त्रिपुरदाहानन्तरं देवभयः ब्रह्मस्तुतिश्च — Fear of the Gods after Tripura’s Burning and Brahmā’s Praise

Verse 1

व्यास उवाच । ब्रह्मपुत्र महाप्राज्ञ धन्यस्त्वं शैवसत्तम । किमकार्षुस्ततो देवा दग्धे च त्रिपुरेऽखिलाः

వ్యాసుడు అన్నాడు— ఓ బ్రహ్మపుత్రా, ఓ మహాప్రాజ్ఞా! నీవు ధన్యుడవు, శైవులలో శ్రేష్ఠుడవు. సమస్త త్రిపురం దగ్ధమైన తరువాత దేవతలందరూ ఏమి చేశారు?

Verse 2

मयः कुत्र गतो दग्धो पतयः कुत्र ते गताः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व यदि शंभुकथाश्रयम्

దగ్ధుడైన మయుడు ఎక్కడికి వెళ్లాడు? అలాగే మీ ప్రభువులు ఎక్కడికి గమనించారు? నీ వృత్తాంతం శంభుకథ ఆధారమైతే, అది అంతా నాకు స్పష్టంగా చెప్పు.

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य व्यासवाक्यं भगवान्भवकृत्सुतः । सनत्कुमारः प्रोवाच शिवपादयुगं स्मरन्

సూతుడు అన్నాడు— వ్యాసుని వాక్యాన్ని విని, భవకృతుని కుమారుడైన భగవాన్ సనత్కుమారుడు, శివుని పాదయుగళాన్ని స్మరిస్తూ, ఇలా పలికాడు.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाबुद्धे पाराशर्यं महेशितुः । चरितं सर्वपापघ्नं लोकलीलानुसाररिणः

సనత్కుమారుడు పలికెను—హే మహాబుద్ధిమాన్ వ్యాసా, హే పారాశర్యా! మహేశ్వరుని చరిత్రను వినుము; అది సమస్త పాపాలను హరించేది, లోకాలలో ఆయన దివ్యలీలకు అనుగుణమైనది.

Verse 5

महेश्वरेण सर्वस्मिंस्त्रिपुरे दैत्यसंकुले । दग्धे विशेषतस्तत्र विस्मितास्तेऽभवन्सुराः

మహేశ్వరుడు దైత్యసంకులమైన సమస్త త్రిపురాన్ని దహించగా, అక్కడ దేవతలు ఆ విశేషమైన అద్భుత కార్యాన్ని చూచి అత్యంత విస్మయానికి లోనయ్యారు.

Verse 6

न किंचिदब्रुवन्देवाः सेन्द्रोपेंद्रादयस्तदा । महातेजस्विनं रुद्रं सर्वे वीक्ष्य ससंभ्रमाः

అప్పుడు ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు మొదలైన దేవతలు ఏమీ పలకలేదు. మహాతేజస్సుగల రుద్రుని చూచి అందరూ అంతరంగంలో భక్తిభయంతో ససంభ్రములయ్యారు।

Verse 7

महाभयंकरं रौद्रं प्रज्वलंतं दिशो दश । कोटिसूर्यप्रतीकाशं प्रलयानलसन्निभम्

అది మహాభయంకరమైన రౌద్రరూపం; దశదిశల్ని దహింపజేస్తూ, కోటి సూర్యుల వలె ప్రకాశించి, ప్రళయాగ్నికి సమానంగా కనిపించింది।

Verse 8

भयाद्देवं निरीक्ष्यैव देवीं च हिमवत्सुताम् । बिभ्यिरे निखिला देवप्रमुखा स्तस्थुरानताः

భయంతో కేవలం ప్రభువుని మరియు హిమవంతుని కుమార్తె దేవిని చూచినంత మాత్రాన, దేవప్రధానులతో కూడిన సమస్త దేవతలు వణికిపోయి, శిరస్సు వంచి నిలిచారు।

Verse 9

दृष्ट्वानीकं तदा भीतं देवानामृषिपुंगवाः । न किंचिदूचुस्संतस्थुः प्रणेमुस्ते समंततः

అప్పుడు దేవతల భయభ్రాంత సైన్యాన్ని చూసి ఋషిశ్రేష్ఠులు ఏమీ పలకలేదు; నిశ్చలంగా నిలిచి, అన్ని వైపుల నుండీ నమస్కరించి వంగిపోయారు।

Verse 10

अथ ब्रह्मापि संभीतो दृष्ट्वा रूपं च शांकरम् । तुष्टाव तुष्टहृदयो देवैस्सह समाहितः

