Adhyaya 31
Rudra SamhitaYuddha KhandaAdhyaya 3155 Verses

शिवस्य आश्वासनं हरि-ब्रह्मणोः तथा शङ्खचूडवृत्तान्तकथनम् / Śiva’s Reassurance to Hari and Brahmā; Account of Śaṅkhacūḍa’s Origin

అధ్యాయము 31లో సనత్కుమారుడు వర్ణించునది: హరి (విష్ణు) మరియు విధి (బ్రహ్మ) ఆందోళనభరిత మాటలు విన్న శంభువు (శివుడు) చిరునవ్వుతో, మేఘగర్జనవంటి గంభీర స్వరంతో వారిని ధైర్యపరుస్తాడు—“భయాన్ని విడిచిపెట్టండి; శంఖచూడుని కారణంగా వచ్చిన ఈ విషయం చివరకు శుభఫలమే ఇస్తుంది.” శివుడు శంఖచూడుని నిజమైన పూర్వవృత్తాంతమంతా తనకు తెలుసని చెప్పి, దానిని కృష్ణభక్తుడైన గోపుడు సుదాముని కథతో అనుసంధానిస్తాడు. శివాజ్ఞతో హృషీకేశుడు కృష్ణరూపం ధరించి రమ్యమైన గోలోకంలో నివసిస్తాడు; అక్కడ “నేనే స్వతంత్రుడను” అనే భ్రమతో అనేక లీలలు జరుగుతాయి. ఆ ఘోర మోహాన్ని చూసి శివుడు తన మాయను ప్రయోగించి సమ్యగ్బుద్ధిని తొలగించి శాపోచ్చారణం జరిగేలా చేస్తాడు—దీనివల్ల తరువాత శంఖచూడ-సంఘర్షానికి కర్మకారణం ఏర్పడుతుంది. లీలా పూర్తైన తరువాత శివుడు మాయను ఉపసంహరిస్తాడు; అందరికీ జ్ఞానం తిరిగి వచ్చి మోహముక్తులై వినయంతో శివుని శరణు చేరి, లజ్జతో అన్నీ ఒప్పుకొని రక్షణ కోరుతారు. శివుడు ప్రసన్నుడై మళ్లీ నిర్భయంగా ఉండమని ఆజ్ఞాపించి, అన్నీ తన నియమాధీనమేనని బోధిస్తాడు—ఈ అధ్యాయం భయం, మోహం, ప్రతినాయకుని దైవోద్భవాన్ని తత్త్వంగా వివరిస్తుంది।

Shlokas

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथाकर्ण्य वचश्शंभुर्हरिविध्योस्सुदीनयोः । उवाच विहसन्वाण्या मेघनादगभीरया

సనత్కుమారుడు పలికెను—అప్పుడు హరి మరియు విధి అత్యంత దుఃఖితులైన మాటలు విని, శంభువు మృదుస్మితంతో మేఘనాదంలా గంభీరమైన వాణితో పలికెను।

Verse 2

शिव उवाच । हे हरे वत्स हे ब्रह्मंस्त्यजतं सर्वशो भयम् । शंखचूडोद्भवं भद्रं सम्भविष्यत्यसंशयम्

శివుడు పలికెను—హే హరే వత్సా! హే బ్రహ్మన్! మీరు సంపూర్ణంగా భయాన్ని విడిచిపెట్టండి. శంఖచూడునుండి నిశ్చయంగా మంగళఫలం కలుగును; సందేహం లేదు।

Verse 3

शंखचूडस्य वृत्तांतं सर्वं जानामि तत्त्वतः । कृष्णभक्तस्य गोपस्य सुदाम्नश्च पुरा प्रभो

హే ప్రభో! శంఖచూడుని సమస్త వృత్తాంతాన్ని నేను తత్త్వంగా తెలుసుకొనియున్నాను; అలాగే పూర్వకాలంలో కృష్ణభక్తుడైన గోపుడు సుదాముని కథనమును కూడా తెలుసు।

