet there be
अस्तु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलोट् (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
तवfor you/your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
निर्वृतिःcontentment/bliss
निर्वृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिर्वृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Lord Shiva

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Ishana

Role: nurturing

S
Shiva

FAQs

It affirms that disciplined mastery of prāṇa (life-breath) becomes puṇya (spiritual merit) and, by Shiva’s grace, ripens into sustained inner peace (nirvṛti), supporting steadiness on the path toward liberation.

In Shaiva practice, prāṇa-discipline is offered to Saguna Shiva as devotion and self-purification; the steadied breath supports focused Linga-worship, mantra-japa, and one-pointed contemplation, through which Shiva bestows tranquility and spiritual fruition.

Prāṇa-saṃdhāraṇa (regulated breath-retention/prāṇāyāma) performed with Shiva-oriented intention—ideally alongside Panchākṣarī japa (“Om Namaḥ Śivāya”)—as a tapas that generates puṇya and inner calm.