
అధ్యాయము 4 సృష్ట్యుపాఖ్యానాన్ని కొనసాగిస్తూ, విమోహితుడైన నారదుని వృత్తాంతాన్ని వివరిస్తుంది. శివగణులపై యథోచిత శాపం విధించినప్పటికీ శివేచ్ఛవలన ఇంకా జాగృతుడుకాక, హరికృత ఛలాన్ని స్మరించి అసహ్య క్రోధంతో నారదుడు విష్ణులోకానికి వెళ్తాడు. అక్కడ విష్ణువును ద్వైతభావం, జగన్మోహనశక్తి అని దూషిస్తూ, మోహినీ ప్రసంగం మరియు అసురులకు అమృతం బదులు వారుణీ పంచిన ఘటనను ప్రస్తావించి కఠిన వచనాలు పలుకుతాడు. ఈ వాదన ద్వారా మాయ యొక్క నియంత్రణ వెల్లడవుతుంది—దైవ యుక్తులు నైతిక అराजకత కాదు, పరశైవ సంకల్పాధీనమైన నియంత్రిత లీలా. తదుపరి భాగం విష్ణువు ఉపదేశంగా మారి, నారదుని ప్రతిక్రియాత్మక బుద్ధిని శాంతింపజేసి క్రోధాన్ని తగ్గించి, దేవతల పాత్రలు మరియు సృష్టి కార్యంలో మోహం యొక్క ప్రయోజనాన్ని స్పష్టపరుస్తుంది.
Verse 1
शृणु तात प्रवक्ष्यामि सुहितं तव निश्चयात्
విను ప్రియ బిడ్డా—దృఢ నిశ్చయంతో నీ నిజమైన హితాన్ని నేను ప్రకటిస్తాను।
Verse 2
गतयोर्गणयोश्शंभोस्स्वयमात्मेच्छया विभोः । किं चकार मुनिः क्रुद्धो नारदः स्मरविह्वलः
శంభువు యొక్క రెండు గణాలు ప్రభువు స్వేచ్ఛచేత ముందుకు సాగుతుండగా, కామవశుడై అంతరంగంలో కలతపడి కోపించిన ముని నారదుడు ఏమి చేశాడు?
Verse 3
सूत उवाच । विमोहितो मुनिर्दत्त्वा तयोश्शापं यथोचितम् । जले मुखं निरीक्ष्याथ स्वरूपं गिरिशेच्छया
సూతుడు అన్నాడు—మోహగ్రస్తుడైన ముని వారికి తగిన శాపాన్ని ఇచ్చాడు. ఆపై నీటిలో తన ముఖాన్ని చూచి, గిరీశుని ఇచ్ఛచేత తన స్వరూపాన్ని దర్శించాడు।
Verse 4
शिवेच्छया न प्रबुद्धः स्मृत्वा हरिकृतच्छलम् । क्रोधं दुर्विषहं कृत्वा विष्णुलोकं जगाम ह
శివుని ఇచ్ఛచేత అతడు ప్రబుద్ధుడవలేదు; హరి చేసిన మాయాచలాన్ని స్మరించి, అసహ్యమైన కోపాన్ని రేపుకొని, విష్ణులోకానికి వెళ్లాడు।
Verse 5
उवाच वचनं कुद्धस्समिद्ध इव पावकः । दुरुक्तिगर्भितं व्यङ्गः नष्टज्ञानश्शिवेच्छया
క్రోధంతో ఆవేశపడిన వాడు జ్వలించే అగ్నివలె పలికెను. అతని మాటలు కఠినోక్తి, వ్యంగ్యంతో నిండినవి; శివేచ్ఛవల్ల అతని వివేకం కమ్మబడెను.
Verse 6
नारद उवाच । हे हरे त्वं महादुष्टः कपटी विश्वमोहनः । परोत्साहं न सहसे मायावी मलिनाशयः
నారదుడు పలికెను— హే హరే! నీవు మహాదుష్టుడవు, కపటుడవు, లోకమును మోహింపజేసేవాడవు. ఇతరుల ఉత్సాహమును, ఉత్తమతను సహించవు; నీవు మాయావి, మలినాశయుడవు.
Verse 7
मोहिनीरूपमादाय कपटं कृतवान्पुरा । असुरेभ्योऽपाययस्त्वं वारुणीममृतं न हि
మోహినీ రూపమును ధరించి నీవు పూర్వము కపటము చేసితివి. నీవు అసురులకు అమృతము కాదు, వారుణీ (మద్యం)నే త్రాగించితివి.
