पूजाविधिः (Pūjā-vidhiḥ) — The Supreme Procedure of Worship (Morning Observances)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि पूजाविधिमनुत्तमम् । श्रूयतामृषयो देवास्सर्वकामसुखावहम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇకపై నేను అనుత్తమమైన పూజావిధిని ప్రకటించెదను. ఓ ఋషులారా, దేవతలారా, వినుడి; ఇది సమస్త ధర్మ్య కోరికలను నెరవేర్చే సుఖాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 2

ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय संस्मरेत्सांबकं शिवम् । कुर्यात्तत्प्रार्थनां भक्त्या सांजलिर्नतमस्तकः

బ్రాహ్మముహూర్తంలో లేచి శక్తిసహితుడైన శివుడు—సాంబకుని స్మరించాలి. భక్తితో అంజలి బద్ధంగా, శిరస్సు వంచి ఆయనను ప్రార్థించాలి.

Verse 3

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ देवेश उत्तिष्ठ हृदयेशय । उत्तिष्ठ त्वमुमास्वामिन्ब्रह्माण्डे मंगलं कुरु

లేచెదవా, లేచెదవా ఓ దేవేశా; లేచెదవా ఓ హృదయేశ్వరా. లేచెదవా ఓ ఉమాస్వామీ, ఈ బ్రహ్మాండంలో మంగళం కలుగజేయుము.

Verse 4

जानामि धर्मं न च मे प्रवृत्तिर्जानाम्यधर्मं न च मे निवृत्तिः । त्वया महादेव हृदिस्थितेन यथा नियुक्तोऽस्मि तथा करोमि

నేను ధర్మాన్ని తెలుసు, అయినా దానిలో నాకు ప్రవృత్తి లేదు; అధర్మాన్ని కూడా తెలుసు, అయినా దానినుంచి నివృత్తి శక్తి లేదు. హృదయంలో నివసించే మహాదేవా, నీవు ఎలా నియమిస్తావో అలా నేను చేస్తాను।

Verse 5

इत्युक्त्वा वचनं भक्त्या स्मृत्वा च गुरुपादके । बहिर्गच्छेद्दक्षिणाशां त्यागार्थं मलमूत्रयोः

ఇలా చెప్పి, భక్తితో గురుపాదాలను స్మరించి, మలమూత్ర విసర్జనార్థం దక్షిణ దిశగా బయటకు వెళ్లాలి.

Verse 6

देहशुद्धिं ततः कृत्वा स मृज्जलविशोधनैः । हस्तौ पादौ च प्रक्षाल्य दंतधावनमाचरेत्

తర్వాత మట్టి మరియు నీటితో శుద్ధి చేసి దేహశుద్ధి చేయాలి. చేతులు, పాదాలు కడిగి, అనంతరం దంతధావనం చేయాలి.

Verse 7

दिवानाथे त्वनुदिते कृत्वा वै दंतधावनम् । मुखं षोडशवारं तु प्रक्षाल्यांजलिभिस्तथा

దివానాథుడు (సూర్యుడు) ఉదయించకముందే దంతధావనం చేయాలి. తరువాత అంజలిజలంతో అదే విధంగా పదహారు సార్లు ముఖాన్ని కడగాలి.

Verse 8

षष्ठ्याद्यमाश्च तिथयो नवम्यर्कदिने तथा । वर्ज्यास्सुरर्षयो यत्नाद्भक्तेन रदधावने

దేవర్షులు ఇలా ప్రకటించారు—షష్ఠి మొదలైన కొన్ని తిథులు, నవమి మరియు ఆదివారం; దంతధావనం (పళ్ల శుద్ధి) చేయునప్పుడు భక్తుడు వీటిని జాగ్రత్తగా వర్జించాలి।

Verse 9

यथावकाशं सुस्नायान्नद्यादिष्वथवा गृहे । देशकालाविरुद्धं च स्नानं कार्यं नरेण च

అవకాశానుసారం మనిషి శుభ్రంగా స్నానం చేయాలి—నదులు మొదలైన జలాల్లో గానీ, ఇంట్లో గానీ. దేశకాలాలకు విరుద్ధం కాకుండా, అనుకూలంగా స్నానం చేయవలెను।

Verse 10

रवेर्दिने तथा श्राद्धे संक्रान्तौ ग्रहणे तथा । महादाने तथा तीर्थे ह्युपवासदिने तथा

ఆదివారమున, శ్రాద్ధకర్మలలో, సంక్రాంతి సమయమున, గ్రహణకాలమున; మహాదాన సందర్భమున, తీర్థస్థలమున, ఉపవాస దినమున కూడ—ఇవి శివాచరణకు విశేష పుణ్యకాలములు.