Verse 4

मदाज्ञया हृषीकेशो कृष्णरूपं विधाय च । गोशालायां स्थितो रम्ये गोलोके मदधिष्ठिते

నా ఆజ్ఞచేత హృషీకేశుడు కృష్ణరూపాన్ని ధరించి, నా అధిష్ఠానములోనున్న ఆ రమ్య గోలోకంలో గోశాలలో నివసించెను।

Verse 5

स्वतंत्रोहमिति स्वं स मोहं मत्वा गतः पुरा । क्रीडास्समकरोद्बह्वीस्स्वैरवर्तीव मोहितः

‘నేను స్వతంత్రుడను’ అని భావించి అతడు పూర్వం తన స్వమోహంలో పడెను; స్వేచ్ఛాచారివలె మోహితుడై అనేక క్రీడలను ఆచరించెను।

Verse 6

तं दृष्ट्वा मोहमत्युग्रं तस्याहं मायया स्वया । तेषां संहृत्य सद्बुद्धिं शापं दापितवान् किल

ఆ అత్యంత ఉగ్రమైన మోహాన్ని చూచి, నేను నా స్వమాయతో అతనిపై ప్రయోగించాను; వారి సద్బుద్ధిని హరించి, వారిచేత శాపం పలికించాను అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 7

इत्थं कृत्वा स्वलीलां तां मायां संहृतवानहम् । ज्ञानयुक्तास्तदा ते तु मुक्तमोहास्सुबुद्धयः

ఇలా నా దివ్యలీలగా ఆ మాయను ప్రదర్శించి, తరువాత నేను దానిని ఉపసంహరించాను. అప్పుడు వారు జ్ఞానయుక్తులై మోహముక్తులై, సుబుద్ధిలో స్థిరపడ్డారు।

Verse 8

समीपमागतास्ते मे दीनीभूय प्रणम्य माम् । अकुर्वन्सुनुतिं भक्त्या करौ बद्ध्वा विनम्रकाः

తర్వాత వారు నా సమీపానికి వచ్చి, దీనులై నన్ను ప్రణమించారు. చేతులు జోడించి వినయంతో, భక్తితో హృదయపూర్వక స్తుతి చేశారు।

Verse 9

वृत्तांतमवदन्सर्वं लज्जाकुलितमानसाः । ऊचुर्मत्पुरतो दीना रक्षरक्षेति वै गिरः

లజ్జతో కలతచెందిన మనస్సుతో వారు సమస్త వృత్తాంతాన్ని వివరించారు. నా సమక్షంలో దీనులై, వారు పదేపదే—“రక్షించు, రక్షించు!” అని మొరపెట్టుకున్నారు।

Verse 10

तदा त्वहं भवस्तेषां संतुष्टः प्रोक्तवान् वचः । भयं त्यजत हे कृष्ण यूयं सर्वे मदाज्ञया

అప్పుడు నేను భవుడు (శివుడు) వారిపై సంతుష్టుడై ఇలా పలికితిని— “హే కృష్ణా, భయాన్ని విడిచిపెట్టు; మీరు అందరూ నా ఆజ్ఞ ప్రకారం యథోచితంగా కార్యం చేయుడి।”

Verse 11

रक्षकोऽहं सदा प्रीत्या सुभद्रं वो भविष्यति । मदिच्छयाऽखिलं जातमिदं सर्वं न संशयः

నేను సదా ప్రేమమయ కృపతో మీ రక్షకుడను; మీకు శుభం నిశ్చయంగా కలుగును. నా సంకల్పముచేతనే ఈ సమస్త జగత్తు ఉద్భవించింది—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 12

स्वस्थानं गच्छ त्वं सार्द्धं राधया पार्षदेन च । दानवस्तु भवेत्सोयं भारतेऽत्र न संशयः

నీవు రాధతోను నీ పార్షదుడితోను కలిసి నీ స్వస్థానమునకు వెళ్ళుము. ఇక ఇతడు—భారతదేశములో నిశ్చయంగా దానవుడగును; సందేహం లేదు.