Verse 8
चेत्पिबेन्न विषं रुद्रो दयां कृत्वा महेश्वरः । भवेन्नष्टाऽखिला माया तव व्याजरते हरे
కరుణచేత మహేశ్వరుడైన రుద్రుడు విషమును త్రాగకపోయినయెడల, హే హరే! నీ వ్యాజముతో నడిచే సమస్త మాయ నశించిపోయి, అంతా విపర్యయమగును.
Verse 9
गतिस्स कपटा तेऽतिप्रिया विष्णो विशेषतः । साधुस्वभावो न भवान्स्वतंत्रः प्रभुणा कृतः
హే విష్ణో! నీ ఈ కపటగతి నీకు విశేషంగా ప్రియము. నీవు స్వభావమున సజ్జనసరళుడవు కాదు; నీవు స్వతంత్రుడవు కూడా కాదు—పరమ ప్రభువుచే నిర్మితుడై నడిపింపబడుచున్నావు.
Verse 10
कृतं समुचितन्नैव शिवेन परमात्मना । तत्प्रभावबलं ध्यात्वा स्वतंत्रकृतिकारकः
పరమాత్ముడైన భగవాన్ శివుడు ఆ సందర్భానికి తగిన కార్యాన్ని ఏమాత్రం చేయలేదు. ఆయన ప్రభావబలాన్ని ధ్యానించి, సృష్టికర్త స్వతంత్రంగా ప్రవర్తించి సృష్టికార్యాన్ని ప్రారంభించాడు.
Verse 11
त्वद्गतिं सुसमाज्ञाय पश्चात्तापमवाप सः । विप्रं सर्वोपरि प्राह स्वोक्तवेद प्रमाणकृत्
నీ గతి (మహిమ)ను స్పష్టంగా గ్రహించిన అతడు పశ్చాత్తాపానికి లోనయ్యాడు. తానే ప్రకటించిన వేదప్రామాణ్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని, బ్రాహ్మణుడే సర్వోత్తముడని ప్రకటించాడు।
Verse 12
तज्ज्ञात्वाहं हरे त्वाद्य शिक्षयिष्यामि तद्बलात् । यथा न कुर्याः कुत्रापीदृशं कर्म कदाचन
ఇది తెలిసి, ఓ హరి, ఆ (ప్రామాణ్య) బలంతోనే నేడు నేను నిన్ను బోధిస్తాను; నీవు ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా, ఇలాంటి కార్యాన్ని మళ్లీ చేయకూడదు।
Verse 13
अद्यापि निर्भयस्त्वं हि संगं नापस्तरस्विना । इदानीं लप्स्यसे विष्णो फलं स्वकृतकर्मणः
ఇప్పటికీ నీవు నిర్భయుడవే, ఎందుకంటే ఆసక్తి అనే దుర్గమ ప్రవాహాన్ని నీవు ఇంకా దాటలేదు. కానీ ఇప్పుడు, ఓ విష్ణో, నీ స్వకృత కర్మఫలాన్ని నీవు పొందుతావు.
Verse 14
इत्थमुक्त्वा हरिं सोथ मुनिर्माया विमोहितः । शशाप क्रोधनिर्विण्णो ब्रह्मतेजः प्रदर्शयन्
ఇలా హరితో పలికి, మాయచే విమోహితుడైన ఆ ముని తరువాత క్రోధంతో వ్యాకులుడై, విరక్తుడై, బ్రహ్మతేజస్సును ప్రదర్శిస్తూ శాపం పలికెను.
Verse 15
स्त्रीकृते व्याकुलं विष्णो मामकार्षीर्विमोहकः । अन्वकार्षीस्स्वरूपेण येन कापट्यकार्यकृत्
ఓ విష్ణో, ఆ మోహకుడు స్త్రీ కారణంగా నన్ను వ్యాకులుడిని చేశాడు; మరియు తన స్వరూపాన్నే ధరించి నన్ను వెంబడించాడు—అతడు కపట కార్యాలు చేయువాడు.
