शङ्खचूडदूतागमनम् — The Arrival of Śaṅkhacūḍa’s Envoy (and Praise of Śiva)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तत्र स्थित्वा दानवेन्द्रो महान्तं दानवेश्वरम् । दूतं कृत्वा महाविज्ञं प्रेषयामास शंकरम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—అక్కడ నిలిచి దానవేంద్రుడు దానవులలో ఒక మహానుభావుడైన, ప్రాజ్ఞుడైన, వివేకవంతుడైన అధిపతిని దూతగా నియమించి శంకరుని (శివుని) వద్దకు పంపెను।

Verse 2

स तत्र गत्वा दूतश्च चन्द्रभालं ददर्श ह । वटमूले समासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम्

అక్కడికి వెళ్లిన దూత చంద్రభాలుని దర్శించాడు—వటవృక్ష మూలమున ఆసీనుడై, కోటి సూర్యుల సమాన కాంతితో ప్రకాశించుచున్నవాడిని।

Verse 3

कृत्वा योगासनं दृष्ट्या मुद्रायुक्तं च सस्मितम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं ज्वलंतं ब्रह्मतेजस

యోగాసనము ధరించి, స్థిర దృష్టితో ముద్రాయుక్తుడై, మృదుస్మితముతో—శుద్ధ స్ఫటికసమానంగా ప్రకాశించి, బ్రహ్మతేజస్సుతో జ్వలించుచుండెను।

Verse 4

त्रिशूलपट्टिशधरं व्याघ्रचर्मांबरावृतम् । भक्तमृत्युहरं शांतं गौरीकान्तं त्रिलोचनम्

త్రిశూలం, పట్టిశం ధరించి, వ్యాఘ్రచర్మాంబరంతో ఆవృతుడై; భక్తుల మరణమునకును హరించువాడు, శాంతుడు, గౌరీకాంతుడు, త్రినేత్రుడు।

Verse 5

तपसां फलदातारं कर्त्तारं सर्वसंपदाम् । आशुतोषं प्रसन्नास्य भक्तानुग्रहकारकम्

ఆయనే తపస్సుల ఫలదాత, సమస్త సంపదల కర్త; క్షణంలో ప్రసన్నుడయ్యే ఆశుతోషుడు, సదా ప్రసన్నముఖుడు—భక్తులపై కృప చూపే శివుడు.

Verse 6

विश्वनाथं विश्वबीजं विश्वरूपं च विश्वजम् । विश्वंभरं विश्वकरं विश्वसंहारकारणम्

నేను విశ్వనాథునికి నమస్కరిస్తున్నాను—ఆయనే విశ్వబీజము, విశ్వరూపుడు, విశ్వరూపంగా జన్మించినవాడు; జగత్తును ధరించువాడు, సమస్తకర్త, విశ్వప్రళయకారణము.

Verse 7

कारणं कारणानां च नरकार्णवतारणम् । ज्ञानप्रदं ज्ञानबीजं ज्ञानानन्दं सनातनम्

ఆయనే కారణములకూ కారణము, నరకసముద్రం నుండి తరింపజేయువాడు. ఆయన మోక్షజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించువాడు, జ్ఞానబీజము, జ్ఞానానందస్వరూపుడు—సనాతనుడు.

Verse 8

अवरुह्य रथाद् दूतस्तं दृष्ट्वा दानवेश्वरः । शंकरं सकुमारं च शिरसा प्रणनाम सः

రథం నుండి దిగిన దూత, దానవాధిపతిని చూచి, శంకరునికీ దివ్య కుమారునికీ (స్కందునికీ) శిరసు వంచి ప్రణామం చేసెను.

Verse 9

वामतो भद्रकाली च स्कंदं तत्पुरतः स्थितम् । लोकाशिषं ददौ तस्मै काली स्कंदश्च शंकरः

ఆయన ఎడమవైపు భద్రకాళీ నిలిచింది, ఆయన ముందర స్కందుడు స్థితుడయ్యాడు. అప్పుడు కాళీ, స్కందుడు, శంకరుడు అతనికి లోకాల మంగళకరమైన శివాశీర్వాదాన్ని ప్రసాదించారు.

Verse 10

अथासौ शंखचूडस्य दूतः परमशास्त्रवित् । उवाच शंकरं नत्वा करौ बद्ध्वा शुभं वचः

అప్పుడు శంఖచూడుని దూత—పరమ శాస్త్రవేత్త—శంకరునికి నమస్కరించి, కరజోడించి శుభవచనములు పలికెను.

