सेवातत्त्वप्रश्नः — The Question of Whom to Serve (Sevā) for the Removal of Suffering

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्प्रजापते तात धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः । एतदेव पुनस्सम्यग्ब्रूहि मे विस्तराद्विधे

నారదుడు అన్నాడు— ఓ బ్రహ్మన్, ఓ ప్రజాపతే, ఓ తండ్రీ! శివభక్తితో నిండిన నీ బుద్ధి ధన్యమైనది. కాబట్టి, ఓ విధాతా, ఇదే విషయాన్ని నాకు మళ్లీ సరిగ్గా, విస్తారంగా చెప్పుము.

Verse 2

ब्रह्मोवाच । एकस्मिन्समये तात ऋषीनाहूय सर्वतः । निर्जरांश्चाऽवदं प्रीत्या सुवचः पद्मसंभवः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ తాతా! ఒక సమయంలో నేను అన్ని దిక్కుల నుండి ఋషులను, అమర దేవతలను పిలిచాను. అప్పుడు నేను పద్మసంభవుడైన బ్రహ్ముడు ప్రేమతో మధుర వచనాలు పలికాను।

Verse 3

यदि नित्यसुखे श्रद्धा यदि सिद्धेश्च कामुकाः । आगंतव्यं मया सार्द्धं तीरं क्षीरपयोनिधेः

మీకు నిత్యసుఖంపై శ్రద్ధ ఉంటే, సిద్ధిని పొందాలని ఆకాంక్షిస్తే, నా వెంట క్షీరసాగర తీరానికి రావలెను।

Verse 4

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा गतास्ते हि मया सह । यत्रास्ते भगवान्विष्णुस्सर्वेषां हितकारकः

ఆ మాటలు విని వారు నా వెంట అక్కడికి వెళ్లారు; అక్కడ భగవాన్ విష్ణువు నివసించుచుండెను—అతడు సమస్తుల హితకారకుడు (శివాజ్ఞ ప్రకారం జగద్ధితానికి కార్యనిరతుడు).

Verse 6

तान्दृष्ट्वा च तदा विष्णुर्ब्रह्माद्यानमरान्स्थितान् । स्मरञ्छिवपदांभोजमब्रवीत्परमं वचः

అప్పుడు బ్రహ్మాది సమవేత అమరులను చూచి, శివుని పదపద్మాలను స్మరించుచు విష్ణువు పరమ వాక్యమును పలికెను।

Verse 7

विष्णुरुवाच । किमर्थमागता यूयं ब्रह्माद्याश्च सुरर्षयः । सर्वं वदत तत्प्रीत्या किं कार्यं विद्यतेऽधुना

విష్ణువు పలికెను—హే బ్రహ్మాది దేవులారా, దేవర్షులారా! మీరు ఏ కారణమున వచ్చితిరి? ప్రీతితో సమస్తమును చెప్పుడి; ఇప్పుడు ఏ కార్యము చేయవలెను?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति पृष्टास्तदा तेन विष्णुना च मया सुराः । पुनः प्रणम्य तं प्रीत्या किं कार्यं विद्यतेऽधुना । विनिवेदयितुं कार्यं ह्यब्रुवन्वचनं शुभम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ సమయంలో విష్ణువూ నేనూ అడిగినప్పుడు దేవతలు ప్రేమతో మళ్లీ ఆయనకు నమస్కరించి శుభవచనములు పలికిరి—“ఇప్పుడు చేయవలసిన కార్యమేమిటి? మేము నివేదించి తెలియజేయవలసిన ధర్మం ఉంది.”

Verse 9

देवा ऊचुः । नित्यं सेवा तु कस्यैव कार्या दुःखपहारिणी

దేవులు పలికిరి—దుఃఖాన్ని హరించే ఆ నిత్యసేవను మేము ఎవరికే చేయవలెను?

Verse 10

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा भगवान्भक्तवत्सलः । सामरस्य मम प्रीत्या कृपया वाक्यमब्रवीत्

ఆ మాటలు విని భక్తవత్సలుడైన భగవాన్ సామరసునిపై ప్రేమతో, నాపై కరుణతో ప్రత్యుత్తర వాక్యమును పలికెను.