Verse 11

अशौचेप्यथवा प्राप्ते न स्नायादुष्णवारिणा । यथा साभिमुखंस्नायात्तीर्थादौ भक्तिमान्नरः

అశౌచ స్థితి వచ్చినప్పటికీ వేడి నీటితో స్నానం చేయకూడదు. తీర్థాది పవిత్రస్థలమున భక్తిమంతుడు ప్రత్యక్షంగా ఎదురుగా నిలిచి భక్తితో స్నానం చేయవలెను.

Verse 12

तैलाभ्यंगं च कुर्वीत वारान्दृष्ट्वा क्रमेण च । नित्यमभ्यंगके चैव वासितं वा न दूषितम्

క్రమంగా నిర్ణీత వారాలను గమనించి తైలాభ్యంగం చేయవలెను. నిత్య అభ్యంగంలో ఉపయోగించినదీ, సువాసన కలిగినదీ అపవిత్రమని భావించబడదు.

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने शिवपूजन वर्णनो नाम त्रयोदशोध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణములో ద్వితీయ రుద్రసంహితా ప్రథమఖండమున సృష్ట్యుపాఖ్యానాంతర్గత ‘శివపూజన వర్ణన’ అను త్రయోదశ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.

Verse 14

देशं कालं विचार्यैवं स्नानं कुर्याद्यथा विधि । उत्तराभिमुखश्चैव प्राङ्मुखोप्यथवा पुनः

దేశం, కాలం యథావిధిగా విచారించి, నియమానుసారం స్నానం చేయాలి—ఉత్తరాభిముఖంగా గాని, లేక మళ్లీ తూర్పాభిముఖంగా గాని।

Verse 15

उच्छिष्टेनैव वस्त्रेण न स्नायात्स कदाचन । शुद्धवस्त्रेण संस्नायात्तद्देवस्मरपूर्वकम्

ఉచ్ఛిష్టమైన (అపవిత్రమైన) వస్త్రంతో ఎప్పుడూ స్నానం చేయరాదు. శుద్ధ వస్త్రంతో స్నానం చేసి, ముందుగా ఆ దేవుడు—భగవాన్ శివుని—స్మరించాలి।

Verse 16

परधार्य्यं च नोच्छिष्टं रात्रौ च विधृतं च यत् । तेन स्नानं तथा कार्यं क्षालितं च परित्यजेत्

ఇతరుడు ధరించిన వస్త్రమైనా, ఉచ్ఛిష్టస్పర్శమైనదైనా, లేదా రాత్రంతా శరీరంపై ధరించినదైనా—అటువంటి సందర్భంలో విధివిధానంగా స్నానం చేయాలి; అపవిత్రత తొలగించేందుకు కడిగినదాన్ని విడిచిపెట్టాలి.

Verse 17

तर्पणं च ततः कार्यं देवर्षिपितृतृप्तिदम् । धौतवस्त्रं ततो धार्यं पुनराचमनं चरेत्

అనంతరం దేవులు, దేవర్షులు, పితృదేవతలను తృప్తిపరచే తర్పణం చేయవలెను. తరువాత శుభ్రంగా ఉతికిన వస్త్రాలు ధరించి మళ్లీ ఆచమనం చేయాలి.

Verse 18

शुचौ देशे ततो गत्वा गोमयाद्युपमार्जिते । आसनं च शुभं तत्र रचनीयं द्विजोत्तमाः

తరువాత గోమయం మొదలైన వాటితో శుద్ధి చేసిన పవిత్ర స్థలానికి వెళ్లి, ఓ ద్విజోత్తమా, అక్కడ శుభాసనాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 19

शुद्धकाष्ठसमुत्पन्नं पूर्णं स्तरितमेव वा । चित्रासनं तथा कुर्यात्सर्वकामफलप्र दम्

శుద్ధమైన కట్టెలతో తయారైన ఆసనం—పూర్తిగా అఖండంగా ఉన్నదైనా లేదా సరిగా పరచి/కప్పినదైనా—దానిని అలంకరించి చిత్రాసనంగా చేయాలి; (శివపూజలో) అది సర్వకామఫలప్రదం అవుతుంది।

Verse 20

यथायोग्यं पुनर्ग्राह्यं मृगचर्मादिकं च यत् । तत्रोपविश्य कुर्वीत त्रिपुंड्रं भस्मना सुधीः

తదుపరి యథాయోగ్యంగా మృగచర్మాది తగిన ఆసనాన్ని మళ్లీ స్వీకరించాలి. అందులో కూర్చుని జ్ఞానివైన భక్తుడు భస్మంతో త్రిపుండ్రం ధరించాలి।

Verse 21

जपस्तपस्तथा दानं त्रिपुण्ड्रात्सफलं भवेत् । अभावे भस्मनस्तत्र जलस्यादि प्रकीर्तितम्

జపం, తపస్సు, దానం—త్రిపుండ్రంతో కూడినప్పుడే ఫలప్రదమవుతాయి. అక్కడ భస్మం లేనిచో జలము మొదలైన ప్రత్యామ్నాయాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి।

Verse 22

एवं कृत्वा त्रिपुंड्रं च रुद्राक्षान्धारयेन्नरः । संपाद्य च स्वकं कर्म पुनराराधयेच्छिवम्

ఈ విధంగా త్రిపుండ్రం ధరించి, మనిషి రుద్రాక్షమాలను ధరించాలి. తన నియత కర్మలను సమ్యకంగా పూర్తి చేసి, మళ్లీ పరమేశ్వరుడు శివుని ఆరాధించాలి.