తర్వాత శంకరుని దివ్యరూపాన్ని చూసి బ్రహ్మ కూడా భక్తిభయంతో విస్మయపడ్డాడు; ఆనందిత హృదయంతో, సమాహిత చిత్తంతో దేవతలతో కలిసి స్తుతించాడు।

Verse 11

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे देवस्तुतिवर्णनं नामैकादशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణములో ద్వితీయమైన రుద్రసంహితలో, పంచమ యుద్ధఖండములో ‘దేవస్తుతి-వర్ణనం’ అనే ఏకాదశ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । देवदेव महादेव भक्तानुग्रहकारक । प्रसीद परमेशान सर्व देवहितप्रद

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే దేవదేవ మహాదేవా, భక్తానుగ్రహకారకా! హే పరమేశానా, ప్రసన్నుడవు; నీవు సమస్త దేవహితప్రదుడవు।

Verse 13

प्रसीद जगतां नाथ प्रसीदानंददायक । प्रसीद शंकर स्वामिन् प्रसीद परमेश्वर

ప్రసన్నుడవు, హే జగన్నాథా; ప్రసన్నుడవు, హే ఆనందదాయకా. ప్రసన్నుడవు, హే శంకర స్వామీ; ప్రసన్నుడవు, హే పరమేశ్వరా॥

Verse 14

ओंकाराय नमस्तुभ्यमाकारपरतारक । प्रसीद सर्वदेवेश त्रिपुरघ्न महेश्वर

ఓంకారస్వరూపా, ‘అ’కార పరమతారకా—నీకు నమస్కారం. హే సర్వదేవేశా, హే త్రిపురఘ్న మహేశ్వరా, ప్రసన్నుడవు కావాలి.

Verse 15

नानावाच्याय देवाय वरणप्रिय शंकर । अगुणाय नमस्तुभ्यं प्रकृतेः पुरुषात्पर

అనేక నామాలతో పిలువబడే, వరప్రదానంలో ప్రియుడైన దేవ శంకరునికి నమస్కారం. గుణాతీతుడవై ప్రకృతి–పురుషాతీతుడవైన నీకు ప్రణామం.

Verse 16

निर्विकाराय नित्याय नित्यतृप्ताय भास्वते । निरंजनाय दिव्याय त्रिगु णाय नमोऽस्तु ते

వికారరహితుడవు, నిత్యుడవు, నిత్యతృప్తుడవు, ప్రకాశమానుడవు—నీకు నమస్కారం. నిరంజనుడవు, దివ్యుడవు, త్రిగుణాలకు అంతర్యామి అధిపతివైన నీకు ప్రణామం.

Verse 17

सगुणाय नमस्तुभ्यं स्वर्गेशाय नमोस्तु ते । सदाशिवाय शांताय महेशाय पिनाकिने

సగుణస్వరూపుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం; స్వర్గాధిపతికి ప్రణామం. శాంత స్వరూపుడైన సదాశివునికి నమస్కారం; పినాకధారి మహేశ్వరునికి వందనం.

Verse 18

सर्वज्ञाय शरण्याय सद्योजाताय ते नमः । वामदेवाय रुद्राय तदाप्यपुरुषाय च

సర్వజ్ఞుడవు, శరణ్యుడవు—సద్యోజాత స్వరూపునికి నమస్కారం. వామదేవునికి, రుద్రునికి, అలాగే అఘోర-పురుషుడైన పరమదివ్య పురుషునికి ప్రణామం.

Verse 19

अघोराय सुसेव्याय भक्ताधीनाय ते नमः । ईशानाय वरेण्याय भक्तानंदप्रदायिने

అఘోరుడవు, సులభసేవ్యుడవు, భక్తాధీనుడవు—నీకు నమస్కారం. ఈశానుడవు, వరేణ్యుడవు, భక్తులకు ఆనందం ప్రసాదించువాడవు—నీకు ప్రణామం.

Verse 20

रक्षरक्ष महादेव भीतान्नस्सकलामरान् । दग्ध्वा च त्रिपुरं सर्वे कृतार्था अमराः कृ ताः

రక్షించు, రక్షించు, ఓ మహాదేవా! భయపడిన మమ్మల్ని, సమస్త దేవతలను రక్షించు. త్రిపురాన్ని దహించి అమరులందరూ కృతార్థులయ్యారు.

Verse 21

स्तुत्वैवं देवतास्सर्वा नमस्कारं पृथक्पृथक् । चक्रुस्ते परमप्रीता ब्रह्माद्यास्तु सदाशिवम्

ఇలా స్తుతించిన తరువాత బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు పరమానందంతో సదాశివునికి ఒక్కొక్కరిగా నమస్కారం చేశారు.

