देवशरणागति-नारदप्रेषणम् | The Devas Take Refuge in Śiva; Nārada Is Sent

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एवं शासति धर्मेण महीं तस्मिन्महासुरे । बभूवुर्दुःखिनो देवा भ्रातृभावान्मुनीश्वर

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఓ మునీశ్వరా! ఆ మహాసురుడు ఈ విధంగా తన ధర్మమునుబట్టి భూమిని పాలించుచు, దేవులను ‘భ్రాతృభావం’తో సమానులుగా చేసి వారి దివ్యాధికారాన్ని తగ్గించెను; అందుచేత సమస్త దేవతలు దుఃఖితులయ్యారు।

Verse 2

दुःखितास्ते सुरास्सर्वे शिवं शरणमाययुः । मनसा शंकरं देवदेवं सर्वप्रभुंप्रभुम्

దుఃఖితులైన ఆ సమస్త దేవతలు శివుని శరణు చేరిరి. మనసులో శంకరుని—దేవదేవుని, పరమ ప్రభువును, సర్వాధిపతిని—ఆశ్రయించిరి।

Verse 3

तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिर्भगवंतं महेश्वरम् । निवृत्तये स्वदुःखस्य सर्वदं भक्तवत्सलम्

వారు ఇష్టమైన, యథోచితమైన వాక్యాలతో భగవాన్ మహేశ్వరుణ్ణి స్తుతించారు—భక్తవత్సలుడు, సర్వదాత—తమ దుఃఖ నివృత్తి కోసం.

Verse 4

आहूय स महादेवो भक्तानां सर्वकामदः । नारदं प्रेरयामास देवकार्यचिकीर्षया

భక్తుల సమస్త కోరికలను ప్రసాదించే మహాదేవుడు దేవకార్యాన్ని సాధించాలనే సంకల్పంతో నారదుని పిలిచి నియోగించాడు।

Verse 5

अथ देवमुनिर्ज्ञानी शंभुभक्तस्सतां गतिः । शिवाज्ञया ययौ दैत्यपुरे देवान्स नारदः

అప్పుడు దేవముని, జ్ఞాని, శంభుభక్తుడు, సజ్జనులకు ఆశ్రయమైన నారదుడు శివాజ్ఞతో దేవతలను వెంటబెట్టుకొని దైత్యపురానికి బయలుదేరాడు।

Verse 6

व्याकुलास्ते सुरास्सर्वे वासवाद्या द्रुतं मुनिम् । आगच्छंतं समालोक्य समुत्तस्थुर्हि नारदम्

ఇంద్రాది సమస్త దేవతలు వ్యాకులులై ఉండగా, ముని నారదుడు వేగంగా వస్తున్నాడని చూసి వారు అందరూ వెంటనే లేచి నిలబడ్డారు।

Verse 7

ददुस्त आसनं नत्त्वा मुनये प्रीतिपूर्वकम् । नारदाय सुराश्शक्रमुखा उत्कंठिताननाः

శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన దేవతలు ప్రేమతో మునికి నమస్కరించి, నారదునికి గౌరవంగా ఆసనం సమర్పించారు; వారి ముఖాలు ఆతృతతో నిండినవి।

Verse 8

सुखासीनं मुनिवरमासने सुप्रणम्य तम् । पुनः प्रोचुस्सुरा दीना वासवाद्या मुनीश्वरम्

ఆసనమందు సుఖాసీనుడైన ఆ మునివరునకు శిరసా సుప్రణామము చేసి, ఇంద్రాది దీన దేవతలు మళ్లీ మునీశ్వరునితో నివేదించిరి।

Verse 9

देवा ऊचुः । भोभो मुनिवरश्रेष्ठ दुःखं शृणु कृपाकर । श्रुत्वा तन्नाशय क्षिप्रं प्रभुस्त्वं शंकरप्रियः

దేవులు పలికిరి— ఓ ఓ మునివరశ్రేష్ఠా, కృపాకరా! మా దుఃఖాన్ని వినుము. విని దానిని శీఘ్రంగా తొలగించుము; నీవు సమర్థుడవు, శంకరునకు ప్రియుడవు.