Verse 13

शापोद्धारं करिष्येऽहं युवयोस्समये खलु । मदुक्तमिति संधार्य शिरसा राधया सह

సమయము వచ్చినప్పుడు నేను మీ ఇద్దరికీ శాపమోచనాన్ని నిశ్చయంగా కలుగజేస్తాను. నా వాక్యమని ధృఢంగా గ్రహించి, రాధతో కలిసి శిరస్సు వంచి స్వీకరించండి.

Verse 14

श्रीकृष्णोऽमोददत्यंतं स्वस्थानमगमत्सुधीः । न्यष्ठातां सभयं तत्र मदाराधनतत्परौ

సుధీ శ్రీకృష్ణుడు అత్యంత ఆనందించి తన స్వస్థానమునకు వెళ్లెను. అక్కడ ఆ ఇద్దరు భయంతో ఉండి, నా (శివుని) ఆరాధనలో పూర్తిగా నిమగ్నులై నిలిచిరి.

Verse 15

मत्वाखिलं मदधीनमस्वतन्त्रं निजं च वै । स सुदामाऽभवद्राधाशापतो दानवेश्वरः

‘ఇదంతా నా అధీనమే, స్వతంత్రం కాదు, నిజంగా నాదే’ అని భావించి, రాధా శాపవశాత్తు అతడు సుదాముడై దానవులలో అధీశ్వరుడయ్యెను.

Verse 16

शङ्खचूडाभिधो देवद्रोही धर्मविचक्षणः । क्लिश्नाति सुबलात्कृत्स्नं सदा देवगणं कुधीः

శంఖచూడుడనే దేవద్రోహి, ధర్మవిచక్షణుడైనప్పటికీ కుద్ధి గలవాడు, తన మహాబలంతో సమస్త దేవగణాన్ని నిత్యం బాధిస్తాడు.

Verse 17

मन्मायामोहितस्सोतिदुष्टमंत्रिसहा यवान् । तद्भयं त्यजताश्वेव मयि शास्तरि वै सति

నా మాయచేత మోహితులై, అత్యంత దుష్ట మంత్రులతో కూడిన ఆ యవనులు భయానికి కారణమయ్యారు. ఆ భయాన్ని వెంటనే విడిచిపెట్టండి; నేను ఇక్కడ శాస్తా మరియు రక్షకుడిగా ఉన్నాను.

Verse 18

सनत्कुमार उवाच । इत्यूचिवाञ्शिवो यावद्धरिब्रह्मपुरः कथाम् । अभवत्तावदन्यच्च चरितं तन्मुने शृणु

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—శివుడు హరి మరియు బ్రహ్మ విషయమైన కథను చెప్పుచుండగా, అంతలోనే మరొక సంఘటన జరిగింది. ఓ మునీ, ఆ వృత్తాంతాన్ని వినుము.

Verse 19

तस्मिन्नेवांतरे कृष्णो राधया पार्षदैः सह । सद्गोपैराययौ शंभुमनुकूलयितुं प्रभुम्

అదే సమయంలో కృష్ణుడు రాధతో, తన పార్షదులతో మరియు సద్గోపులతో కలిసి, పరమప్రభువు శంభువును అనుకూలింపజేయుటకు ఆయన వద్దకు వెళ్లెను.

Verse 20

प्रभुं प्रणम्य सद्भक्त्या मिलित्वा हरिमादरात् । संमतो विधिना प्रीत्या संतस्थौ शिवशासनात्

ప్రభువుకు సద్భక్తితో నమస్కరించి, హరిని ఆదరంతో కలుసుకొని, విధిపూర్వకంగా ప్రేమతో సత్కరింపబడి, శివాజ్ఞ ప్రకారం శాంతంగా నిలిచెను.