Verse 22

अथ ब्रह्मा स्वयं देवं त्रिपुरारिं महेश्वरम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा नतस्कंधः कृतांजलिः

అప్పుడు బ్రహ్మ స్వయంగా త్రిపురారియైన మహేశ్వర దేవుని స్తుతించాడు. నమస్కరించి, భుజాలు వంచి, అంజలి ముద్రతో చేతులు జోడించి స్తోత్రం చేశాడు.

Verse 23

ब्रह्मोवाच भगवन्देवदेवेश त्रिपुरान्तक शंकर । त्वयि भक्तिः परा मेऽस्तु महादेवानपायिनी

బ్రహ్మ అన్నాడు—ఓ భగవాన్, దేవదేవేశా, త్రిపురాంతక శంకరా! ఓ మహాదేవా, నీపై నాకు పరమ భక్తి కలుగుగాక—అది ఎప్పటికీ విడువనిది కావాలి.

Verse 24

सर्वदा मेऽस्तु सारथ्यं तव देवेश शंकर । अनुकूलो भव विभो सदा त्वं परमेश्वर

ఓ దేవేశ శంకరా, నీవు ఎల్లప్పుడూ నా సారథివై ఉండు. ఓ విభూ పరమేశ్వరా, నీవు సదా నాకు అనుకూలంగా, కృపతో ఉండుము.

Verse 25

सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा विधिश्शंभुं भक्तवत्सलमानतः । विरराम नतस्कंधः कृतांजलिरुदारधीः

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—ఇలా భక్తవత్సలుడైన శంభువును స్తుతించి, విధి (బ్రహ్మ) వినయంగా నమస్కరించి మౌనమయ్యాడు. భుజాలు వంచి, అంజలి బద్ధహస్తుడై, ఉదారబుద్ధితో నిలిచాడు.

Verse 26

जनार्दनोऽपि भगवान् नमस्कृत्य महेश्वरम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा तुष्टाव च महेश्वरम्

భగవాన్ జనార్దనుడు (విష్ణు) కూడా మహేశ్వరునికి నమస్కరించి, అంజలి బద్ధహస్తుడై ఆ మహేశ్వరుని స్తుతించాడు.

Verse 27

विष्णुरुवाच देवाधीश महेशान दीनबंधो कृपाकर । प्रसीद परमेशान कृपां कुरु नतप्रिय

విష్ణువు అన్నాడు—హే దేవాధీశా, హే మహేశానా! హే దీనబంధూ, హే కృపాకరా! హే పరమేశానా, ప్రసన్నుడవు కమ్ము; దయ చూపుము, నతులకు నీవు ప్రియుడవు.

Verse 28

निर्गुणाय नमस्तुभ्यं पुनश्च सगुणाय च । पुनः प्रकृतिरूपाय पुनश्च पुरुषाय च

హే నిర్గుణుడా, నీకు నమస్కారం; మరల హే సగుణుడా, నీకును నమస్కారం. మరల ప్రకృతి-రూపుడవైన నీకు నమస్కారం; మరల పురుష-రూపుడవైన నీకు నమస్కారం.

Verse 29

पश्चाद्गुणस्वरूपाय नतो विश्वात्मने नमः । भक्तिप्रियाय शांताय शिवाय परमात्मने

ఆపై గుణ-స్వరూపుడైన, విశ్వాత్ముడైన ఆయనకు నమస్కరించి వందనం చేశాడు. భక్తికి ప్రియుడైన, శాంతుడైన, పరమాత్ముడైన శివునకు నమస్కారం.

Verse 30

सदाशिवाय रुद्राय जगतां पतये नमः । त्वयि भक्तिर्दृढा मेऽद्य वर्द्धमाना भवत्विति

సదాశివుడైన రుద్రునికి, సమస్త లోకాల ప్రభువుకు నమస్కారం. ఈ రోజు నుండి నీపై నా దృఢభక్తి నిత్యం వృద్ధి చెందుతూ ఉండుగాక।

Verse 31

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा विररामासौ शैवप्रवरसत्तमः । सर्वे देवाः प्रणम्योचुस्ततस्तं परमेश्वरम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి ఆ శైవభక్తులలో శ్రేష్ఠుడు మౌనమయ్యెను. అప్పుడు సమస్త దేవతలు నమస్కరించి ఆ పరమేశ్వరుని సంభోదించిరి.