Verse 10

जलंधरेण दैत्येन सुरा विद्राविता भृशम् । स्वस्थानाद्भर्तृभावाच्च दुःखिता वयमाकुलाः

జలంధర అనే దైత్యుడు దేవులను ఘోరంగా తరిమివేశాడు. మా స్వస్థానాల నుండి వెలివేయబడి, అధికారభావం కోల్పోయి, మేము దుఃఖితులమై కలవరపడుతున్నాము.

Verse 11

स्वस्थानादुष्णरश्मिश्च चन्द्रो निस्सारितस्तथा । वह्निश्च धर्मराजश्च लोकपालास्तथेतरे

స్వస్థానాల నుండి సూర్యుడు, చంద్రుడు అలాగే అగ్ని, ధర్మరాజ యముడు, లోకపాలకులు మరియు ఇతర దేవతలూ కూడా వెలివేయబడ్డారు.

Verse 12

सुबलिष्ठेन वै तेन सर्वे देवाः प्रपीडिताः । दुःखं प्राप्ता वयं चातिशरणं त्वां समागताः

ఆ అత్యంత బలవంతుడిచేత సమస్త దేవులు ఘోరంగా పీడింపబడ్డారు. దుఃఖంతో బాధపడుతూ మేము నీ వద్దకే పరమశరణగా వచ్చాము.

Verse 13

संग्रामे स हृषीकेशं स्ववशं कृतवान् बली । जलंधरो महादैत्यः सर्वामरविमर्दकः

యుద్ధములో సమస్త దేవతలను మర్దించువాడైన ఆ బలవంతుడు మహాదైత్యుడు జలంధరుడు హృషీకేశుడు (విష్ణువు)నూ తన వశమునకు తెచ్చెను।

Verse 14

तस्य वश्यो वराधीनोऽवात्सीत्तत्सदने हरिः । सलक्ष्म्या सहितो विष्णुर्यो नस्सर्वार्थसाधकः

అతని వశుడై, అతని వరప్రభావమునకు ఆధీనుడై, హరి—విష్ణువు—లక్ష్మీతో కూడి అతని మందిరమందు నివసించెను; ఆ విష్ణువే మనకు సర్వార్థసాధకుడు।

Verse 15

जलंधरविनाशाय यत्नं कुरु महामते । त्वं नो दैववशात्प्राप्तस्सदा सर्वार्थसाधकः

హే మహామతీ! జలంధరుని వినాశనార్థం యత్నము చేయుము. దైవవశాత్ నీవు మా వద్దకు వచ్చితివి—నీవు సదా సర్వార్థసాధకుడవు।

Verse 16

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषाममराणां स नारदः । आश्वास्य मुनिशार्दूलस्तानुवाच कृपाकरः

సనత్కుమారుడు పలికెను—అమరులైన దేవతల మాటలు విని, మునివరుడు కరుణాస్వరూపుడైన నారదుడు వారిని ఓదార్చి అనంతరం ఇలా పలికెను।

Verse 17

नारद उवाच । जानेऽहं वै सुरा यूयं दैत्यराजपराजिताः । दुःख प्राप्ताः पीडिताश्च स्थानान्निस्सारिताः खलुः

నారదుడు పలికెను—ఓ దేవతలారా, దైత్యరాజు చేత మీరు పరాజితులైనట్లు నాకు తెలుసు. మీరు దుఃఖగ్రస్తులై, తీవ్రంగా బాధపడుతూ, మీ స్వస్థానాల నుండి నిజంగా తరిమివేయబడ్డారు।