Verse 21

ततः शंभुं पुनर्नत्वा तुष्टाव विहिताञ्जलिः । श्रीकृष्णो मोहनिर्मुक्तो ज्ञात्वा तत्त्वं शिवस्य हि

అనంతరం శ్రీకృష్ణుడు శంభువుకు మళ్లీ నమస్కరించి అంజలి ఘటించి స్తుతించాడు. శివతత్త్వాన్ని తెలిసి అతడు మోహముక్తుడయ్యెను.

Verse 22

श्रीकृष्ण उवाच । देवदेव महादेव परब्रह्म सतांगते । क्षमस्व चापराधं मे प्रसीद परमेश्वर

శ్రీకృష్ణుడు పలికెను—దేవదేవా మహాదేవా! పరబ్రహ్మా, సత్పురుషుల గతి! నా అపరాధాన్ని క్షమించుము; పరమేశ్వరా, ప్రసన్నుడవు.

Verse 23

त्वत्तः शर्व च सर्वं च त्वयि सर्वं महेश्वर । सर्वं त्वं निखिलाधीश प्रसीद परमेश्वर

హే శర్వా! సమస్తమూ, సమస్త జీవులూ నీ నుండే ఉద్భవించెను; నీలోనే సమస్తం నిలిచియున్నది, హే మహేశ్వరా. నీవే సర్వమూ, హే నిఖిలాధీశా—పరమేశ్వరా, ప్రసన్నుడవు.

Verse 24

त्वं ज्योतिः परमं साक्षात्सर्वव्यापी सनातनः । त्वया नाथेन गौरीश सनाथास्सकला वयम्

మీరు సాక్షాత్ పరమజ్యోతి—సర్వవ్యాపి, సనాతనుడు. హే గౌరీశ్వరా! మీరు మా నాథుడైనందున మేమందరం సనాథులమై ఆశ్రయంతో సురక్షితులమై ఉన్నాము।

Verse 25

सर्वोपरि निजं मत्वा विहरन्मोहमाश्रितः । तत्फलं प्राप्तवानस्मि शापं प्राप्तस्सवामकः

నేను నన్నే అందరిలో పైగా శ్రేష్ఠుడనని భావించి, మోహాన్ని ఆశ్రయించి తిరిగాను. దాని ఫలితంగా ఇప్పుడు—వామకుడితో కలిసి—శాపాన్ని పొందాను।

Verse 26

पार्षदप्रवरो यो मे सुदामा नाम गोपकः । स राधाशापतः स्वामिन्दानवीं योनिमाश्रितः

హే స్వామీ! నా పరిషదుల్లో శ్రేష్ఠుడైన సుదామా అనే గోపుడు, రాధా శాపం వల్ల దానవ యోనిని ఆశ్రయించాడు.

Verse 27

अस्मानुद्धर दुर्ग्गेश प्रसीद परमेश्वर । शापोद्धारं कुरुष्वाद्य पाहि नश्शरणागतान्

హే దుర్గేశా, హే పరమేశ్వరా! కరుణించుము; ఈ రోజు శాపమోచనం చేసి మమ్మల్ని उद्धరించుము, శరణాగతులమైన మమ్మల్ని రక్షించుము.

Verse 28

इत्युक्त्वा विररामैव श्रीकृष्णो राधया सह । प्रसन्नोऽभूच्छिवस्तत्र शरणागतवत्सलः

ఇట్లు చెప్పి శ్రీకృష్ణుడు రాధతో కలిసి మౌనమయ్యాడు. అప్పుడు శరణాగతవత్సలుడైన శివుడు అక్కడ ప్రసన్నుడయ్యాడు.

Verse 29

श्रीशिव उवाच । हे कृष्ण गोपिकानाथ भयं त्यज सुखी भव । मयानुगृह्णता तात सर्वमाचरितं त्विदम्

శ్రీశివుడు పలికెను—హే కృష్ణా, గోపికానాథా! భయాన్ని విడిచి సుఖంగా ఉండు. తాతా, నా అనుగ్రహంతో ఇవన్నీ నీ చేత సమ్యకంగా జరిగాయి.