Verse 16
इति शप्त्वा हरिं मोहान्नारदोऽज्ञानमोहितः । विष्णुर्जग्राह तं शापं प्रशंसञ्शांभवीमजाम्
ఇలా మోహవశంగా అజ్ఞానంతో మోహితుడైన నారదుడు హరిని శపించాడు। విష్ణువు ఆ శాపాన్ని స్వీకరించి, అజన్మమైన శాంభవీ శక్తిని స్తుతించాడు।
Verse 17
त्वं स्त्रीवियोगजं दुःखं लभस्व परदुःखदः । मनुष्यगतिकः प्रायो भवाज्ञानविमोहितः
హే పరదుఃఖదాతా! నీవు స్త్రీ వియోగం వల్ల కలిగే దుఃఖాన్ని అనుభవించు. అజ్ఞానంతో మోహితుడై నీవు ఎక్కువగా మానవగతినే పొందుతావు।
Verse 19
अथ शंभुर्महालीलो निश्चकर्ष विमोहिनीम । स्वमायां मोहितो ज्ञानी नारदोप्यभवद्यया
అప్పుడు మహాలీలామయుడైన శంభువు మోహింపజేసే తన మాయాశక్తిని ప్రదర్శించాడు. ఆ స్వమాయ ద్వారానే జ్ఞాని నారదుడుకూడా మోహితుడయ్యాడు।
Verse 20
अंतर्हितायां मायायां पूर्ववन्मतिमानभूत् । नारदो विस्मितमनाः प्राप्तबोधो निराकुलः
ఆ మాయ అంతర్హితమైనప్పుడు నారదుడు మునుపటిలాగే బుద్ధిమంతుడయ్యాడు. మనసు ఆశ్చర్యపోయినా, బోధను తిరిగి పొందినవాడై శాంతుడూ నిరాకులుడూ అయ్యాడు।
Verse 21
पश्चात्तापमवाप्याति निनिन्द स्वं मुहुर्मुहुः । प्रशशंस तदा मायां शांभवीं ज्ञानिमोहिनीम्
ఆ తరువాత అతడు పశ్చాత్తాపంతో పట్టుబడి, మళ్లీ మళ్లీ తనను తానే నిందించుకున్నాడు। అప్పుడు జ్ఞానులనూ మోహింపజేసే శాంభవీ మాయను ప్రశంసించాడు।
Verse 22
अथ ज्ञात्वा मुनिस्सर्वं मायाविभ्रममात्मनः । अपतत्पादयोर्विष्णोर्नारदो वैष्णवोत्तमः
అప్పుడు ముని తనపై మాయ కలిగించిన సమస్త భ్రమను పూర్తిగా గ్రహించి, వైష్ణవుల్లో శ్రేష్ఠుడైన నారదుడు విష్ణు పాదాల వద్ద పడిపోయాడు।
Verse 23
हर्य्युपस्थापितः प्राह वचनं नष्ट दुर्मतिः । मया दुरक्तयः प्रोक्ता मोहितेन कुबुद्धिना
హరి సమక్షంలోకి తీసుకురాగానే, బుద్ధి భ్రష్టుడైన అతడు ఇలా అన్నాడు—“మోహంతో కూడిన కుబుద్ధితో నేను దుష్టమైన, అనుచితమైన మాటలు పలికాను।”
Verse 24
दत्तश्शापोऽपि तेनाथ वितथं कुरु तं प्रभो । महत्पापमकार्षं हि यास्यामि निरयं धुवम्
“ప్రభూ, అతడు ఇచ్చిన శాపం కూడా దయచేసి వ్యర్థం చేయండి. నేను మహాపాపం చేశాను; నిశ్చయంగా నరకానికి వెళ్తాను।”
Verse 25
कमुपायं हरे कुर्यां दासोऽहं ते तमादिश । येन पापकुलं नश्येन्निरयो न भवेन्मम
హే హరి! నేను ఏ ఉపాయాన్ని ఆశ్రయించాలి? నేను నీ దాసుడను—దయచేసి ఆ మార్గాన్ని ఉపదేశించు; దానివల్ల నా పాపకులమంతా నశించి, నాకు నరకం కలగకుండునట్లు.
Verse 26
इत्युक्त्वा स पुनर्विष्णोः पादयोर्मुनिसत्तमः । पपात सुमतिर्भक्त्या पश्चात्तापमुपागतः
ఇట్లు చెప్పి మునిశ్రేష్ఠుడు సుమతి మళ్లీ భక్తితో శ్రీ విష్ణువు పాదాల వద్ద పడి, పశ్చాత్తాపంతో నిండిపోయాడు.