Verse 32

देवा ऊचुः । देवनाथ महादेव करुणाकर शंकर । प्रसीद जगतां नाथ प्रसीद परमेश्वर

దేవతలు పలికిరి—హే దేవనాథా, హే మహాదేవా, కరుణాకర శంకరా, ప్రసన్నుడవు. హే జగన్నాథా, ప్రసన్నుడవు; హే పరమేశ్వరా, ప్రసన్నుడవు.

Verse 33

प्रसीद सर्वकर्ता त्वं नमामस्त्वां वयं मुदा । भक्तिर्दृढास्माकं नित्यं स्यादनपायिनी

హే సర్వకర్తా, ప్రసన్నుడవు; మేము ఆనందముతో నీకు నమస్కరిస్తున్నాము. నీపై మా భక్తి నిత్యము దృఢమై, ఎప్పటికీ విడువకుండునుగాక.

Verse 34

सनत्कुमार उवाच । इति स्तुतश्च देवेशो ब्रह्मणा हरिणामरैः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शंकरो लोकशंकरः

సనత్కుమారుడు పలికెను—బ్రహ్మ, హరి మరియు దేవతలచే ఇట్లు స్తుతింపబడిన దేవేశుడు, లోకహితకరుడైన శంకరుడు ప్రసన్నహృదయుడై వారికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 35

शंकर उवाच । हे विधे हे हरे देवाः प्रसन्नोऽस्मि विशेषतः । मनोऽभिलषितं ब्रूत वरं सर्वे विचा रतः

శంకరుడు పలికెను— హే విధే (బ్రహ్మా), హే హరి (విష్ణు), హే దేవులారా! నేను విశేషంగా ప్రసన్నుడను. మీరు అందరూ బాగా ఆలోచించి మీ మనసు కోరిన వరాన్ని చెప్పండి.

Verse 36

सनत्कुमारः उवाच । इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा हरेण मुनिसत्तम । प्रत्यूचुस्सर्वदेवाश्च प्रसन्नेनान्तरात्मना

సనత్కుమారుడు పలికెను— ఓ మునిశ్రేష్ఠా! హరి (విష్ణు) పలికిన ఈ మాటలు విని, సమస్త దేవతలు ప్రసన్నమైన అంతరాత్మతో సమాధానం చెప్పారు.

Verse 37

सर्वे देवा ऊचुः । यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरस्त्वया । देवदेवेश चास्मभ्यं ज्ञात्वा दासान्हि नस्सुरान्

సర్వ దేవతలు పలికిరి— హే భగవాన్! మీరు ప్రసన్నుడై, మీచేత వరం ఇవ్వబడవలసి ఉంటే, హే దేవదేవేశా! మమ్మల్ని మీ దాసులైన దేవులమని తెలిసి ఆ వరాన్ని ప్రసాదించండి.

Verse 38

यदा दुःखं तु देवानां संभवेद्देवसत्तम । तदा त्वं प्रकटो भूत्वा दुःखं नाशय सर्वदा

దేవతలకు దుఃఖం, క్లేశం కలిగినప్పుడు, ఓ దేవశ్రేష్ఠా! అప్పుడు మీరు స్వయంగా ప్రత్యక్షమై ఎల్లప్పుడూ ఆ దుఃఖాన్ని నశింపజేయండి।

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो भगवानुद्रो ब्रह्मणा हरिणामरैः । युगपत्प्राह तुष्टात्मा तथेत्यस्तु निरंतरम्

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—బ్రహ్మ, హరి (విష్ణు) మరియు దేవతలు ఒకేసారి ప్రార్థించగా, ప్రసన్నహృదయుడైన భగవాన్ రుద్రుడు అదే క్షణంలో పలికెను—“తథాస్తు; నిరంతరం అట్లే కావుగాక।”

Verse 40

स्तवैरेतैश्च तुष्टोऽस्मि दास्यामि सर्वदा ध्रुवम् । यदभीष्टतमं लोके पठतां शृण्वतां सुराः

“ఈ స్తోత్రాలతో నేను సంతుష్టుడను. ఓ దేవతలారా! వీటిని పఠించేవారికీ, వినేవారికీ ఈ లోకంలో అత్యంత అభీష్టమైనదాన్ని నేను ఎల్లప్పుడూ నిశ్చయంగా ప్రసాదిస్తాను।”

Verse 41

इत्युक्त्वा शंकरः प्रीतो देवदुःखहरस्सदा । सर्वदेवप्रियं यद्वै तत्सर्वं च प्रदत्तवान्

ఇట్లు పలికి, దేవదుఃఖహరుడైన శంకరుడు ప్రసన్నుడై, సమస్త దేవతలకు ప్రియమూ హితమూ అయినదంతా సంపూర్ణంగా ప్రసాదించాడు।