Verse 11

दूत उवाच । शंखचूडस्य दूतोऽहं त्वत्सकाशमिहागतः । वर्तते ते किमिच्छाद्य तत्त्वं ब्रूहि महेश्वर

దూత పలికెను—నేను శంఖచూడుని దూతను; మీ సన్నిధికి వచ్చితిని. హే మహేశ్వరా, ఇప్పుడు మీరు ఏమి చేయదలచితిరి? తత్త్వమును చెప్పుము.

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा च वचनं शंखचूडस्य शंकरः । प्रसन्नात्मा महादेवो भगवांस्तमुवाच ह

సనత్కుమారుడు పలికెను—శంఖచూడుని ఈ మాటలు విని, భగవాన్ మహాదేవుడైన శంకరుడు హృదయంలో ప్రసన్నుడై, ఆ దూతతో పలికెను.

Verse 13

महादेव उवाच । शृणु दूत महाप्राज्ञ वचो मम सुखावहम् । कथनीयमिदं तस्मै निर्विवादं विचार्य च

మహాదేవుడు పలికెను—హే మహాప్రాజ్ఞ దూతా, నా శాంతి-క్షేమకరమైన వచనమును వినుము. బాగా విచారించి, వివాదం లేకుండా ఇది అతనికి చెప్పుము.

Verse 14

विधाता जगतां ब्रह्मा पिता धर्मस्य धर्मवित् । मरीचिस्तस्य पुत्रश्च कश्यपस्तत्सुतः स्मृतः

లోకాల విధాత బ్రహ్మ ధర్మవేత్త; ధర్మపితగా స్మరించబడెను. ఆయన కుమారుడు మరీచి, మరీచి కుమారుడే కశ్యపుడు అని ప్రసిద్ధి.

Verse 15

दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै निजकन्यास्त्रयोदश । तास्वेका च दनुस्साध्वी तत्सौभाग्यविवर्द्धिनी

హృదయపూర్వకంగా సంతోషించిన దక్షుడు అతనికి తన పదమూడు కుమార్తెలను ఇచ్చెను. వారిలో సాధ్వీ దను ఒకరు; ఆమె అతని సౌభాగ్యము, శుభసంపదను వృద్ధి చేసెను.

Verse 16

चत्वारस्ते दनोः पुत्रा दानवास्तेजसोल्बणाः । तेष्वेको विप्रचित्तिस्तु महाबलपराक्रमः

దనుకు నలుగురు కుమారులు కలిగిరి—తేజస్సుతో ఉగ్రంగా ప్రకాశించే దానవులు. వారిలో విప్రచిత్తి అనే ఒకడు మహాబలము, ఘోర పరాక్రమముతో ప్రసిద్ధుడు.

Verse 17

तत्पुत्रो धार्मिको दंभो दानवेन्द्रो महामतिः । तस्य त्वं तनयः श्रेष्ठो धर्मात्मा दानवेश्वरः

అతని కుమారుడు దంభుడు—ధర్మాచరణలో స్థిరుడు, దానవులలో మహామతి అధిపతి. మరియు నీవు అతని శ్రేష్ఠ కుమారుడవు—ధర్మాత్ముడు, దానవేశ్వరుడు.

Verse 18

पुरा त्वं पाषर्दो गोपो गोपेष्वेव च धार्मिकः । अधुना राधिकाशापाज्जातस्त्वं दानवेश्वरः

పూర్వం నీవు పాషర్ద అనే గోపుడు, గోపుల మధ్య కూడా ధర్మనిష్ఠుడవు. ఇప్పుడు రాధికా శాపం వల్ల నీవు దానవేశ్వరుడిగా జన్మించితివి.

Verse 19

दानवीं योनिमायातस्तत्त्वतो न हि दानवः । निजवृतं पुरा ज्ञात्वा देववैरं त्यजाधुना

నీవు దానవీ యోనిలో ప్రవేశించినవాడవు గాని, తత్త్వतः దానవుడు కాడు. నీ పూర్వ వృత్తాంతాన్ని తెలుసుకొని దేవుల పట్ల ఈ వైరం ఇప్పుడే విడిచిపెట్టు.