Verse 27
अथ विष्णुस्तमुत्थाप्य बभाषे सूनृतं वचः । विष्णुरुवाच । न खेदं कुरु मे भक्त वरस्त्वं नात्र संशयः
అప్పుడు విష్ణువు అతనిని లేపి మృదువైన సత్యవాక్యాలు పలికెను—“నా భక్తుడా, దుఃఖించకు; నీవు వరం పొందుతావు, ఇందులో సందేహం లేదు.”
Verse 28
निरयस्ते न भविता शिवश्शं ते विधास्यति
నీకు నరకపతనం కలగదు; భగవాన్ శివుడు నిశ్చయంగా నీకు శుభమును ప్రసాదించును।
Verse 29
यदकार्षीश्शिववचो वितथं मदमोहितः । स दत्तवानीदृशं ते फलं कर्म फलप्रदः
గర్వమోహములతో మత్తుడై నీవు శివవచనాన్ని అసత్యమని భావించితివి; అందుకే కర్మఫలప్రదుడైన ప్రభువు నీ కర్మానుసారమే అటువంటి ఫలాన్ని ఇచ్చెను।
Verse 30
शिवेच्छाऽखिलं जातं कुर्वित्थं निश्चितां मतिम् । गर्वापहर्ता स स्वामी शंकरः परमेश्वरः
దృఢనిశ్చయంతో తెలుసుకొనుము—సర్వమూ శివేచ్ఛవలననే జన్మించును. ఆ స్వామి పరమేశ్వరుడు శంకరుడు జీవుల గర్వాన్ని హరించువాడు।
Verse 31
परं ब्रह्म परात्मा स सच्चिदानंदबोधनः । निर्गुणो निर्विकारो च रजस्सत्वतमःपर
ఆయనే పరబ్రహ్మ, పరమాత్మ—సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూపమైన శుద్ధ బోధము. ఆయన నిర్గుణుడు, నిర్వికారుడు; రజస్-సత్త్వ-తమస్ త్రిగుణాలకు అతీతుడు.
Verse 32
स एवमादाय मायां स्वां त्रिधा भवति रूपतः । ब्रह्मविष्णुमहेशात्मा निर्गुणोऽनिर्गुणोऽपि सः
ఆయన తన స్వమాయను ధరించి రూపములో త్రివిధుడవుతాడు—బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు ఆయన స్వాత్మస్వరూపమే. అయినా ఆయన నిర్గుణుడే; ఆ ప్రకటనలో సగుణుడిలా కూడా కనిపిస్తాడు.
Verse 33
निर्गुणत्वे शिवाह्वो हि परमात्मा महेश्वरः । परं ब्रह्माव्ययोऽनंतो महादेवेति गीयते
నిర్గుణ స్థితిలో పరమాత్మ మహేశ్వరుడే ‘శివ’ అని పిలువబడతాడు. ఆయన పరబ్రహ్మ, అవ్యయుడు, అనంతుడు; అందుకే ‘మహాదేవ’ అని కీర్తింపబడతాడు.
Verse 34
तत्सेवया विधिस्स्रष्टा पालको जगतामहम् । स्वयं सर्वस्य संहारी रुद्ररूपेण सर्वदा
ఆయన సేవచేత విధి (బ్రహ్మ) సృష్టికర్త అవుతాడు; నేను లోకాల పాలకుడనవుతాను; మరియు ఆయన స్వయంగా ఎల్లప్పుడూ రుద్రరూపంలో సమస్తాన్ని సంహరిస్తాడు.
Verse 35
साक्षी शिवस्वरूपेण मायाभिन्नस्स निर्गुणः । स्वेच्छाचारी संविहारी भक्तानुग्रहकारकः
ఆయన శివస్వరూప సాక్షి—మాయకు అస్పృశ్యుడు, నిర్గుణుడు. స్వేచ్ఛానుసారంగా సంచరిస్తూ లీలావిహారం చేసి, భక్తులకు నిత్యం అనుగ్రహం ప్రసాదిస్తాడు.