Verse 23

पुनराचमनं कृत्वा त्रिवारं मंत्रपूर्वकम् । एकं वाथ प्रकुर्याच्च गंगाबिन्दुरिति ब्रुवन्

మంత్రపూర్వకంగా మళ్లీ ఆచమనం చేసి మూడు సార్లు జలాన్ని సేవించాలి. లేదా ‘గంగాబిందువు’ అని పలుకుతూ ఒక్కసారి ఆచమనం చేసి ఆ క్రియను పవిత్రం చేయాలి.

Verse 24

अन्नोदकं तथा तत्र शिवपूजार्थमाहरेत् । अन्यद्वस्तु च यत्किंचिद्यथाशक्ति समीपगम्

అక్కడ శివపూజార్థం అన్నం మరియు నీటిని తీసుకురావాలి। అలాగే సమీపంలో లభించే ఏ ఇతర వస్తువైనా, తన శక్తి మేరకు, పూజకు సమర్పించాలి।

Verse 25

कृत्वा स्थेयं च तत्रैव धैर्यमास्थाय वै पुनः । अर्घं पात्रं तथा चैकं जलगंधाक्षतैर्युतम्

అక్కడే స్థిరంగా ఉండి, మళ్లీ ధైర్యాన్ని ధరించి, నీరు, సుగంధం మరియు అక్షతలు (అఖండ బియ్యం) కలిగిన ఒకే అర్ఘ్యపాత్రను సిద్ధం చేయాలి।

Verse 26

दक्षिणांसे तथा स्थाप्यमुपचारस्य क्लृप्तये । गुरोश्च स्मरणं कृत्वा तदनुज्ञामवाप्य च

ఉపచారాల సముచిత ఏర్పాటుకోసం దానిని కుడి భుజంపై స్థాపించాలి. అనంతరం గురువును స్మరించి ఆయన అనుజ్ఞను పొందిన తరువాత ముందుకు సాగాలి.

Verse 27

संकल्पं विधिवत्कृत्वा कामनां च नियुज्य वै । पूजयेत्परया भक्त्या शिवं सपरिवारकम्

విధివిధానంగా సంకల్పం చేసి, తన కోరిక/లక్ష్యాన్ని సమ్యకంగా నియోజించి, పరమ భక్తితో పరివారసహితుడైన శ్రీశివుని పూజించాలి.

Verse 28

मुद्रामेकां प्रदर्श्यैव पूजयेद्विघ्नहारकम् । सिंदुरादिपदार्थैश्च सिद्धिबुद्धिसमन्वितम्

ఒక ముద్రను ప్రదర్శించి విఘ్నహర్త గణేశుని పూజించాలి. సిందూరం మొదలైన ద్రవ్యాలతో అలంకరించాలి—సిద్ధి, బుద్ధి సమన్వితుడైనవాడు.

Verse 29

लक्षलाभयुतं तत्र पूजयित्वा नमेत्पुनः । चतुर्थ्यंतैर्नामपदैर्नमोन्तैः प्रणवादिभिः

అక్కడ లక్షలాభమంత పుణ్యఫలదాయకమైన అర్పణలతో పూజించి మళ్లీ నమస్కరించాలి. ‘ఓం’ ప్రణవంతో ప్రారంభించి, చతుర్థీ విభక్తి నామపదాల చివర ‘నమః’ జోడించి వందనం చేయాలి.

Verse 30

क्षमाप्यैनं तदा देवं भ्रात्रा चैव समन्वितम् । पूजयेत्परया भक्त्या नमस्कुर्यात्पुनः पुनः

అప్పుడు ఆ దేవాధిదేవుని వద్ద, తన సోదరునితో కలిసి, క్షమాపణ కోరాలి. పరమ భక్తితో ఆయనను పూజించి, మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించాలి.

Verse 31

द्वारपालं सदा द्वारि तिष्ठंतं च महोदरम् । पूजयित्वा ततः पश्चात्पूजयेद्गिरिजां सतीम्

ద్వారమున ఎల్లప్పుడూ నిలిచియున్న ద్వారపాలుడు మహోదరుని ముందుగా పూజించాలి. అనంతరం గిరిజా సతీ (పార్వతి) దేవిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించాలి.