Verse 20

द्रोहं न कुरु तैस्सार्द्धं स्वपदं भुंक्ष्व सादरम् । नाधिकं सविकारं च कुरु राज्यं विचार्य च

వారిపట్ల ద్రోహం చేయకు. నీ స్వధర్మసిద్ధమైన స్వపదాన్ని భక్తి-గౌరవాలతో అనుభవించు. బాగా విచారించి రాజ్యాన్ని పాలించు; అతిగా గాని, వికారం–రజస్సు వల్ల కలిగే కలతతో గాని చేయకు.

Verse 21

देहि राज्यं च देवानां मत्प्रीतिं रक्ष दानव । निजराज्ये सुखं तिष्ठ तिष्ठंतु स्वपदे सुराः

ఓ దానవా! దేవతల రాజ్యాధికారాన్ని తిరిగి అప్పగించు, నా ప్రసన్నతను కాపాడు. నీ రాజ్యంలో సుఖంగా నిలుచు; సురులు తమ తమ స్వపదాలలో స్థిరంగా ఉండుగాక.

Verse 22

अलं भूतविरोधेन देवद्रोहेण किं पुनः । कुलीनाश्शुद्धकर्माणः सर्वे कश्यपवंशजाः

భూతజనాలతో వైరం చాలును—అయితే దేవద్రోహం గురించి మరెంత చెప్పాలి! వీరందరూ కశ్యప వంశజులు, కులీనులు, శుద్ధకర్ములు.

Verse 23

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्या दिकानि च । ज्ञातिद्रोहजपापस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

బ్రహ్మహత్య మొదలైన ఏ పాపాలైనా సరే, స్వజనద్రోహం వల్ల పుట్టే పాపానికి పదహారవ భాగానికైనా సమానమవు.

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इत्यादिबहुवार्त्तां च श्रुतिस्मृतिपरां शुभाम् । प्रोवाच शंकरस्तस्मै बोधयन् ज्ञानमुत्तमम्

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—ఇలా శ్రుతి-స్మృతి ఆధారమైన అనేక శుభవాక్యాలను విని, శంకరుడు అతనికి ఉత్తమ జ్ఞానాన్ని బోధిస్తూ పలికెను.

Verse 25

शिक्षितश्शंखचूडेन स दूतस्तर्कवित्तम । उवाच वचनं नम्रो भवितव्यविमोहितः

శంఖచూడునిచే శిక్షణ పొందిన ఆ దూత, తర్కవిద్యలో నిపుణుడు, వినయంతో తన సందేశాన్ని పలికెను; కాని విధి బలముచే అతని బుద్ధి మోహితమైంది।

Verse 26

दूत उवाच । त्वया यत्कथितं देव नान्यथा तत्तथा वचः । तथ्यं किंचिद्यथार्थं च श्रूयतां मे निवेदनम्

దూత పలికెను—హే దేవా! మీరు చెప్పిన మాటలు వేరేలా కావు; అవే యథార్థం. అయినా నా నివేదనను కూడా వినండి—సత్యమై యథోచితమైనదాన్ని.

Verse 27

ज्ञातिद्रोहे महत्पापं त्वयोक्तमधुना च यत् । तत्किमीशासुराणां च न सुराणां वद प्रभो

స్వజనద్రోహం మహాపాపమని మీరు ఇప్పుడే చెప్పారు. అయితే ప్రభో, చెప్పండి—ఇది ఈశాసురులకు కూడా వర్తించునా, దేవులకు మాత్రం కాదు అని?

Verse 28

सर्वेषामिति चेत्तद्वै तदा वच्मि विचार्य च । निर्णयं ब्रूहि तत्राद्य कुरु संदेहभंजनम्

మీరు “ఇది అందరికీ” అని చెప్పినట్లయితే, నేను కూడా విచారించి పలుకుతాను. ఇప్పుడు ఈ విషయంలో నిర్ణయాన్ని చెప్పి నా సందేహాన్ని భంగం చేయండి.

Verse 29

मधुकैटभयोर्दैत्यवरयोः प्रलयार्णवे । शिरश्छेदं चकारासौ कस्माच्चक्री महेश्वर

ప్రళయసముద్రంలో మధు, కైటభ అనే శ్రేష్ఠ దైత్యుల శిరస్సులను మహేశ్వరుడు చక్రధారిగా మారి ఏ కారణంతో ఛేదించెను?