Verse 36
शृणु त्वं नारद मुने सदुपायं सुखप्रदम् । सर्वपापापहर्त्तारं भुक्तिमुक्तिप्रदं सदा
ఓ నారద మునీ, వినుము—ఇది సుఖప్రదమైన సదుపాయం. ఇది సమస్త పాపాలను హరించి, ఎల్లప్పుడూ భోగమూ ముక్తియూ ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 37
इत्युक्त्वास्त्वसंशयं सर्वं शंकरसद्यशः । शतनामशिवस्तोत्रं सदानन्यमतिर्जप
ఇట్లు చెప్పి సద్యఃయశస్సుగల శంకరుడు సమస్త సందేహాలను తొలగించాడు. అనంతరం ఏకాగ్రమనస్సుతో ఉపదేశించాడు—“ఎల్లప్పుడూ శివుని శతనామస్తోత్రాన్ని జపించు.”
Verse 38
यज्जपित्वा द्रुतं सर्वं तव पापं विनश्यति । इत्युक्त्वा नारदं विष्णुः पुनः प्राह दयान्वितः
ఏ మంత్రాన్ని జపిస్తే నీ సమస్త పాపాలు శీఘ్రంగా నశిస్తాయో—అని నారదునితో చెప్పి, కరుణామయుడైన భగవాన్ విష్ణువు మళ్లీ పలికెను।
Verse 39
मुने न कुरु शोकं त्वं त्वया किंचित्कृतं नहि । स्वेच्छया कृतवान्शंभुरिदं सर्वं न संशयः
ఓ మునీ, నీవు శోకించకు; నీవు ఇక్కడ ఏమీ చేయలేదు. శంభువు తన స్వేచ్ఛతోనే ఇవన్నీ చేసెను—సందేహం లేదు।
Verse 40
अहार्षित्त्वन्मतिं दिव्यां काम क्लेशमदात्स ते । त्वन्मुखाद्दापयांचक्रे शापं मे स महेश्वरः
కాముడు నీ దివ్య సంకల్పాన్ని హరించి నీకు క్లేశం కలిగించాడు. ఆపై ఆ మహేశ్వరుడు నా శాపాన్ని నీ నోటితోనే పలికించాడు।
Verse 41
इत्थं स्वचरितं लोके प्रकटीकृतवान् स्वयम् । मृत्युंजयः कालकालो भक्तोद्धारपरायणः
ఇట్లు ప్రభువు స్వయంగా తన దివ్యచరిత్రాన్ని లోకంలో ప్రకటించెను—ఆయనే మృత్యుంజయుడు, కాలానికీ కాలుడు, భక్తుల उद्धారమునకు సంపూర్ణంగా పరాయణుడు।
Verse 42
न मे शिवसमानोस्ति प्रियः स्वामी सुखप्रदः । सर्वशक्तिप्रदो मेऽस्ति स एव परमेश्वरः
నాకు శివునితో సమానమైన ప్రియ స్వామి లేడు; ఆయనే సుఖప్రదుడు. ఆయనే నాకు సమస్త శక్తులను ప్రసాదించువాడు; ఆయనే పరమేశ్వరుడు.
Verse 43
तस्योपास्यां कुरु मुने तमेव सततं भज । तद्यशः शृणु गाय त्वं कुरु नित्यं तदर्चनम्
ఓ మునీ, ఆయననే ఉపాసించు; నిరంతరం ఆయననే భజించు. ఆయన మహిమను విను, పాడు; నిత్యం ఆయన అర్చన చేయు.
Verse 44
कायेन मनसा वाचा यश्शंकरमुपैति भो । स पण्डित इति ज्ञेयस्स जीवन्मुक्त उच्यते
ఓ ప్రియమా, శరీరంతో, మనసుతో, వాక్కుతో శంకరుని శరణు చేరువాడు నిజమైన పండితుడు; అటువంటి భక్తుడు జీవన్ముక్తుడని చెప్పబడును.
Verse 45
शिवेति नामदावाग्नेर्महापातकप र्वताः । भस्मीभवन्त्यनायासात्सत्यं सत्यं न संशयः
“శివ” అనే నామం దావాగ్నివలె; మహాపాపాల పర్వతసమూహాలు శ్రమ లేకుండానే భస్మమవుతాయి. ఇది సత్యం, సత్యమే—సందేహం లేదు.