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने देवर्षिजलंधरसंवादो नामाष्टदशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణమునందలి ద్వితీయ రుద్రసంహితలో, పంచమ యుద్ధఖండంలో, జలంధరవధోపాఖ్యానంలో ‘దేవర్షి-జలంధర సంభాషణ’ అను అష్టాదశ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 19

सनत्कुमार उवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठ द्रष्टुं दानववल्लभम् । आश्वास्य सकलान्देवाञ्जलंधरसभां ययौ

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ఇలా చెప్పి, దానవులకు ప్రియుడైన జలంధరుని దర్శించదలచి, సమస్త దేవతలను ధైర్యపరచి జలంధర సభకు వెళ్లెను।

Verse 20

अथागतं मुनिश्रेष्ठं दृष्ट्वा देवो जलंधरः । उत्थाय परया भक्त्या ददौ श्रेष्ठासनं वरम्

అప్పుడు వచ్చిన మునిశ్రేష్ఠుని చూచి, దేవసముడైన జలంధరుడు లేచి నిలిచి, పరమ భక్తితో అతనికి శ్రేష్ఠమైన గౌరవాసనాన్ని సమర్పించెను।

Verse 21

स तं संपूज्य विधिवद्दानवेन्द्रोऽति विस्मितः । सुप्रहस्य तदा वाक्यं जगाद मुनिसत्तमम्

ఆ దానవేంద్రుడు విధివిధానంగా ఆయనను పూజించి, అత్యంత ఆశ్చర్యపడి, సుప్రసన్న హాస్యంతో ఆ మునిసత్తమునితో ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 22

जलंधर उवाच । कुत आगम्यते ब्रह्मन्किं च दृष्टं त्वया क्वचित् । यदर्थमिह आयातस्तदाज्ञापय मां मुने

జలంధరుడు అన్నాడు— ఓ పూజ్య బ్రహ్మర్షీ! మీరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు, ఎక్కడైనా ఏమి చూశారు? ఏ ప్రయోజనంతో ఇక్కడికి వచ్చారు? ఓ మునీ, నాకు చెప్పండి।

Verse 23

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य दैत्येन्द्रस्य महामुनिः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा नारदो हि जलंधरम्

సనత్కుమారుడు అన్నాడు— ఆ దైత్యేంద్రుని మాటలు విని, ప్రసన్నహృదయుడైన మహాముని నారదుడు అప్పుడు జలంధరునికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు।

Verse 24

नारद उवाच । सर्वदानवदैत्येन्द्र जलंधर महामते । धन्यस्त्वं सर्वलोकेश रत्नभोक्ता त्वमेव हि

నారదుడు అన్నాడు— ఓ జలంధరా, సమస్త దానవ-దైత్యేంద్రా, ఓ మహామతీ! నీవు ధన్యుడవు; ఓ సర్వలోకేశా, నిజంగా రత్నభోక్త నీవే।

Verse 25

मदागमनहेतुं वै शृणु दैत्येन्द्रसत्तम । यदर्थमिह चायातस्त्वहं वक्ष्येखिलं हि तत्

హే దైత్యేంద్రశ్రేష్ఠా! నా రాకకు కారణాన్ని విను. ఏ ప్రయోజనంతో నేను ఇక్కడికి వచ్చానో, అది అంతా నేను పూర్తిగా వివరిస్తాను।

Verse 26

गतः कैलासशिखरं दैत्येन्द्राहं यदृच्छया । योजनायुतविस्तीर्णं कल्पद्रुममहावनम्

హే దైత్యేంద్రా! యాదృచ్ఛికంగా నేను కైలాస శిఖరానికి వెళ్లాను; అక్కడ పది వేల యోజనాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించిన కల్పవృక్షాల మహావనం ఉంది।

Verse 27

कामधेनुशताकीर्णं चिंतामणिसुदीपितम् । सर्वरुक्ममयं दिव्यं सर्वत्राद्भुतशोभितम्

అది వందలాది కామధేనువులతో నిండిపోయి, చింతామణుల దీప్తితో ప్రకాశించుచుండెను. అంతటా రుక్మమయమైన (సువర్ణమయమైన) దివ్య స్వరూపం; ప్రతి చోట అద్భుత శోభతో అలంకృతం.