Verse 30

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं कुतः । भवाञ्चकार गिरिश सुरपक्षीति विश्रुतम्

త్రిపురులతో యుద్ధం ఎలా జరిగి వారు భస్మమయ్యారు? ఓ గిరీశా, నీవు ‘సురపక్ష’—దేవుల రక్షకుడు—అని ప్రసిద్ధి.

Verse 31

गृहीत्वा तस्य सर्वस्वं कुतः प्रस्थापितो बलिः । सुतलादि समुद्धर्तुं तद्द्वारे च गदाधरः

అతని సమస్తాన్ని స్వాధీనం చేసుకొని బలిని తరువాత ఎలా పంపారు? సుతలాది పాతాళాల నుండి (అతన్ని) పైకి తేవడానికి గదాధరుడు విష్ణువు ఆ ద్వారమున నిలిచెను.

Verse 32

सभ्रातृको हिरण्याक्षः कथं देवैश्च हिंसितः । शुंभादयोऽसुराश्चैव कथं देवैर्निपातिताः

సోదరుడితో కూడిన హిరణ్యాక్షుడిని దేవులు ఎలా సంహరించారు? అలాగే శుంభాది అసురులను దేవులు ఎలా పడగొట్టారు?

Verse 33

पुरा समुद्रमथने पीयूषं भक्षितं सुरैः । क्लेशभाजो वयं तत्र ते सर्वे फलभोगिनः

పూర్వం సముద్రమథనంలో దేవులు అమృతాన్ని సేవించారు. ఆ కార్యంలో కష్టభాగులు మేమే, ఫలభోగులు మాత్రం వారు అందరూ అయ్యారు.

Verse 34

क्रीडाभांडमिदं विश्वं कालस्य परमात्मनः । स ददाति यदा यस्मै तस्यै तस्यैश्वर्यं भवे त्तदा

ఈ సమస్త విశ్వం కాలరూప పరమాత్ముని క్రీడాపాత్రం. ఆయన ఎవరికి ఎప్పుడు అనుగ్రహిస్తాడో, అప్పుడే అతనికి ఐశ్వర్యం సమృద్ధి కలుగును.

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे शिवदूतसंवादो नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణమున రెండవ రుద్రసంహితలో ఐదవ యుద్ధఖండమున శంఖచూడవధ ప్రసంగములో ‘శివదూతసంవాదము’ అను ముప్పై ఐదవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.

Verse 36

तवानयोर्विरोधे च गमनं निष्फलं भवेत् । समसंबंधिनां तद्वै रोचते नेश्वरस्य ते

ఈ ఇద్దరి విరోధం ఉన్నప్పుడు మీరు వెళితే మీ గమనం నిష్ఫలమగును. సమానమైన లోకబంధాలను మాత్రమే చూసేవారికి అది నచ్చవచ్చు; కాని మీరు ఈశ్వరుడైన మీకు అది తగదు.

Verse 37

सुरासुराणां सर्वेषामीश्वरस्य महात्मनः । इयं ते रहिता लज्जा स्पर्द्धास्माभिस्सहाधुना

హే మహాత్మా, దేవాసురులందరికీ ఈశ్వరుడా! మీకు లజ్జ లేకుండా పోయిందా, ఇప్పుడు మాతో స్పర్ధగా పోటీ పడుతున్నారా?

Verse 38

यतोधिका चैव कीर्तिर्हानिश्चैव पराजये । तवैतद्विपरीतं च मनसा संविचार्य ताम्

పరాజయంలో కీర్తి నష్టం మరింత ఎక్కువ. కానీ మీ విషయంలో అది విరుద్ధం—ఆ విషయాన్ని మనసులో బాగా విచారించండి.

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा संप्रहस्य त्रिलोचनः । यथोचितं च मधुरमुवाच दानवेश्वरम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఈ మాటలు విని త్రినేత్రుడు (శివుడు) మృదువుగా నవ్వి, తరువాత సందర్భానుగుణంగా మధుర వాక్యాలతో దానవేశ్వరునితో పలికెను।

Verse 40

महेश उवाच । वयं भक्तपराधीना न स्वतंत्राः कदापि हि । तदिच्छया तत्कर्माणो न कस्यापि च पक्षिणः

మహేశుడు పలికెను—మేము భక్తుల అధీనులం; మేమెప్పుడూ స్వతంత్రులం కాము. వారి ఇచ్ఛచేతనే మేము కార్యాలు చేస్తాము; ఎవరి పక్షమూ పట్టము।