Verse 32

चंदनैः कुंकुमैश्चैव धूपैर्दीपैरनेकशः । नैवेद्यैर्विविधैश्चैव पूजयित्वा ततश्शिवम्

చందనం, కుంకుమం, ధూపం, అనేక దీపాలు మరియు వివిధ నైవేద్యాలతో భగవాన్ శివుని శ్రద్ధతో విధివిధానంగా పూజించాలి।

Verse 33

नमस्कृत्य पुनस्तत्र गच्छेच्च शिवसन्निधौ । यदि गेहे पार्थिवीं वा हैमीं वा राजतीं तथा

నమస్కరించి మళ్లీ శివసన్నిధికి వెళ్లాలి। ఇంటిలో మట్టితో చేసినదైనా, బంగారంతో చేసినదైనా, లేదా వెండితో చేసిన శివలింగం ఉన్నట్లయితే, దానిని సమీపించి అలాగే పూజించాలి।

Verse 34

धातुजन्यां तथैवान्यां पारदां वा प्रकल्पयेत् । नमस्कृत्य पुनस्तां च पूजयेद्भक्तितत्परः

దానిని ధాతుజన్య పదార్థంతో గాని, మరొక తగిన ద్రవ్యంతో గాని, లేదా పారదంతోనైనా నిర్మించాలి. తరువాత మళ్లీ నమస్కరించి ఏకాగ్ర భక్తితో పూజించాలి.

Verse 35

तस्यां तु पूजितायां वै सर्वे स्युः पूजितास्तदा । स्थापयेच्च मृदा लिंगं विधाय विधिपूर्वकम्

ఆమెను (దేవీశక్తిని) విధివిధానంగా పూజించినప్పుడు నిజంగా అందరూ పూజింపబడినట్లే. తరువాత విధి ప్రకారం మట్టితో లింగాన్ని తయారు చేసి సక్రమంగా ప్రతిష్ఠించాలి.

Verse 36

कर्तव्यं सर्वथा तत्र नियमास्स्वगृहे स्थितैः । प्राणप्रतिष्ठां कुर्वीत भूतशुद्धिं विधाय च

ఆ విధమైన పూజలో ఇంట్లోనే ఉండేవారు నియమాలను తప్పక పాటించాలి. భూతశుద్ధి నిర్వహించి తరువాత ప్రాణప్రతిష్ఠ చేయాలి.

Verse 37

दिक्पालान्पूजयेत्तत्र स्थापयित्वा शिवालये । गृहे शिवस्सदा पूज्यो मूलमंत्राभियोगतः

అక్కడ శివాలయంలో దిక్పాలులను స్థాపించి పూజించాలి. తన ఇంట్లో కూడా మూలమంత్రాన్ని యథావిధిగా జపిస్తూ శివుని నిత్యం పూజించాలి.

Verse 38

तत्र तु द्वारपालानां नियमो नास्ति सर्वथा । गृहे लिंगं च यत्पूज्यं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम्

ఆ గృహపూజలో ద్వారపాలుల విషయంలో ఎలాంటి తప్పనిసరి నియమం లేదు. ఎందుకంటే ఇంట్లో పూజించబడే లింగంలోనే సమస్తం ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నదిగా భావిస్తారు.

Verse 39

पूजाकाले च सांगं वै परिवारेण संयुतम् । आवाह्य पूजयेद्देवं नियमोऽत्र न विद्यते

పూజాకాలంలో దేవాధిదేవుడు శివుని ఆయన సాంగరూపంతో (సంపూర్ణ అవయవసహితంగా) మరియు పరివారంతో కూడి ఆవాహన చేసి పూజించాలి. ఇక్కడ కఠిన నియమం లేదు; భక్తితో చేసిన పూజే నియమం।

Verse 40

शिवस्य संनिधिं कृत्वा स्वासनं परिकल्पयेत् । उदङ्मुखस्तदा स्थित्वा पुनराचमनं चरेत्

శ్రీశివుని సన్నిధిని స్థాపించి తన ఆసనాన్ని సిద్ధం చేసుకోవాలి. ఆపై ఉత్తరముఖంగా నిలబడి మళ్లీ ఆచమనం చేయాలి।

Verse 41

प्रक्षाल्य हस्तौ पश्चाद्वै प्राणायामं प्रकल्पयेत् । मूलमंत्रेण तत्रैव दशावर्तं नयेन्नरः

చేతులు కడిగి తరువాత ప్రాణాయామం చేయాలి. అక్కడే మూలమంత్రం (శివమంత్రం)తో పది ఆవర్తనలు చేయాలి।

Verse 42

पंचमुद्राः प्रकर्तव्याः पूजावश्यं करेप्सिताः । एता मुद्राः प्रदर्श्यैव चरेत्पूजाविधिं नरः

విధివిధానాలతో పూజ చేయదలచినవాడు పంచముద్రలను తప్పక చేయాలి. ఆ ముద్రలను ప్రదర్శించిన తరువాతనే పూజావిధిని ఆచరించాలి।

Verse 43

दीपं कृत्वा तदा तत्र नमस्कारं गुरोरथ । बध्वा पद्मासनं तत्र भद्रासनमथापि वा

అక్కడ దీపం వెలిగించి, ఆపై గురువుకు భక్తితో నమస్కరించాలి. తరువాత అక్కడే పద్మాసనం కట్టుకొని, లేక భద్రాసనంలో కూర్చోవాలి.