Verse 46
पापमूलानि दुःखानि विविधान्यपि तान्यतः । शिवार्चनैकनश्यानि नान्य नश्यानि सर्वथा
అందువల్ల పాపమూలమైన నానావిధ దుఃఖాలు కేవలం శివార్చన ద్వారానే నశిస్తాయి; ఇతర మార్గాలతో అవి పూర్తిగా నశించవు।
Verse 47
स वैदिकस्य पुण्यात्मा स धन्यस्स बुधो मुने । यस्सदा कायवाक्चित्तैश्शरणं याति शंकरम्
ఓ మునీ, శరీర-వాక్కు-చిత్తాలతో ఎల్లప్పుడూ శంకరుని శరణు పొందేవాడే నిజమైన వైదికభావమున్న పుణ్యాత్ముడు, ధన్యుడు, బుధుడు।
Verse 48
भवंति विविधा धर्मा येषां सद्यःफलोन्मुखाः । तेषां भवति विश्वासस्त्रिपुरांतकपूजने
తక్షణ ఫలాన్ని ఆశించి నానావిధ ధర్మాచరణలు చేసే వారిలో త్రిపురాంతకుడు (శివుడు) పూజపై దృఢ విశ్వాసం కలుగుతుంది।
Verse 49
पातकानि विनश्यंति यावंति शिवपूजया । भुवि तावंति पापानि न संत्येव महामुने
ఓ మహామునీ, శివపూజ వల్ల ఎంతమంది పాతకాలు నశిస్తాయో, భూమిపై అంత పాపాలు అసలు మిగలవు—భక్తిచేత పూర్తిగా తుడిచిపోతాయి।
Verse 50
ब्रह्महत्यादिपापानां राशयोप्यमिता मुने । शिवस्मृत्या विनश्यंति सत्यंसत्यं वदाम्यहम्
ఓ మునీ, బ్రహ్మహత్యాది పాపాల అపార రాశులూ శివస్మరణతో నశిస్తాయి; ఇది సత్యం—సత్యమే నేను ప్రకటిస్తున్నాను।
Verse 51
शिवनामतरीं प्राप्य संसाराब्धिं तरंति ते । संसारमूलपापानि तस्य नश्यंत्यसंशयम्
శివనామరూప నౌకను పొందిన వారు సంసారసముద్రాన్ని దాటుతారు. ఆ భక్తుని సంసారమూల పాపాలు నిస్సందేహంగా నశిస్తాయి.
Verse 52
संसारमूलभूतानां पातकानां महामुने । शिवनामकुठारेण विनाशो जायते ध्रुवम्
ఓ మహామునీ, సంసారబంధానికి మూలమైన పాపములు శివనామమనే కుఠారంతో నిశ్చయంగా నశించును।
Verse 53
शिवनामामृतं पेयं पापदावानलार्दितैः । पापदावाग्नितप्तानां शांतिस्तेन विना न हि
పాపదావానలంతో దగ్ధులైనవారు శివనామామృతాన్ని పానము చేయవలెను; పాపదావాగ్నితో తప్తులైన వారికి దాని లేక శాంతి లేదు.
Verse 54
शिवेति नामपीयूषवर्षधारापरिप्लुतः । संसारदवमध्यपि न शोचति न संशयः
‘శివ’ అనే నామామృతవర్షధారలతో తడిసినవాడు, సంసారదావానల మధ్యలోనూ శోకించడు—సందేహం లేదు.
Verse 55
न भक्तिश्शंकरे पुंसां रागद्वेषरतात्मनाम् । तद्विधानां हि सहसा मुक्तिर्भवति सर्वथा
రాగద్వేషాలలో లీనమైన మనుష్యులకు శంకరభక్తి కలుగదు; కాని ఆయన విధానాలను అనుసరించువారికి సర్వథా సహసా ముక్తి కలుగును.
Verse 56
अनंतजन्मभिर्येन तपस्तप्तं भविष्यति । तस्यैव भक्तिर्भवति भवानी प्राणवल्लभे
హే భవానీ, నా ప్రాణప్రియతమా! అనేక జన్మలుగా తపస్సు చేసినవాడికే నీ (మరియు ప్రభువు యొక్క) నిజమైన భక్తి కలుగుతుంది.
Verse 57
जातापि शंकरे भक्तिरन्यसाधारणी वृथा । परं त्वव्यभिचारेण शिवभक्तिरपेक्षिता
శంకరునిపై భక్తి పుట్టినా, అది ఇతర ఆశయాలతో కలిసిన సాధారణమైన చంచల భక్తి అయితే వ్యర్థమవుతుంది. కావలసింది అవ్యభిచారిణీ, ఏకనిష్ఠ శివభక్తి.