Verse 30

संभविष्यति ते भद्रं गच्छ स्वस्थानमुत्तमम् । स्थातव्यं स्वाधिकारे च सावधानतया सदा

నీకు మంగళం తప్పక కలుగుతుంది. ఇప్పుడు నీ ఉత్తమ స్వస్థానానికి వెళ్ళు; ఎల్లప్పుడూ నీ స్వధర్మాధికారంలో జాగ్రత్తగా నిలిచియుండుము.

Verse 31

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शंखचूडवधे शिवोपदेशो नामैकत्रिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలో, పంచమ యుద్ధఖండంలో, శంఖచూడవధ ప్రసంగంలో ‘శివోపదేశం’ అనే ముప్పై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 32

वाराहप्रवरे कल्पे तरुण्या राधया सह । शापप्रभावं भुक्त्वा वै पुनरायास्यति स्वकम्

ఉత్తమ వరాహకల్పంలో, యౌవనవతి రాధతో కలిసి, అతడు నిజంగా శాప ప్రభావాన్ని అనుభవిస్తాడు; దాని బలాన్ని భోగించి మళ్లీ తన స్వకీయ స్థితి మరియు ధామానికి చేరుకుంటాడు.

Verse 33

सुदामा पार्षदो यो हि तव कृष्ण प्रियप्रियः । दानवीं योनिमाश्रित्येदानीं क्लिश्नाति वै जगत्

హే కృష్ణా! సుదాముడు నీ పరిషదుడై, నీకు అత్యంత ప్రియుడై ఉండెను; అతడు ఇప్పుడు దానవీ యోనిని ఆశ్రయించి ప్రస్తుతం నిజముగా జగత్తును క్లేశపెడుతున్నాడు.

Verse 34

शापप्रभावाद्राधाया देवशत्रुश्च दानवः । शङ्खचूडाभिधस्सोऽति दैत्यपक्षी सुरदुहः

రాధా శాపప్రభావముచేత దేవశత్రువైన ఒక దానవుడు ఉద్భవించాడు. అతడు ‘శంఖచూడ’ అని ప్రసిద్ధి—దైత్యపక్షాన నిలిచి దేవులకు దుఃఖం కలిగించువాడు.

Verse 35

तेन निस्सारिता देवास्सेन्द्रा नित्यं प्रपीडिताः । हृताधिकारा विकृतास्सर्वे याता दिशो दश

అతని చేత వెలివేయబడిన దేవతలు ఇంద్రునితో కూడ నిత్యం వేధింపబడిరి. అధికారాలు హరించబడగా వ్యాకులులై వారు దశదిక్కులకూ పారిపోయిరి.

Verse 36

ब्रह्माच्युतौ तदर्थे ही हागतौ शरणं मम । तेषां क्लेशविनिर्मोक्षं करिष्ये नात्र संशयः

బ్రహ్మా మరియు అచ్యుతుడు (విష్ణువు) ఆ కారణమునకే నా శరణు వచ్చిరి. వారి క్లేశముల నుండి విముక్తి కలిగించెదను—ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शंकरः कृष्णं पुनः प्रोवाच सादरम् । हरिं विधिं समाभाष्य वचनं क्लेशनाशनम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి శంకరుడు మళ్లీ భక్తితో కృష్ణునితో మాటలాడెను; హరి (విష్ణు) మరియు విధి (బ్రహ్మ)లను సంభాషించి క్లేశనాశక వచనమును పలికెను.

Verse 38

शिव उवाच । हे हरे हे विधे प्रीत्या ममेदं वचनं शृणु । गच्छतं त्वरितं तातौ देवानंदाय निर्भयम्

శివుడు పలికెను—హే హరే, హే విధే! ప్రేమతో నా ఈ వచనమును వినుడి. ప్రియులారా, దేవుల ఆనందార్థం నిర్భయంగా త్వరగా వెళ్లుడి.