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । ब्रह्मञ्च्छृणु सुरैस्सम्यक्श्रुतं च भवता पुरा । तथापि कथ्यते तुभ्यं देवेभ्यश्च तथा पुनः

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ బ్రహ్మా, వినుము. దేవసభలో నీవు పూర్వం సమ్యక్గా విన్నదే, అయినను నీకును దేవులకును మరల చెప్పుచున్నాను.

Verse 12

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्र संहितायां प्रथमखण्डे सृष्ट्युपाख्याने पूजाविधिवर्णने सारासारविचारवर्णनो नाम द्वादशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలో, ప్రథమఖండమైన సృష్ట్యుపాఖ్యానంలో, పూజావిధి వర్ణనలో ‘సారాసారవిచారవర్ణన’ అనే ద్వాదశ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 13

सेव्यसेव्यस्सदा देवश्शंकरस्सर्वदुःखहा । ममापि कथितं तेन ब्रह्म णोऽपि विशेषतः

ఎల్లప్పుడూ సేవించదగిన దేవుడు శంకరుడు; ఆయన సమస్త దుఃఖాలను హరించువాడు. ఈ మాట ఆయన నాకూ చెప్పెను, ప్రత్యేకంగా బ్రహ్మకూ ఉపదేశించెను।

Verse 14

प्रस्तुतं चैव दृष्टं वस्सर्वं दृष्टांतमद्भुतम् । त्याज्यं तदर्चनं नैव कदापि सुखमीप्सुभिः

ఈ అద్భుత దృష్టాంతం మీకు సంపూర్ణంగా వివరించి చూపబడింది. కనుక నిజమైన సుఖాన్ని కోరువారు ఎప్పుడూ శివారాధనను విడిచిపెట్టకూడదు।

Verse 15

संत्यज्य देवदेवेशं लिंगमूर्तिं महेश्वरम् । तारपुत्रास्तथैवैते नष्टास्तेऽपि सबांधवाः

దేవదేవేశుడైన లింగమూర్తి మహేశ్వర మహాదేవుని త్యజించినందున తారాపుత్రులు కూడా అలాగే తమ బంధువులందరితో సహా నశించారు।

Verse 16

मया च मोहितास्ते वै मायया दूरतः कृताः । सर्वे विनष्टाः प्रध्वस्ताः शिवेन रहिता यदा

నిజంగా నా వల్లనే వారు మోహితులయ్యారు; నా మాయచేత దూరంగా చేయబడ్డారు. శివుని నుండి విరహితులైనప్పుడు వారు అందరూ నశించి పూర్తిగా ధ్వంసమయ్యారు।

Verse 17

तस्मात्सदा पूजनीयो लिंगमूर्तिधरी हरः । सेवनीयो विशेषेण श्रद्धया देवसत्तमः

అందుచేత లింగమూర్తిని ధరించిన హరుడు (శివుడు) ఎల్లప్పుడూ పూజనీయుడు; దేవసత్తముడైన ఆ ప్రభువును ప్రత్యేక శ్రద్ధా-భక్తులతో సేవించాలి।

Verse 18

शर्वलिङ्गार्चनादेव देवा दैत्याश्च सत्तमाः । अहं त्वं च तथा ब्रह्मन्कथं तद्विस्मृतं त्वया

హే సత్తమా! శర్వ (శివ) లింగార్చన మాత్రముచేత దేవులు, దైత్యులూ తమ సిద్ధిని పొందారు; నేనూ నీవూ కూడా, ఓ బ్రహ్మన్. మరి నీవు దానిని ఎలా మరచితివి?

Verse 19

तल्लिङ्गमर्चयेन्नित्यं येन केनापि हेतुना । तस्मात् ब्रह्मन्सुरः शर्वः सर्वकामफलेप्सया

కాబట్టి, ఓ బ్రహ్మన్! ఏ కారణమైనా ప్రతిదినం ఆ లింగాన్ని అర్చించాలి; ఎందుకంటే సర్వకామఫలప్రదుడైన శర్వ (శివుడు) ఈ ఉపాసన ద్వారానే లభ్యుడు।

Verse 20

सा हनिस्तन्महाछिद्रं सान्धता सा च मुग्धता । यन्मुहूर्त्तं क्षणं वापि शिवं नैव समर्चयेत्

అదే నాశనం, అదే మహా చిద్రం; అదే జడత్వం, అదే మోహం—ఒక ముహూర్తం గానీ, ఒక క్షణం గానీ శివుని సమ్యక్‌గా అర్చించకపోతే।

Verse 21

भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः । भवसंस्मरणा ये च न ते दुःखस्यभाजनाः

భవుడు (శ్రీశివుడు) పట్ల భక్తిపరులై, భవునికి నమ్రచిత్తులై, నిత్యం భవస్మరణలో నిలిచినవారు—దుఃఖానికి పాత్రులు కారు.

