शिवदूतेन युद्धनिश्चयः तथा देवदानवयुद्धारम्भः (Śiva’s Envoy and the Commencement of the Deva–Dānava War)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । स दूतस्तत्र गत्वा च शिववाक्यं जगाद ह । सविस्तरं यथार्थं च निश्चयं तस्य तत्त्वतः

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఆ దూత అక్కడికి వెళ్లి శివుని వాక్యాన్ని తెలిపెను; విస్తారంగా, యథార్థంగా, తత్త్వానుసారంగా శివుని నిశ్చయాన్ని ప్రకటించెను.

Verse 2

तच्छुत्वा शंखचूडोऽसौ दानवेन्द्रः प्रतापवान् । अंगीचकार सुप्रीत्या रणमेव स दानवः

అది విని ప్రతాపవంతుడైన దానవేంద్రుడు శంఖచూడుడు పరమ ఆనందంతో యుద్ధాన్నే అంగీకరించాడు.

Verse 3

समारुरोह यानं च सहामात्यैश्च सत्वरः । आदिदेश स्वसैन्यं च युद्धार्थं शंकरेण च

అతడు మంత్రులతో కలిసి వేగంగా తన రథాన్ని అధిరోహించి, శంకరుని ఆజ్ఞా-అనుమతితో యుద్ధార్థం తన సైన్యానికి బయలుదేరమని ఆదేశించాడు.

Verse 4

शिवस्स्वसैन्यं देवांश्च प्रेरयामास सत्वरः । स्वयमप्यखिलेशोपि सन्नद्धोभूच्च लीलया

శివుడు తన సైన్యాన్ని, దేవులను త్వరగా ప్రేరేపించాడు; తానే సర్వేశ్వరుడైనా లీలగా సన్నద్ధుడయ్యాడు.

Verse 5

युद्धारंभो बभूवाशु नेदुर्वाद्यानि भूरिशः । कोलाहलश्च संजातो वीरशब्दस्तथैव च

యుద్ధం వెంటనే ప్రారంభమైంది. అనేక వాద్యాలు మ్రోగాయి; మహా కోలాహలం ఏర్పడి వీరుల నినాదాలు కూడా వినిపించాయి.

Verse 6

देवदानवयोर्युद्धं स्परमभून्मुने । धर्मतो युयुधे तत्र देवदानवयोर्गणः

ఓ మునీ, దేవులు–దానవుల మధ్య ఘోర యుద్ధం చెలరేగింది. అయినా అక్కడ ఇరుపక్షాల గణాలు ధర్మానుసారంగా, నియమబద్ధంగా యుద్ధం చేశాయి.

Verse 7

स्वयं महेन्द्रो युयुधे सार्धं च वृषपर्वणा । भास्करो युयुधे विप्रचित्तिना सह धर्मतः

స్వయంగా మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) వృషపర్వణితో కలిసి యుద్ధం చేశాడు; భాస్కరుడు (సూర్యుడు) విప్రచిత్తితో—ఇద్దరూ ధర్మసమ్మత యుద్ధనీతినే అనుసరించి పోరాడారు.

Verse 8

दंभेन सह विष्णुश्च चकार परमं रणम् । कालासुरेण कालश्च गोकर्णेन हुताशनः

విష్ణువు దంభునితో అత్యంత ఘోరమైన రణం చేశాడు. కాలుడు కాలాసురునితో, హుతాశనుడు (అగ్ని) గోకర్ణునితో యుద్ధం చేశాడు.

Verse 9

कुबेरः कालकेयेन विश्वकर्मा मयेन च । भयंकरेण मृत्युश्च संहारेण यमस्तथा

కుబేరుణ్ని కాలకేయుడు, విశ్వకర్మను మయుడు; మృత్యువును భయంకరుడు, యముణ్ని సంహారుడు—యుద్ధంలో తమ తమ ప్రత్యర్థులతో నిలువరించారు.

Verse 10

कालम्बिकेन वरुणश्चंचलेन समीरणः । बुधश्च घटपृष्ठेन रक्ताक्षेण शनैश्चरः

వరుణుడు కాలంబికపై, సమీరణుడు చంచలపై; బుధుడు ఘటపృష్టపై, శనైశ్చరుడు రక్తాక్షపై—తమ తమ వాహనాలతో యుద్ధవ్యూహంలో స్థానం పొందారు.