Verse 44

उत्तानासनकं कृत्वा पर्यंकासनकं तथा । यथासुखं तथा स्थित्वा प्रयोगं पुनरेव च

ఉత్తానాసనం, అలాగే పర్యంకాసనం స్వీకరించి, సౌకర్యంగా స్థిరంగా కూర్చుని, తరువాత మళ్లీ నియత ప్రయోగం (ధ్యానం/పూజ) కొనసాగించాలి.

Verse 45

कृत्वा पूजां पुराजातां वट्टकेनैव तारयेत् । यदि वा स्वयमेवेह गृहे न नियमोऽस्ति च

పూర్వకాల పరంపరగా వచ్చిన పూజను చేసి, వట్టక (సరళమైన నైవేద్య పిండం) తోనైనా దానిని ముగించవచ్చు. లేదా తన ఇంట్లో నిర్దిష్ట నియమం లేకపోతే, ఇక్కడ తానే ఆ విధంగా చేయవచ్చు.

Verse 46

पश्चाच्चैवार्घपात्रेण क्षारयेल्लिंगमुत्तमम् । अनन्यमानसो भूत्वा पूजाद्रव्यं निधाय च

ఆపై అర్ఘ్యపాత్రముతో ఉత్తమ లింగమును శ్రద్ధగా శుద్ధి చేయవలెను. అనంతరం ఏకాగ్రచిత్తుడై పూజాద్రవ్యములను ఉంచి క్రమంగా అమర్చవలెను.

Verse 47

पश्चाच्चावाहयेद्देवं मंत्रेणानेन वै नरः । कैलासशिखरस्थं च पार्वतीपतिमुत्तमम्

ఆపై ఉపాసకుడు ఇదే మంత్రంతో దేవుని ఆవాహన చేయవలెను—కైలాసశిఖరనివాసి, పార్వతీపతి పరమేశ్వర శివుని.

Verse 48

यथोक्तरूपिणं शंभुं निर्गुणं गुणरूपिणम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं वृषभध्वजम्

యథోక్తరూపుడైన శంభువును నేను ధ్యానించుచున్నాను—నిర్గుణుడైయుండి సగుణరూపమును ధరించువాడు; పంచవక్త్రుడు, దశభుజుడు, త్రినేత్రుడు, వృషభధ్వజుడు.

Verse 49

कर्पूरगौरं दिव्यांगं चन्द्रमौलिं कपर्दिनम् । व्याघ्रचर्मोत्तरीयं च गजचर्माम्बरं शुभम्

ఆయన కర్పూరవర్ణుడై, దివ్యాంగుడై, చంద్రమౌలియై, జటాధారియై ఉన్నాడు. వ్యాఘ్రచర్మం ఆయన ఉత్తరీయము; శుభమైన గజచర్మం ఆయన వస్త్రము—ఇట్లు పరమేశ్వర శివుని పవిత్ర స్వరూపాన్ని ధ్యానించవలెను।

Verse 50

वासुक्यादिपरीतांगं पिनाकाद्यायुधान्वितम् । सिद्धयोऽष्टौ च यस्याग्रे नृत्यंतीह निरंतरम्

ఆయన అంగాలు వాసుకి మొదలైన దివ్య సర్పాలతో పరివేష్టితమై, పినాకాది ఆయుధాలతో అలంకృతమై ఉన్నాయి; ఆయన సమక్షంలో అష్టసిద్ధులు ఇక్కడ నిరంతరం నర్తిస్తూ సేవ చేస్తుంటారు—ఆ పరమేశ్వర శివుని నేను భజిస్తాను।

Verse 51

जयजयेति शब्दश्च सेवितं भक्त पूजकैः । तेजसा दुःसहेनैव दुर्लक्ष्यं देवसेवितम्

భక్త పూజకులు “జయ జయ” అని ఘోషించి సేవించారు; కానీ ఆయన అసహ్యమైన తేజస్సు వల్ల, దేవతలు ఆరాధించినప్పటికీ ఆయనను దర్శించడం దుర్లభమైంది।

Verse 52

शरण्यं सर्वसत्त्वानां प्रसन्नमुखपंकजम् । वेदैश्शास्त्रैर्यथा गीतं विष्णुब्रह्मनुतं सदा

ఆయన సమస్త జీవులకు శరణ్యుడు; ఆయన ముఖకమలం సదా ప్రసన్నంగా ఉంటుంది. వేదశాస్త్రాలు ఎలా గానంచేస్తాయో అట్లే, ఆయనను విష్ణు మరియు బ్రహ్మ ఎల్లప్పుడూ స్తుతిస్తారు।