Verse 41

पुरा विधिप्रार्थनया युद्धमादौ हरेरपि । मधुकैटभयोर्देत्यवरयोः प्रलयार्णवे

పూర్వకాలంలో, ప్రళయసముద్రంలో మధు–కైటభ అనే శ్రేష్ఠ దైత్యులపై, విధి (బ్రహ్మ) ప్రార్థనచేత, ఆది కాలంలో హరి (విష్ణువు) కూడ యుద్ధానికి ప్రవేశించాడు।

Verse 42

देवप्रार्थनया तेन हिरण्यकशिपोः पुरा । प्रह्रादार्थं वधोऽकारि भक्तानां हितकारिणा

పూర్వకాలంలో దేవతల ప్రార్థనచేత, భక్తహితకారి అయిన ఆ ప్రభువు ప్రహ్లాదుని రక్షించుటకై హిరణ్యకశిపుని వధను కలిగించాడు।

Verse 43

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं ततः । देवप्रार्थनयाकारि मयापि च पुरा श्रुतम्

త్రిపురులతో యుద్ధం జరిగింది; అనంతరం వారిని భస్మం చేయుట కూడా దేవతల ప్రార్థనచేత జరిగిందని—ఇదికూడా నేను పురాతన పరంపరలో వినియున్నాను।

Verse 44

सर्वेश्वर्यास्सर्वमातुर्देवप्रार्थनया पुरा । आसीच्छुंभादिभिर्युद्धं वधस्तेषां तया कृतः

పూర్వకాలంలో దేవతల ప్రార్థనవలన సర్వేశ్వరి, సర్వమాత, శుంభాదులతో యుద్ధంలో ప్రవేశించి, తానే వారి సంహారాన్ని చేసింది।

Verse 45

अद्यापि त्रिदशास्सर्वे ब्रह्माणं शरणं ययुः । स सदेवो हरिर्मां च देवश्शरणमागतः

ఇప్పటికీ సమస్త దేవతలు బ్రహ్మను శరణు కోరారు; ఆ హరి (విష్ణువు) కూడా దేవులతో కలిసి నా శరణు వచ్చాడు।

Verse 46

हरिब्रह्मादिकानां च प्रार्थनावशतोप्यहम् । सुराणामीश्वरो दूत युद्धार्थमगमं खलु

హరి, బ్రహ్మాది దేవుల ప్రార్థనచేత ప్రేరితుడనై, నేను—దేవుల ఈశ్వరుడైనప్పటికీ—యుద్ధార్థం దూతగా వెళ్లాను।

Verse 47

पार्षदप्रवरस्त्वं हि कृष्णस्य च महात्मनः । ये ये हताश्च दैतेया नहि केपि त्वया समाः

నీవు నిజంగా మహాత్ముడు కృష్ణుని పరిషదులలో శ్రేష్ఠుడవు. హతమైన దైత్యులలో పరాక్రమంలో నీతో సమానుడు ఎవ్వరూ లేరు।

Verse 48

का लज्जा महती राजन् मम युद्धे त्वया सह । देवकार्यार्थमीशोहं विनयेन च प्रेषितः

ఓ రాజా, నీతో యుద్ధం చేయడంలో నాకు ఏ మహా లజ్జ? దేవకార్యార్థం నేను—ఈశ్వరుడైనప్పటికీ—వినయంతో పంపబడినవాడను।

Verse 49

गच्छ त्वं शंखचूडे वै कथनीयं च मे वचः । स च युक्तं करोत्वत्र सुरकार्यं करोम्यहम्

నీవు నిశ్చయంగా శంఖచూడుని వద్దకు వెళ్లి నా వాక్యాన్ని తెలియజేయి. ఈ విషయంలో అతడు యుక్తంగా వ్యవహరించుగాక; నేను ఇక్కడ దేవకార్యాన్ని నిర్వహిస్తాను.

Verse 50

इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र विरराम महेश्वरः । उत्तस्थौ शंखचूडस्य दूतोऽगच्छत्तदंतिकम्

ఇట్లు పలికి అక్కడ మహేశ్వరుడు శంకరుడు విరమించాడు. అప్పుడు శంఖచూడుని దూత లేచి అతని సమీపానికి వెళ్లాడు.