Verse 28

तत्रोमया सहासीनं दृष्टवानस्मि शंकरम् । सर्वाङ्गसुन्दरं गौरं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्

అక్కడ నేను ఉమతో కలిసి ఆసీనుడైన శంకరుని దర్శించితిని—సర్వాంగసుందరుడు, గౌరవర్ణుడు, త్రినేత్రుడు, చంద్రశేఖరుడు।

Verse 29

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं वितर्को मेऽभवत्तदा । क्वापीदृशी भवेद्वृद्धिस्त्रैलोक्ये वा न वेति च

ఆ మహద్ఆశ్చర్యాన్ని చూచి ఆ వేళ నా మనస్సులో సందేహం కలిగెను—“త్రిలోకాల్లో ఎక్కడైనా ఇలాంటి వృద్ధి ఉంటుందా, లేక ఎక్కడా ఉండదా?”

Verse 30

तावत्तवापि दैत्येन्द्र समृद्धिस्संस्मृता मया । तद्विलोकनकामोऽहं त्वत्सांनिध्यमिहा गतः

హే దైత్యేంద్రా! నేనును నీ సమృద్ధి, బలవైభవాలను స్మరించితిని. వాటిని స్వయంగా దర్శించాలనే కోరికతో నీ సన్నిధికి ఇక్కడికి వచ్చితిని.

Verse 31

सनत्कुमार उवाच । इति नारदतः श्रुत्वा स दैत्येन्द्रो जलंधरः । स्वसमृद्धिं समग्रां वै दर्शयामास सादरम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—నారదుని మాటలు విని దానవాధిపతి జలంధరుడు భక్తిపూర్వకంగా తన సంపూర్ణ సమృద్ధి, బలవైభవాలను అతనికి ప్రదర్శించెను.

Verse 32

दृष्ट्वा स नारदो ज्ञानी देवकार्यसुसाधकः । प्रभुप्रेरणया प्राह दैत्येन्द्रं तं जलंधरम्

అతనిని చూచి, దేవకార్యాన్ని సుసాధించగల జ్ఞాని నారదుడు, ప్రభువు శివుని ప్రేరణచేత ఆ దైత్యేంద్రుడు జలంధరునితో పలికెను.

Verse 33

नारद् उवाच । तवास्ति सुसमृद्धिर्हि वरवीर खिलाधुना । त्रैलोक्यस्य पतिस्त्वं हि चित्रं किं चात्र संभवम्

నారదుడు పలికెను—ఓ శ్రేష్ఠ వీరా! ఇప్పుడు నీవు నిజంగా సంపూర్ణ సమృద్ధితో యుక్తుడవు. నీవే త్రిలోకాధిపతి; మరి ఈ విషయంలో ఆశ్చర్యమేమి, అసాధ్యమేమి?

Verse 34

मणयो रत्नपुंजाश्च गजाद्याश्च समृद्धयः । ते गृहेऽद्य विभांतीह यानि रत्नानि तान्यपि

మణులు, రత్నరాశులు, గజములు మొదలైన సమృద్ధులు—ఎక్కడెక్కడ ఉన్న రత్నసంపదయైనా—అవి అన్నీ నేడు నీ గృహమందే ప్రకాశిస్తున్నవి.

Verse 35

गजरत्नं त्वयानीतं शक्रस्यैरावतस्तथा । अश्वरत्नं महावीर सूर्यस्योच्चैःश्रवा हयः

నీవు గజరత్నమైన ఇంద్రుని ఐరావతాన్ని తీసుకొచ్చావు. అలాగే, ఓ మహావీరా, అశ్వరత్నమైన సూర్యసమ తేజస్సు గల ఉచ్చైశ్రవా అశ్వాన్ని కూడా నీవే తెచ్చావు.