Verse 39

कैलासवासिनं रुद्रं मद्रूपं पूर्णमुत्तमम् । देवकार्यार्थमुद्भूतं पृथगाकृतिधारिणम्

అతడు కైలాసవాసి రుద్రుని దర్శించెను—అతడు నా స్వరూపమే, పరిపూర్ణుడు, ఉత్తముడు; దేవకార్యార్థం ప్రదర్శితుడై ప్రత్యేక దృశ్యాకారమును ధరించినవాడు.

Verse 40

एतदर्थे हि मद्रूपः परिपूर्णतमः प्रभुः । कैलासे भक्तवशतस्संतिष्ठति गिरौ हरे

ఈ కారణమునకే నా స్వరూపుడైన పరిపూర్ణతమ ప్రభువు—ఓ హరి—భక్తుల ప్రేమవశమై కైలాస పర్వతమున నివసించుచున్నాడు।

Verse 41

मत्तस्त्वत्तो न भेदोऽस्ति युवयोस्सेव्य एव सः । चराचराणां सर्वेषां सुरादीनां च सर्वदा

నాకు నీకు భేదము లేదు. మీ ఇద్దరికీ సేవ్యుడు (ఆరాధ్యుడు) ఆయనే ఒక్కడు—సర్వదా; చరాచర సమస్త జీవులకు, దేవతలకును ఇతరులకును కూడా ఆయనే పూజ్యుడు।

Verse 42

आवयोभेदकर्ता यस्स नरो नरकं व्रजेत् । इहापि प्राप्नुयात्कृष्टं पुत्रपौत्रविवर्जितः

మా ఇద్దరి మధ్య భేదము కలిగించువాడు నరకమునకు పోవును; ఈ లోకములోనూ అతడు కష్టమును పొందును, పుత్రపౌత్రరహితుడై।

Verse 43

इत्युक्तवंतं दुर्गेशं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः । राधया सहितः कृष्णः स्वस्थानं सगणो ययौ

ఇట్లు దుర్గేశుని సంబోధించి కృష్ణుడు రాధతో కలిసి ముహుర్ముహుర్ నమస్కరించాడు. అనంతరం తన పరివారగణాలతో స్వధామానికి వెళ్లెను.

Verse 44

हरिर्ब्रह्मा च तौ व्यास सानन्दौ गतसाध्वसौ । मुहुर्मुहुः प्रणम्येशं वैकुंठं ययतुर्द्रुतम्

ఓ వ్యాసా! హరి మరియు బ్రహ్మ ఆనందభరితులై, భయరహితులై, ఈశుని (శివుని) ముహుర్ముహుర్ నమస్కరించి త్వరగా వైకుంఠానికి వెళ్లిరి.

Verse 45

तत्रागत्याखिलं वृत्तं देवेभ्यो विनिवेद्य तौ । तानादाय ब्रह्मविष्णू कैलासं ययतुर्गिरिम्

అక్కడికి వచ్చి ఆ ఇద్దరు (బ్రహ్మా, విష్ణు) జరిగిన సమస్త వృత్తాంతాన్ని దేవతలకు నివేదించారు. తరువాత ఆ దేవతలను వెంటబెట్టుకొని బ్రహ్మా-విష్ణువులు కైలాస పర్వతానికి వెళ్లిరి.

Verse 46

तत्र दृष्ट्वा महेशानं पार्वतीवल्लभं प्रभुम् । दीनरक्षात्तदेहं च सगुणं देवनायकम्

అక్కడ పార్వతీవల్లభుడైన ప్రభువు మహేశానుని దర్శించి, దీనుల రక్షణార్థం ధరించిన ఆ సగుణ, దేవనాయకుడైన దేహధారి రూపాన్నీ అతడు చూచెను.

Verse 47

तुष्टुवुः पूर्ववत्सर्वे भक्त्या गद्गदया गिरा । करौ बद्ध्वा नतस्कंधा विनयेन समन्विताः

మునుపటివలె అందరూ భక్తితో గద్గద స్వరంతో స్తుతించారు. చేతులు జోడించి, భుజాలు వంచి, వినయశీలతతో నిండియున్నారు.