Verse 53

भक्तवत्सलमानंदं शिवमावाहयाम्यहम् । एवं ध्वात्वा शिवं साम्बमासनं परिकल्पयेत्

“భక్తవత్సలుడూ ఆనందస్వరూపుడైన శివుని నేను ఆవాహన చేస్తున్నాను.” ఇలా ఉమాసహిత శివుని ధ్యానించి, ఆయనకు విధిగా ఆసనం సమర్పించాలి।

Verse 54

चतुर्थ्यंतपदेनैव सर्वं कुर्याद्यथाक्रमम् । ततः पाद्यं प्रदद्याद्वै ततोर्घ्यं शंकराय च

చతుర్థీ విభక్తి పదాలతో యథాక్రమంగా అన్ని ఉపచారాలు చేయాలి. తరువాత పాద్యం అర్పించి, ఆపై శంకరునికి అర్ఘ్యమును కూడా సమర్పించాలి।

Verse 55

ततश्चाचमनं कृत्वा शंभवे परमात्मने । पश्चाच्च पंचभिर्द्रव्यैः स्नापयेच्छंकरं मुदा

తర్వాత శంభు పరమాత్మునికి ఆచమనం చేసి, ఆనందంతో ఐదు ద్రవ్యాలతో శంకరునికి స్నానం (అభిషేకం) చేయించాలి।

Verse 56

वेदमंत्रैर्यथायोग्यं नामभिर्वा समंत्रकैः । चतुर्थ्यंतपदैर्भक्त्या द्रव्याण्येवार्पयेत्तदा

అప్పుడు భక్తితో యథాయోగ్యంగా వేదమంత్రాలతో, లేదా మంత్రసహితంగా పరమేశ్వరుడైన శివుని పవిత్ర నామాలతో, ‘-ఆయ’ (చతుర్థీ) విభక్తితో అర్పణవాక్యాలు పలుకుతూ పూజాద్రవ్యాలను శివునికి సమర్పించాలి।

Verse 57

तथाभिलषितं द्रव्यमर्पयेच्छंकरोपरि । ततश्च वारुणं स्नानं करणीयं शिवाय वै

ఇదే విధంగా శంకరునిపై (శివునిపై) కోరుకున్న ద్రవ్యాలను సమర్పించాలి। అనంతరం శివుని నిమిత్తం తప్పక వరుణస్నానం—పవిత్ర జలంతో శుద్ధి—చేయాలి।

Verse 58

सुगंधं चंदनं दद्यादन्यलेपानि यत्नतः । ससुगंधजलेनैव जलधारां प्रकल्पयेत्

సుగంధమైన చందనం మరియు ఇతర లేపనాలను కూడా యత్నంతో సమర్పించాలి। అలాగే సుగంధజలంతోనే జలధార (అభిషేకం) ఏర్పాటు చేయాలి—శివునికి।

Verse 59

वेदमंत्रैः षडंगैर्वा नामभी रुद्रसंख्यया । यथावकाशं तां दत्वा वस्त्रेण मार्जयेत्ततः

వేదమంత్రాలతో గానీ, షడంగమంత్రాలతో గానీ, లేదా నియత సంఖ్యలో రుద్రనామాలతో గానీ—యథావకాశం ఆ (పవిత్ర జలాన్ని) అర్పించి, తరువాత వస్త్రంతో మార్జనం చేయాలి।

Verse 60

पश्चादाचमनं दद्यात्ततो वस्त्रं समर्पयेत । तिलाश्चैव जवा वापि गोधूमा मुद्गमाषकाः

ఆ తరువాత ఆచమనం సమర్పించి, తదుపరి వస్త్రాన్ని అర్పించాలి. తిలలు, యవాలు, గోధుమలు, ముద్గం (పెసర) మరియు మాషం (మినుములు) వంటి ధాన్యాలను కూడా శివపూజలో భక్తితో అర్పించాలి।

Verse 61

अर्पणीयाः शिवायैव मंत्रैर्नानाविधैरपि । ततः पुष्पाणि देयानि पंचास्याय महात्मने

ఇవి అన్నీ నానావిధ మంత్రాలతో కూడి కేవలం శివునికే అర్పించవలెను. అనంతరం మహాత్ముడైన పంచాస్య (పంచముఖ) ప్రభువుకు పుష్పాలు సమర్పించాలి।

Verse 62

प्रतिवक्त्रं यथाध्यानं यथायोग्याभिलाषतः । कमलैश्शतपत्रैश्च शंखपुष्पैः परैस्तथा

ప్రతి ముఖానికి విధించిన ధ్యానం ప్రకారం, అలాగే తన యోగ్యత మరియు హృదయాభిలాషకు తగినట్లుగా—కమలాలు, శతపత్ర (శతదళ) పుష్పాలు, శంఖపుష్పాలు మరియు ఇతర ఉత్తమ పుష్పాలను అర్పించాలి।