Verse 22

भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाभरणाः स्त्रियः । धनं च तुष्टिपर्यंतं पुत्रपौत्रादिसंततिः

మనోహరమైన గృహాలు, మనోహర ఆభరణాలతో అలంకరించిన స్త్రీలు, తృప్తి కలిగేంత ధనం, అలాగే పుత్ర-పౌత్రాది నిరంతర సంతతి (లభిస్తుంది).

Verse 23

आरोग्यं च शरीरं च प्रतिष्ठां चाप्यलौकिकीम् । ये वांछंति महाभागाः सुखं वा त्रिदशालयम्

ఆరోగ్యం, శరీరసౌఖ్యం, లోకాతీతమైన ప్రతిష్ఠ, లేదా త్రిదశాలయంలో (స్వర్గంలో) సుఖం కోరే మహాభాగ భక్తులు—(ఇక్కడ చెప్పినట్లు శివారాధన చేయాలి).

Verse 24

अंते मुक्तिफलं चैव भक्तिं वा परमेशितुः । पूर्वपुण्यातिरेकेण तेऽर्चयंति सदाशिवम्

అంతంలో వారు ముక్తిఫలాన్ని పొందుతారు, లేదా పరమేశ్వరుని పరమభక్తిని పొందుతారు. పూర్వపుణ్యాధిక్య బలంతో వారు సదాశివుని అర్చిస్తారు.

Verse 25

योऽर्चयेच्छिवलिंगं वै नित्यं भक्तिपरायणः । तस्य वै सफला सिद्धिर्न स पापैः प्रयुज्यते

యెవడు భక్తిపరాయణుడై ఏకాగ్రచిత్తంతో నిత్యం శివలింగార్చన చేస్తాడో, అతని సిద్ధి నిజంగా ఫలప్రదమవుతుంది; అతడు పాపబంధానికి లోనుకాడు, పాపాలచే బాధింపబడడు।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ताश्च तदा देवाः प्रणिपत्य हरिं स्वयम् । लिंगानि प्रार्थयामासुस्सर्वकामाप्तये नृणाम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పబడినప్పుడు దేవతలు అప్పుడు స్వయంగా హరికి నమస్కరించి, మనుష్యుల ధర్మసమ్మతమైన సమస్త కోరికలు నెరవేరుటకై శివలింగాల ప్రాకట్యాన్ని ప్రార్థించారు।

Verse 27

तच्छ्रुत्वा च तदा विष्णु विश्वकर्माणमब्रवीत । अहं च मुनिशार्दूल जीवोद्धारपरायणः

అది విని విష్ణువు అప్పుడు విశ్వకర్మను ఉద్దేశించి పలికెను—“హే మునిశార్దూలా, నేనూ జీవుల ఉద్ధారమునకు పరాయణుడను।”

Verse 28

विश्वकर्मन्यथा शंभोः कल्पयित्वा शुभानि च । लिंगानि सर्वदेवेभ्यो देयानि वचनान्मम

“హే విశ్వకర్మా, శంభువు విధానమున శుభమైన శివలింగాలను నిర్మించుము; నా ఆజ్ఞ ప్రకారం ఆ లింగాలు సమస్త దేవతలకు ప్రసాదింపబడుగాక।”

Verse 29

ब्रह्मोवाच । लिंगानि कल्पयित्वेवमधिकारानुरूपतः । विश्वकर्मा ददौ तेभ्यो नियोगान्मम वा हरेः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా ప్రతి ఒక్కరి యోగ్యతా-అధికారాలకు తగినట్లు లింగాలను నిర్మించి, విశ్వకర్మ వారికి వారి వారి నియోగాలను (కర్తవ్యాలను) ఇచ్చెను—నా ఆజ్ఞతో గానీ, హరి (విష్ణు) ఆజ్ఞతో గానీ।