Verse 58
यस्या साधारणी शंभौ भक्तिरव्यभिचारिणी । तस्यैव मोक्षस्सुलभो नास्येतिन्य मतिर्मम
శంభువునందు సరళమైన, స్థిరమైన, అవ్యభిచారిణీ భక్తి ఉన్నవాడికి మోక్షం సులభంగా లభిస్తుంది—ఇదే నా దృఢ నమ్మకం; దీనికి భిన్నమైన అభిప్రాయం లేదు.
Verse 59
कृत्वाप्यनंतपापानि यदि भक्तिर्महेश्वरे । सर्वपापविनिर्मुक्तो भवत्येव न संशयः
ఎంతెన్ని పాపాలు చేసినా, మహేశ్వరునిపై భక్తి ఉంటే అతడు నిశ్చయంగా సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 60
भवंति भस्मसाद्वृक्षादवदग्धा यथा वने । तथा भवंति दग्धानि शांकराणामघान्यपि
అడవిలో మండే అగ్నిచేత చెట్లు కాలిపోయి భస్మమయ్యేలా, శంకరుని భక్తుల పాపాలు కూడా దగ్ధమై నశిస్తాయి.
Verse 61
यो नित्यं भस्मपूतांगो शिवपूजोन्मुखो भवेत् । स तरत्येव संसारमपारमतिदारुणम्
యెవడు నిత్యం భస్మంతో శుద్ధమైన దేహముతో శివపూజలో ఏకాగ్రుడై ఉంటాడో, వాడు ఈ అపారమైన అతి భయంకరమైన సంసారాన్ని నిశ్చయంగా దాటిపోతాడు.
Verse 62
ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा हत्वापि ब्राह्मणान्बहून् । लिप्यते नरः पापैर्विरूपाक्षस्य सेवकः
బ్రాహ్మణుని ధనాన్ని అపహరించి, అనేక బ్రాహ్మణులను హతమార్చినప్పటికీ, విరూపాక్షుడు (శివుడు) యొక్క సేవక-భక్తుడు పాపాలతో లిప్తుడవడు కాదు.
Verse 63
विलोक्य वेदानखिलाञ्छिवस्यैवार्चनम्परम् । संसारनाशनोपाय इति पूर्वैर्विनिश्चितम्
సర్వ వేదాలను పరిశీలించిన పూర్వులు, సంసారనాశానికి పరమ ఉపాయం శివుని అర్చనమే అని నిశ్చయించారు.
Verse 64
अद्यप्रभृति यत्नेन सावधानो यथाविधि । साम्बं सदाशिवं भक्त्या भज नित्यं महेश्वरम्
ఈ రోజునుంచే శ్రమతో, జాగ్రత్తగా, విధివిధానంగా—ఉమాసహితుడైన సదాశివ మహేశ్వరుని నిత్యం భక్తితో భజించు, పూజించు.
Verse 65
आपादमस्तकं सम्यक् भस्मनोद्धूल्य सादरम् । सर्वश्रुतिश्रुतं शैवम्मंत्रञ्जप षडक्षरम्
పాదాల నుండి శిరస్సు వరకు భక్తితో భస్మాన్ని సమ్యకంగా లేపనం చేసి, సమస్త శ్రుతుల్లో ప్రసిద్ధమైన శైవ షడక్షర మంత్రాన్ని భక్తితో జపించు.
Verse 66
सवार्ङ्गेषु प्रयत्नेन रुद्राक्षाञ्छिववल्लभान् । धारयस्वातिसद्भक्त्या समन्त्रम्विधिपूर्वकम्
ప్రయత్నపూర్వకంగా శివునికి ప్రియమైన రుద్రాక్షలను శరీరమంతటా ధరించుము. అత్యంత సద్భక్తితో, మంత్రసహితంగా, విధిపూర్వకంగా అలా చేయుము.
Verse 67
शृणु शैवीं कथां नित्यं वद शैवीं कथां सदा । पूजयस्वातियत्नेन शिवभक्तान्पुनः पुनः
నిత్యం శైవకథను శ్రవణం చేయుము, సదా శైవకథనే పలుకుము. అత్యంత శ్రద్ధతో, మహా ప్రయత్నంతో శివభక్తులను మళ్లీ మళ్లీ పూజించుము.