Verse 11

जयन्तो रत्नसारेण वसवो वर्चसां गणैः । अश्विनौ दीप्तिमद्भ्यां च धूम्रेण नलकूबरः

జయంతుడు రత్నసారునితో కలిసి ముందుకు సాగెను. వసువులు తేజోవంతుల గణాలతో వచ్చిరి. అశ్వినీదేవతలు కూడా ప్రకాశమయ సేనలతో చేరిరి; ధూమ్రునితో నలకూబరుడును వచ్చెను.

Verse 12

धुरंधरेण धर्मश्च गणकाक्षेण मंगलः । शोभाकरेण वैश्वानः पिपिटेन च मन्मथः

ధురంధరునితో ధర్ముడు వచ్చెను; గణకాక్షునితో మంగళుడు వచ్చెను. శోభాకరునితో వైశ్వానుడు (అగ్నితత్త్వం) వచ్చెను; పిపిటునితో మన్మథుడును చేరెను.

Verse 13

गोकामुखेन चूर्णेन खड्गनाम्नाऽसुरेण च । धूम्रेण संहलेनापि विश्वेन च प्रतापिना

గోకాముఖుడు, చూర్ణుడు, ఖడ్గనామక అసురుడు, ధూమ్రుడు, సంహలుడు, ప్రతాపవంతుడైన విశ్వుడు—ఇవీ ఇతర మహాబల అసురులు; గర్వం, యుద్ధశక్తితో జ్వలించుచుండిరి.

Verse 14

पलाशेन द्वादशाऽर्का युयुधुर्धर्मतः परे । असुरैरमरास्सार्द्धं शिवसाहाय्यशालिनः

అప్పుడు ధర్మసమ్మత యుద్ధక్రమంలో ద్వాదశ ఆదిత్యులు పలాశాస్త్రంతో యుద్ధం చేసిరి. దేవతలు—శివసహాయంతో సమృద్ధులు—ఏకమై అసురులతో పోరాడిరి.

Verse 15

एकादश महारुद्राश्चैकादशभयंकरैः । असुरैर्युयुधुर्वीरैर्मैहाबलपराक्रमैः

అప్పుడు ఏకాదశ మహారుద్రులు ఏకాదశ భయంకర అసురవీరులతో యుద్ధం చేసిరి—వారు మహాబలము, పరాక్రమముతో అతి దుర్జేయులు.

Verse 16

महामणिश्च युयुधे चोग्रचंडादिभिस्सह । राहुणा सह चन्द्रश्च जीवः शुक्रेण धर्मतः

మహామణి ఉగ్రచండాది వారితో కలిసి యుద్ధం చేసెను. చంద్రుడు రాహుతో, జీవుడు శుక్రునితో—ధర్మానుసారంగా తమ తమ పక్షానుసరించి పోరాడిరి.

Verse 17

नन्दीश्वरादयस्सर्वे दानवप्रवरैस्सह । युयुधुश्च महायुद्धे नोक्ता विस्तरतः पृथक्

నందీశ్వరుడు మొదలైన శివగణ నాయకులందరూ దానవప్రవరులతో కలిసి ఆ మహాయుద్ధంలో యుద్ధం చేసిరి; వారి పోరాటాలు విడివిడిగా విస్తారంగా చెప్పబడలేదు.

Verse 18

वटमूले तदा शंभुस्तस्थौ काल्याः सुतेन च । सर्वे च युयुधुस्सैन्यसमूहास्सततं मुने

అప్పుడు శంభువు వటవృక్ష మూలమున కాళీ పుత్రునితో కలిసి నిలిచెను. ఓ మునీ, సమస్త సైన్యసమూహములు నిరంతరం యుద్ధం చేసుచుండిరి.

Verse 19

रत्नसिंहासने रम्ये कोटिदानवसंयुतः । उवास शंखचूडश्च रत्नभूषणभूषितः

రత్నాభరణాలతో విభూషితుడైన శంఖచూడుడు మనోహరమైన రత్నసింహాసనంపై ఆసీనుడయ్యాడు. అతని చుట్టూ కోట్లాది దానవయోధులు పరివేష్టించి నిలిచారు.