Verse 48

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव गिरिजानाथ शंकर । वयं त्वां शरणापन्ना रक्ष देवान्भयाकुलान्

దేవతలు పలికిరి— “దేవదేవా, మహాదేవా, గిరిజానాథా, శంకరా! భయంతో కలవరపడిన మేము నీ శరణు వచ్చాము; భయాకులమైన దేవతలను రక్షించుము।”

Verse 49

शंखचूडदानवेन्द्रं जहि देवनिषूदनम् । तेन विक्लाविता देवाः संग्रामे च पराजिताः

హే దేవశత్రునాశకా! దానవేంద్రుడైన శంఖచూడుని సంహరించుము. అతని వల్ల దేవతలు కలవరపడి యుద్ధంలో పరాజితులయ్యారు.

Verse 50

हृताधिकाराः कुतले विचरंति यथा नराः । देवलोको हि दुर्दृश्यस्तेषामासीच्च तद्भयात्

తమ పూర్వాధికారాలు హరించబడగా వారు భూమిపై సాధారణ మనుషులవలె సంచరించిరి. ఆ భయముచేత దేవలోకము వారికి దర్శనమగుట దుర్లభమై, మరుగున పడెను.

Verse 51

दीनोद्धर कृपासिन्धो देवानुद्धर संकटात् । शक्रं भयान्महेशानहत्वा तं दानवाधिपम्

హే మహేశానా, దీనోద్ధారకా, కృపాసింధో! ఈ సంకటమునుండి దేవతలను उद्धరించుము. ఆ దానవాధిపతిని సంహరించి శక్రుని (ఇంద్రుని) భయమునుండి విముక్తుని చేయుము.

Verse 52

इति श्रुत्वा वचश्शंभुर्देवानां भक्तवत्सलः । उवाच विहसन् वाण्या मेघनादगभीरया

ఆ మాటలు విని దేవభక్తవత్సలుడైన శంభువు మృదుహాసంతో పలికెను. ఆయన వాక్కు మేఘగర్జనవలె గంభీర నాదముతో నిండినది.

Verse 53

श्रीशंकर उवाच । हे हरे हे विधे देवाः स्वस्थानं गच्छत धुवम् । शंखचूडं वधिष्यामि सगणं नात्र संशयः

శ్రీశంకరుడు పలికెను—హే హరి, హే విధే, హే దేవతలారా! మీరు నిశ్చయంగా మీ మీ స్థానములకు వెళ్లుడి. శంఖచూడుని అతని గణములతో సహా నేను సంహరించెదను; ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य वचः पीयूषसंनिभम् । ते सर्वे प्रमुदा ह्यासन्नष्टं मत्वा च दानवम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—మహేశ్వరుని అమృతసమానమైన వాక్యాలను విని వారు అందరూ పరమానందంతో, దానవుడు నశించాడని భావించారు।

Verse 55

हरिर्जगाम वैकुंठं सत्यलोके विधिस्तदा । प्रणिपत्य महेशं च सुराद्याः स्वपदं ययुः

హరి వైకుంఠానికి వెళ్లెను; అప్పుడు విధి (బ్రహ్మ) సత్యలోకానికి తిరిగెను. మహేశ్వరునికి నమస్కరించి దేవాదులు తమ తమ లోకాలకు వెళ్లిరి.

Frequently Asked Questions

Śiva calms the fear of Hari and Brahmā and begins an etiological account of Śaṅkhacūḍa’s emergence, connecting it to Sudāmā’s earlier devotional context and to a divinely orchestrated māyā leading to a curse.

The chapter interprets conflict as the maturation of prior causes: delusion born of imagined autonomy is corrected by Śiva’s māyā (instruction through concealment) and resolved by the return of jñāna, humility, and surrender to divine ordinance.

Hṛṣīkeśa’s assumption of Kṛṣṇa-rūpa under Śiva’s command and Śiva’s own māyā-śakti (withdrawing and restoring right understanding) are foregrounded as operative divine modalities.