Verse 36

कल्पवृक्षस्त्वयानीतो निधयो धनदस्य च । हंसयुक्तविमानं च त्वयानीतं हि वेधसः

నీవు కల్పవృక్షాన్ని తీసుకొచ్చావు; ధనదుడు (కుబేరుడు) యొక్క నిధులను కూడా తెచ్చావు. ఇంకా హంసలతో యుక్తమైన వేదసుడు (బ్రహ్మ) యొక్క విమానాన్ని సైతం నీవు తీసుకొచ్చావు.

Verse 37

इत्येवं वररत्नानि दिवि पृथ्व्यां रसातले । यानि दैत्येन्द्र ते भांति गृहे तानि समस्ततः

ఇట్లుగా, ఓ దైత్యేంద్రా, దివిలో, భూమిలో, రసాతలంలో ప్రకాశించే ఉత్తమ రత్నములన్నీ సమస్తంగా నీ గృహమందే ద్యోతిల్లుతున్నవి।

Verse 38

त्वत्समृद्धिमिमां पश्यन्सम्पूर्णां विविधामहम् । प्रसन्नोऽस्मि महावीर गजाश्वादिसुशोभिताम्

నీ ఈ విభిన్నమైన, సంపూర్ణమైన సమృద్ధిని—ఏనుగులు, గుర్రాలు మొదలైనవాటితో సుశోభితమైనదాన్ని—చూచి, ఓ మహావీరా, నేను ప్రసన్నుడనయ్యాను।

Verse 39

जायारत्नं महाश्रेष्ठं जलंधर न ते गृहे । तदानेतुं विशेषेण स्त्रीरत्नं वै त्वमर्हसि

ఓ జలంధరా, నీ గృహమందు భార్యారత్నమనే మహాశ్రేష్ఠ రత్నం లేదు; అందుచేత ప్రత్యేకంగా అటువంటి స్త్రీరత్నాన్ని తెచ్చుటకు నీవే అర్హుడవు।

Verse 40

यस्य गेहे सुरत्नानि सर्वाणि हि जलंधर । जायारत्नं न चेत्तानि न शोभंते वृथा ध्रुवम्

ఓ జలంధరా, ఎవరి గృహమందు అన్ని ఉత్తమ రత్నములు ఉన్నా, భార్యారత్నం లేకపోతే అవి నిశ్చయంగా వ్యర్థమే; నిజంగా శోభించవు।

Verse 41

सनत्कुमार उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः । उवाच दैत्यराजो हि मदनाकुलमानसः

సనత్కుమారుడు పలికెను—మహాత్ముడైన నారదుని ఈ విధమైన వచనములు విని, కామమోహముచే కలత చెందిన మనస్సుగల దైత్యరాజు ఇలా పలికెను।

Verse 42

जलंधर उवाच । भो भो नारद देवर्षे नमस्तेस्तु महाप्रभो । जायारत्नवरं कुत्र वर्तते तद्वदाधुना

జలంధరుడు పలికెను— ఓ దేవర్షి నారదా, మహాప్రభో, నీకు నమస్కారం. భార్యలలో పరమరత్నమైన ఆమె ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉంది? వెంటనే చెప్పుము.

Verse 43

ब्रह्मांडे यत्र कुत्रापि तद्रत्नं यदि वर्त्तते । तदानेष्ये ततो ब्रह्मन्सत्यं सत्यं न संशयः

ఓ బ్రాహ్మణా! ఆ రత్నం ఈ బ్రహ్మాండంలో ఎక్కడైనా ఉంటే, నేను తప్పక దానిని తీసుకొస్తాను. ఇది సత్యం—సత్యమే—సందేహం లేదు.