Verse 20

महायुद्धो बभूवाथ देवासुरविमर्दनः । नानायुधानि दिव्यानि चलंतिस्म महामृधे

అనంతరం దేవాసురులిద్దరినీ మర్దించే మహాయుద్ధం చెలరేగింది. ఆ మహాసమరంలో అనేక విధాల దివ్యాయుధాలు తిరుగుతూ కదలసాగాయి.

Verse 21

गदर्ष्टिपट्टिशाश्चक्रभुशुंडिप्रासमुद्गराः । निस्त्रिंशभल्लपरिघाः शक्त्युन्मुखपरश्वधाः

గదలు, దండాలు, భాళాలు, చక్రాయుధాలు, భూశుండీ క్షిపణులు, ప్రాసాలు, ముద్గరాలు; ఖడ్గాలు, బాణాలు, పరిఘాలు, శక్తులు, పైకెత్తిన పరశువులు—ఆ యుద్ధంలో అన్ని వైపులా వీటిని ఊపిరాడకుండా ఊపారు.

Verse 22

शरतोमरखड्गाश्च शतघ्न्यश्च सहस्रशः । भिंदिपालादयश्चान्ये वीरहस्तेषु शोभिताः

బాణాలు, తోమరాలు, ఖడ్గాలు, అలాగే వేల వేల శతఘ్నీలు; భిందిపాల మొదలైన ఇతర ఆయుధాలు కూడా వీరుల చేతుల్లో దీప్తిగా మెరిశాయి.

Verse 23

शिरांसि चिच्छिदुश्चैभिर्वीरास्तत्र महो त्सवाः । वीराणामुभयोश्चैव सैन्ययोर्गर्जतो रणे

ఆ యుద్ధరంగంలో వీరులు మహోత్సవంలా ఉల్లసిస్తూ ఆయుధాలతో శిరఛ్ఛేదం చేశారు. రెండు పక్షాల వీరసైన్యాలు రణంలో ఘోరంగా గర్జించాయి.

Verse 24

गजास्तुरंगा बहवः स्यन्दनाश्च पदातयः । सारोहवाहा विविधास्तत्रासन् सुविखंडिताः

అక్కడ అనేక ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, పాదసైనికులు—వారి సవారులు, వాహనాలు వివిధ రకాలుగా—యుద్ధంలో పూర్తిగా ఛిన్నభిన్నమై పడ్డారు.

Verse 25

निकृत्तबाहूरुकरकटिकर्णयुगांघ्रयः । संछिन्नध्वजबाणासितनुत्र वरभूषणाः

వారి భుజాలు, తొడలు, చేతులు, నడుము, చెవుల జంటలు, పాదాలు నరికివేయబడ్డాయి; ధ్వజాలు, బాణాలు, ఖడ్గాలు, కవచాలు ఛిన్నమయ్యాయి—వారి శ్రేష్ఠ ఆభరణాలు కూడా చిద్రమయ్యాయి.

Verse 26

समुद्धतकिरीटैश्च शिरोभिस्सह कुंडलैः । संरंभनष्टैरास्तीर्णा बभौ भूः करभोरुभिः

పీకివేయబడిన కిరీటాలు, చెవుల కుండలాలతో కూడిన ఛిన్న శిరస్సులు, అలాగే యుద్ధోన్మాదంలో విరిగిన బలమైన తొడలతో భూమి అంతటా పరచబడినట్లు ప్రకాశించింది।

Verse 27

महाभुजैस्साभरणैस्संछिन्नैस्सायुधैस्तथा । अंगैरन्यैश्च सहसा पटलैर्वा ससारघैः

అప్పుడు క్షణంలోనే ఆభరణాలతో కూడి ఆయుధాలు పట్టిన ఛిన్న మహాబాహువుల గుంపులు, ఇతర అవయవాలతో కూడి, దట్టమైన గుచ్ఛాల్లా విస్తరిస్తూ కుప్పలుగా పడిపోయాయి।