Verse 63

कुशपुष्पैश्च धत्तूरैर्मंदारैर्द्रोणसंभवैः । तथा च तुलसीपत्रैर्बिल्वपत्रैर्विशेषतः

కుశపుష్పాలు, ధత్తూర పుష్పాలు, మందార పుష్పాలు, ద్రోణసంభవ పుష్పాలతోను, అలాగే తులసి ఆకులతోను—కానీ విశేషంగా బిల్వపత్రాలతో—శ్రీశివుని పూజించాలి।

Verse 64

पूजयेत्परया भक्त्या शंकरं भक्तवत्सलम् । सर्वाभावे बिल्वपत्रमपर्णीयं शिवाय वै

పరమ భక్తితో భక్తవత్సలుడైన శంకరుని పూజించాలి. ఏదీ లేనప్పటికీ శివునికి రంధ్రరహిత బిల్వపత్రాన్ని తప్పక సమర్పించాలి.

Verse 65

बिल्वपत्रार्पणेनैव सर्वपूजा प्रसिध्यति । ततस्सुगंधचूर्णं वै वासितं तैलमुत्तमम्

బిల్వపత్రం అర్పణమాత్రంతోనే సమస్త పూజ సిద్ధిస్తుంది. అనంతరం సుగంధ చూర్ణం మరియు ఉత్తమ సువాసన తైలాన్ని కూడా సమర్పించాలి.

Verse 66

अर्पणीयं च विविधं शिवाय परया मुदा । ततो धूपं प्रकर्तव्यो गुग्गुलागुरुभिर्मुदा

పరమ ఆనందంతో శివునికి వివిధ నైవేద్యాదులను సమర్పించాలి. తరువాత గుగ్గులు, అగరు ద్రవ్యాలతో ధూపం సిద్ధం చేసి భక్తితో ఆనందంగా అర్పించాలి.

Verse 67

दीपो देयस्ततस्तस्मै शंकराय घृतप्लुतः । अर्घं दद्यात्पुनस्तस्मै मंत्रेणानेन भक्तितः

అనంతరం ఘృతంతో నిండిన దీపాన్ని ఆ భగవాన్ శంకరునికి సమర్పించాలి. మళ్లీ భక్తితో ఈ మంత్రంతో ఆయనకు అర్ఘ్యము (గౌరవజలము) అర్పించాలి.

Verse 68

कारयेद्भावतो भक्त्या वस्त्रेण मुखमार्जनम् । रूपं देहि यशो देहि भोगं देहि च शंकर

హృదయపూర్వక భక్తితో వస్త్రంతో ప్రభువు ముఖాన్ని మృదువుగా తుడిచి ఇలా ప్రార్థించాలి—“ఓ శంకరా, రూపమును దయచేయి; యశస్సును దయచేయి; భోగములను కూడా దయచేయి.”

Verse 69

भुक्तिमुक्तिफलं देहि गृहीत्वार्घं नमोस्तु ते । ततो देयं शिवायैव नैवेद्यं विविधं शुभम्

భోగమూ మోక్షమూ అనే ఫలాన్ని ప్రసాదించుము. ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించినందుకు నీకు నమస్కారం. అనంతరం శివునికే వివిధ శుభ నైవేద్యాలను సమర్పించవలెను।

Verse 70

तत आचमनं प्रीत्या कारयेद्वा विलम्बतः । ततश्शिवाय ताम्बूलं सांगोपाङ्गं विधाय च

ఆ తరువాత భక్తి-ప్రీతితో ఆచమనం చేయించవలెను, లేదా ఆలస్యం లేకుండా విధిగా చేయించవలెను. తదుపరి సాంగోపాంగంగా తాంబూలం (పాన్) సిద్ధం చేసి శివునికి సమర్పించవలెను।

Verse 71

कुर्यादारार्तिकं पञ्चवर्तिकामनुसंख्यया । पादयोश्च चतुर्वारं द्विःकृत्वो नाभिमण्डले

ఐదు వత్తులు గల దీపంతో నియత సంఖ్య ప్రకారం ఆరార్తికం (ఆరతి) చేయవలెను. ప్రభువు పాదాల వద్ద నాలుగు సార్లు, నాభిమండల వద్ద రెండు సార్లు దీపాన్ని తిప్పవలెను।

Verse 72

एककृत्वे मुखे सप्तकृत्वः सर्वाङ्गं एव हि । ततो ध्यानं यथोक्तं वै कृत्वा मंत्रमुदीरयेत्

ముఖంపై ఒక్కసారి, సమస్త శరీరంపై ఏడు సార్లు దానిని లేపనంగా చేయాలి. తరువాత చెప్పిన విధంగా ధ్యానం చేసి, మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.