Verse 44

नारद उवाच । कैलासे ह्यतिरम्ये च सर्वद्धिसुसमाकुले । योगिरूपधरश्शंभुरस्ति तत्र दिगम्बरः

నారదుడు పలికెను— అత్యంత రమ్యమైన కైలాసంలో, సమస్త సిద్ధులతో నిండిన ఆ స్థలంలో, యోగిరూపం ధరించిన దిగంబరుడైన శంభువు అక్కడ నివసిస్తున్నాడు.

Verse 45

तस्य भार्या सुरम्या हि सर्वलक्षणलक्षिता । सर्वांगसुन्दरी नाम्ना पार्वतीति मनोहरा

ఆయన భార్య అత్యంత సుందరి, సమస్త శుభలక్షణాలతో అలంకృత. ఆమె ‘సర్వాంగసుందరి’ అనే నామంతో, ‘పార్వతి’గా కూడా మనోహరంగా ప్రసిద్ధి.

Verse 46

तदीदृशं रूपमनन्यसंगतं दृष्टं न कुत्रापि कुतूहलाढ्यम् । अत्यद्भुतं मोहनकृत्सुयोगिनां सुदर्शनीयं परमर्द्धिकारि

అటువంటి రూపం—అనన్యమైనది, సాటిలేనిది—ఎక్కడా ముందెన్నడూ చూడబడలేదు. అది ఆశ్చర్యభరితం, అత్యద్భుతం, సిద్ధయోగులను కూడా మోహింపజేసేది; దర్శనమంగళకరం, పరమ ఐశ్వర్య-సిద్ధులను ప్రసాదించేది.

Verse 47

स्वचित्ते कल्पयाम्यद्य शिवादन्यस्समृद्धिवान् । जायारत्नान्विताद्वीर त्रिलोक्या न जलंधर

ఈ రోజు నా చిత్తంలో నేను నిశ్చయించుకున్నాను—శివుని తప్ప త్రిలోకాల్లో నిజమైన సమృద్ధివంతుడు ఎవ్వరూ లేరు, ఓ వీర జలంధర; భక్తిశీల భార్య ఉన్నా, అమూల్య రత్నసంపద ఉన్నా।

Verse 48

यस्या लावण्यजलधौ निमग्नश्चतुराननः । स्वधैर्य्यं मुमुचे पूर्वं तया कान्योपमीयते

ఆమెను ఆ కన్యతో పోలుస్తారు—ఆమె లావణ్య సముద్రంలో మునిగిన చతుర్ముఖ బ్రహ్ముడు కూడా ఒకప్పుడు తన ధైర్యాన్ని విడిచిపెట్టినాడు.

Verse 49

गतरागोऽपि हि यया मदनारिस्स्वलीलया । निजतंत्रोऽपि यतस्स स्वात्म वशगः कृतः

ఆమె ద్వారా—మదనారియైన శివుని సహజ లీలచేత—రాగరహితుడైనవాడుకూడా మళ్లీ తన అంతఃకరణ వశమవుతాడు; స్వతంత్రుడైనవాడుకూడా ఆ శక్తివల్ల అంతర్గత బంధనానికి లోబడతాడు।

Verse 50

यथा स्त्रीरत्नसंभोक्तुस्समृद्धिस्तस्य साभवत् । तथा न तव दैत्येन्द्र सर्वरत्नाधिपस्य च

‘స్త్రీ-రత్నం’ను అనుభవించిన వానికి యథా సమృద్ధి కలిగిందో, అలాగే, ఓ దైత్యేంద్రా! నీవు సమస్త రత్నాధిపతినని చెప్పుకున్నా, నీకు ఆ సమృద్ధి కలుగదు।

Verse 51

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स तु देवर्षिर्नारदो लोकविश्रुतः । ययौ विहायसा देवोपकारकरणोद्यतः

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి, లోకవిఖ్యాత దేవర్షి నారదుడు దేవతలకు ఉపకారం చేయుటకు ఉత్సుకుడై, ఆకాశమార్గమున బయలుదేరెను।