Verse 28

मृधे भटाः प्रधावंतः कबंधान् स्वशिरोक्षिभिः । पश्यंतस्तत्र चोत्पेतुरुद्यतायुधसद्भुजैः

యుద్ధంలో పరుగెత్తుతున్న వీరులు అక్కడ తమ స్వంత ఛిన్న శిరస్సు, నేత్రాలతో కూడిన కబంధాలను చూశారు; ఆ కబంధాలూ బలమైన భుజాలతో ఆయుధాలను ఎత్తి అదే రంగంలో మళ్లీ ఎగిరి లేచాయి।

Verse 29

वल्गंतोऽतितरां वीरा युयुधुश्च परस्परम् । शस्त्रास्त्रैर्विविधैस्तत्र महाबलपराक्रमाः

అక్కడ మహాబలపరాక్రములు గల వీరులు అత్యంత ఉత్సాహంతో దూకుతూ పరస్పరం యుద్ధం చేశారు; నానావిధ శస్త్రాస్త్రాలతో ఒకరినొకరు ఘాటుగా కొట్టుకున్నారు।

Verse 30

केचित्स्वर्णमुखैर्बाणैर्विनिहत्य भटान्मृधे । व्यनदन् वीरसन्नादं सतोया इव तोयदाः

కొంతమంది యోధులు స్వర్ణముఖ బాణాలతో యుద్ధంలో భటులను సంహరించి, వీరసన్నాదంగా గర్జించారు—నీటితో నిండిన మేఘాలు మ్రోగినట్లుగా।

Verse 31

सर्वतश्शरकूटेन वीरस्सरथसारथिम् । वीरं संछादयामास प्रावृट्सूर्यमिवांबुदः

ఆ పరాక్రమశాలి వీరుడు అన్ని వైపుల నుంచీ బాణాల ఘనవర్షంతో రథం, సారథితో కూడిన ఆ వీరుణ్ణి పూర్తిగా కప్పివేశాడు—వర్షాకాలంలో మేఘం సూర్యుణ్ని కప్పినట్లుగా।

Verse 32

अन्योन्यमभिसंसृत्य युयुधुर्द्वन्द्वयोधिनः । आह्वयंतो विशंतोऽग्रे क्षिपंतो मर्मभिर्मिथः

ఆ ద్వంద్వయోధులు పరస్పరం దగ్గరికి చేరి యుద్ధం చేశారు—గట్టిగా సవాలు చేస్తూ, ముందువరుసల్లోకి దూసుకెళ్లి, ఒకరినొకరు మర్మస్థానాలపై పదేపదే కొట్టారు।

Verse 33

सर्वतो वीरसंघाश्च नानाबाहुध्वजायुधाः । व्यदृश्यंत महासंख्ये कुर्वंतः सिंहसंरवम्

ఆ మహాసమరంలో అన్ని వైపులా వీరసమూహాలు దర్శనమయ్యాయి—వివిధ ధ్వజాలు, ఆయుధాలు ధరించి, సింహనాదంలా గర్జిస్తూ।

Verse 34

महारवान्स्वशंखांश्च विदध्मुर्वै पृथक् पृथक् । वल्गनं चक्रिरे तत्र महावीराः प्रहर्षिताः

మహానాదంతో అక్కడ ప్రతి మహావీరుడు తన తన శంఖాన్ని విడివిడిగా ఊదాడు; ఆనందోత్సాహంతో రణరంగంలో వీరోచిత వల్గనాలు చేశాడు।

Verse 35

एवं चिरतरं कालं देवदानवयोर्महत् । बभूव युद्धं विकटं करालं वीरहर्षदम्

ఇలా ఎంతో దీర్ఘకాలం దేవతలకూ దానవులకూ మధ్య మహా యుద్ధం సాగింది—భయంకరమైనది, వికటమైనది, ఉగ్రరూపమైనది, వీరులకు హర్షం కలిగించేది।

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे परस्परयुद्धवर्णनं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము, ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని పంచమ యుద్ధఖండములో, శంఖచూడవధ ప్రసంగాంతర్గతంగా ‘పరస్పరయుద్ధవర్ణనం’ అనే ముప్పైఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.