Verse 73

यथासंख्यं यथाज्ञानं कुर्यान्मंत्रविधिन्नरः । गुरूपदिष्टमार्गेण कृत्वा मंत्रजपं सुधीः

మనిషి మంత్రవిధిని సరైన సంఖ్య ప్రకారం, తన అవగాహన ప్రకారం ఆచరించాలి. జ్ఞాని సాధకుడు గురువు ఉపదేశించిన మార్గంలో మంత్రజపం చేసి ముందుకు సాగాలి.

Verse 74

गुरूपदिष्टमार्गेण कृत्वा मन्त्रमुदीरयेत् । यथासंख्यं यथाज्ञानं कुर्यान्मंत्रविधिन्नरः

గురు ఉపదేశించిన మార్గమున విధివిధానముగా కర్మ చేసి మంత్రాన్ని ఉచ్చరించవలెను. మంత్రవిధి చెప్పినట్లే యథాసంఖ్య, యథాజ్ఞానంగా అనుష్ఠానం చేయవలెను.

Verse 75

स्तोत्रैर्नानाविधैः प्रीत्या स्तुवीत वृषभध्वजम् । ततः प्रदक्षिणां कुर्याच्छिवस्य च शनैश्शनैः

భక్తితో నానావిధ స్తోత్రములతో వృషభధ్వజుడైన శివుని స్తుతించవలెను. అనంతరం శివుని చుట్టూ నెమ్మదిగా భక్తిపూర్వకంగా ప్రదక్షిణ చేయవలెను.

Verse 76

नमस्कारांस्ततः कुर्यात्साष्टांगं विधिवत्पुमान् । ततः पुष्पांजलिदेंयो मंत्रेणानेन भक्तितः

తదనంతరం ఉపాసకుడు విధివిధానముగా సాష్టాంగ నమస్కారం చేయవలెను. తరువాత ఇదే మంత్రంతో భక్తితో పుష్పాంజలి సమర్పించవలెను.

Verse 77

शंकराय परेशाय शिवसंतोषहेतवे । अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाद्यद्यत्पूजादिकं मया

పరమేశ్వరుడైన శంకరునికి, శివసంతోషహేతువైన ఆయనకు—నేను అజ్ఞానముతో గానీ జ్ఞానముతో గానీ చేసిన పూజాదికర్మలన్నిటిని ఆయన పాదాలకు సమర్పిస్తున్నాను।

Verse 78

कृतं तदस्तु सफलं कृपया तव शंकर । तावकस्त्वद्गतप्राण त्वच्चित्तोहं सदा मृड

హే శంకరా, నీ కృపవలన నేను చేసినది ఫలప్రదమగుగాక. హే మృడా, నేను నీ వాడనే; నా ప్రాణము నీలో నిలిచింది, నా చిత్తము సదా నీలోనే స్థిరమై ఉంది।

Verse 79

इति विज्ञाय गौरीश भूतनाथ प्रसीद मे । भूमौ स्खलितवादानां भूमिरेवावलंबनम्

ఇలా తెలిసికొని, ఓ గౌరీశా, ఓ భూతనాథా—నాపై ప్రసన్నుడవు. భూమిపై నిలిచి మాటల్లో జారిపోయినవారికి భూమియే ఏకైక ఆధారం.

Verse 80

त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो । इत्यादि बहु विज्ञप्तिं कृत्वा सम्यग्विधानतः

ఓ ప్రభూ! నీపై అపరాధం చేసినవారికి నీవే శరణం—ఇలా మొదలైన అనేక విధాలుగా వినతులు చేసి, విధి ప్రకారం సమ్యక్‌గా ఆచరించాడు।

Verse 82

पुष्पांजलिं समर्प्यैव पुनः कुर्यान्नतिं मुहुः । स्वस्थानं गच्छ देवेश परिवारयुतः प्रभो । पूजाकाले पुनर्नाथ त्वया गंतव्यमादरात् । इति संप्रार्थ्य वहुशश्शंकरं भक्तवत्सलम्

పుష్పాంజలిని సమర్పించి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి ఇలా ప్రార్థించాలి—“ఓ దేవేశా, ఓ ప్రభూ! పరివారంతో కలిసి స్వస్థానానికి వెళ్లుము; కానీ ఓ నాథా, పూజాకాలంలో కరుణతో ఆదరంగా మళ్లీ తప్పక రమ్ము.” ఇలా భక్తవత్సలుడైన శంకరుని పునఃపునః వేడుకోవాలి।

Verse 83

विसर्जयेत्स्वहृदये तदपो मूर्ध्नि विन्यसेत् । इति प्रोक्तमशेषेण मुनयः शिवपूजनम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं चैव किमन्यच्छ्रोतुमर्हथ

ఆ పవిత్ర జలాన్ని స్వహృదయంలో సమర్పించి, అనంతరం దానిని శిరోమూధ్నిపై స్థాపించాలి. ఓ మునులారా, ఈ విధంగా శివపూజ సమగ్రంగా ఉపదేశించబడింది; ఇది భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది—ఇక వినదగినది మరేముంది?