Verse 68
अप्रमादेन सततं शिवैकशरणो भव । शिवार्चनेन सततमानन्दः प्राप्यते यतः
అప్రమత్తంగా ఎల్లప్పుడూ శివునే ఏకైక శరణంగా భావించుము. ఎందుకంటే నిరంతర శివార్చనచేత అఖండ ఆనందం లభిస్తుంది.
Verse 69
उरस्याधाय विशदे शिवस्य चरणाम्बुजौ । शिवतीर्थानि विचर प्रथमं मुनिसत्तम
హే మునిశ్రేష్ఠా! నిర్మలమైన వక్షస్థలంపై శివుని పాదపద్మాలను ధరిచి, ముందుగా శివతీర్థాలను సంచరించుము.
Verse 70
पश्यन्माहात्म्यमतुलं शंकरस्य परात्मनः । गच्छानन्दवनं पश्चाच्छंभुप्रियतमं मुने
పరమాత్ముడైన శంకరుని అతుల మహిమను దర్శించుచు, హే మునీ, అనంతరం శంభువుకు అత్యంత ప్రియమైన ఆనందవనానికి వెళ్లుము.
Verse 71
तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा पूजनं कुरु भक्तितः । नत्वा स्तुत्वा विशेषेण निर्विकल्पो भविष्यसि
అక్కడ విశ్వేశ్వరుని దర్శించి భక్తితో పూజ చేయుము. విశేష భక్తితో నమస్కరించి స్తుతించినచో నీవు నిర్వికల్ప స్థితిని పొందుదువు.
Verse 72
ततश्च भवता नूनं विधेयं गमनं मुने । ब्रह्मलोके स्वकामार्थं शासनान्मम भक्तितः
కాబట్టి, ఓ మునీ, నీవు తప్పక గమనం చేయవలెను—నా ఆజ్ఞ ప్రకారం, నాపై భక్తితో, నీ స్వకామార్థసిద్ధి కోసం బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళుము.
Verse 73
नत्वा स्तुत्वा विशेषेण विधिं स्वजनकं मुने । प्रष्टव्यं शिवमाहात्म्यं बहुशः प्रीतचेतसा
హే మునీ! నీ జనకుడైన విధి (బ్రహ్మ)ను విశేషంగా నమస్కరించి స్తుతించి, ప్రీతిచిత్తంతో పునఃపునః శ్రీశివ మహాత్మ్యాన్ని ప్రశ్నించవలెను।
Verse 74
स शैवप्रवरो ब्रह्मा माहात्म्यं शंकरस्य ते । श्रावयिष्यति सुप्रीत्या शतनामस्तवं च हि
శైవభక్తుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ఆ బ్రహ్మా, అత్యంత ప్రీతితో నీకు శంకరుని మహాత్మ్యాన్ని వినిపించును; ఆయన శతనామ స్తవమును కూడా పఠించును।
Verse 75
अद्यतस्त्वं भव मुने शैवश्शिवपरायणः । मुक्तिभागी विशेषेण शिवस्ते शं विधास्यति
హే మునీ! ఈ రోజు నుండే నీవు నిజమైన శైవుడవై, శివపరాయణుడవు. విశేషంగా నీవు ముక్తిభాగ్యుడవు; శివుడు స్వయంగా నీ క్షేమమంగళాన్ని విధించును।
Verse 76
इत्थं विष्णुर्मुनिं प्रीत्या ह्युपदिश्य प्रसन्नधीः । स्मृत्वा नुत्वा शिवं स्तुत्वा ततस्त्वंतरधीयत
ఇలా ప్రసన్నబుద్ధితో ఉన్న భగవాన్ విష్ణువు ప్రేమతో మునికి ఉపదేశించాడు. ఆపై శివుని స్మరించి, నమస్కరించి, స్తుతించి, తరువాత అంతర్ధానమయ్యాడు.
Nārada—deluded and angered—travels to Viṣṇuloka and confronts Viṣṇu, invoking the Mohinī episode and the distribution of vāruṇī to asuras, setting the stage for Viṣṇu’s corrective instruction (upadeśa).
It encodes a Śaiva causal hierarchy: even a sage’s cognition and affect (moha/krodha) can be temporarily governed by Śiva’s intentional order, making delusion a controlled condition that enables doctrinal clarification.
Śaṃbhavī māyā (Śiva’s māyā), Viṣṇu’s Mohinī-rūpa (enchanting form), and Rudra/Maheśvara’s salvific act of drinking poison—each referenced to argue about cosmic protection, deception, and divine function.