Verse 30

तदेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तम । पद्मरागमयं शक्रो हेम विश्र वसस्सुतः

అదే విషయాన్ని నేడు చెప్పుచున్నాను—వినుడి, ఓ ఋషిశ్రేష్ఠా. వసుపుత్రుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) పద్మరాగముతోను, విచిత్ర కాంతిగల స్వర్ణముతోను (దానిని) నిర్మించెను।

Verse 31

पीतं मणिमयं धर्मो वरुणश्श्यामलं शिवम् । इन्द्रनीलमयं विष्णुर्ब्रह्मा हेममयं तथा

ధర్మం పీతమణిమయ ప్రకాశంతో యుక్తము; వరుణుడు శ్యామవర్ణుడై శివసదృశ కాంతితో ఉన్నాడు. విష్ణువు ఇంద్రనీలమణి వంటి వైభవంతో, బ్రహ్మా కూడా హేమమయ కాంతితో ప్రకాశిస్తాడు।

Verse 32

विश्वेदेवास्तथा रौप्यं वसवश्च तथैव च । आरकूटमयं वापि पार्थिवं ह्यश्विनौ मुने

ఓ మునీ, విశ్వేదేవులు మరియు వసువులు రౌప్యమయ స్వభావముగా చెప్పబడతారు; అశ్వినీకుమారులు పార్థివమయులు (మృణ్మయులు) గానీ, లేదా తామ్రమయులుగానీ అని కూడా కీర్తించబడతారు।

Verse 33

लक्ष्मीश्च स्फाटिकं देवी ह्यादित्यास्ताम्रनिर्मितम् । मौक्तिकं सोमराजो वै वज्रलिंगं विभावसुः

దేవి లక్ష్మి స్ఫటికమయ లింగంతో సంబంధితురాలు; ఆదిత్యులు తామ్రనిర్మిత లింగంతో. సోమరాజు మౌక్తికమయ లింగంతో, విభావసు (అగ్ని) వజ్రలింగంతో అనుబంధితుడు।

Verse 34

मृण्मयं चैव विप्रेंद्रा विप्रपत्न्यस्तथैव च । चांदनं च मयो नागाः प्रवालमयमादरात्

హే విప్రేంద్రా, బ్రాహ్మణుల భార్యలు మృణ్మయ (మట్టితో చేసిన) పదార్థాలను సిద్ధం చేశారు; నాగులు భక్త్యాదరాలతో చందనమయమును మరియు ప్రవాళమయమును తయారు చేశారు।

Verse 35

नवनीतमयं देवी योगी भस्ममयं तथा । यक्षा दधिमयं लिंगं छाया पिष्टमयं तथा

దేవి నవనీతముతో (వెన్నతో) లింగాన్ని నిర్మించింది; యోగి అలాగే పవిత్ర భస్మముతో లింగాన్ని చేసెను. యక్షులు పెరుగుతో లింగాన్ని చేసిరి, ఛాయా-జనులు పిండితో లింగాన్ని నిర్మించిరి.

Verse 36

शिवलिंगं च ब्रह्माणी रत्नं पूजयति ध्रुवम् । पारदं पार्थिवं बाणस्समर्चति परेऽपि वा

బ్రహ్మాణీ నిశ్చయంగా రత్నంతో నిర్మితమైన శివలింగాన్ని పూజిస్తుంది. అలాగే పారదంతో చేసినది, పార్ధివం (మట్టితో చేసినది) మరియు బాణలింగాన్ని కూడా భక్తితో సమర్చిస్తుంది.

Verse 37

एवं विधानि लिंगानि दत्तानि विश्वकर्मणा । ते पूजयंति सर्वे वै देवा ऋषिगणा स्तथा

ఇలా విధిపూర్వకంగా నిర్మితమైన లింగాలను విశ్వకర్మ దానంగా ఇచ్చాడు. ఆ లింగాలను దేవతలందరూ మరియు ఋషిగణములందరూ నిశ్చయంగా పూజించారు.

Verse 38

विष्णुर्दत्त्वा च लिंगानि देवेभ्यो हितकाम्यया । पूजाविधिं समाचष्ट ब्रह्मणे मे पिनाकिनः

దేవతల హితాన్ని కోరుతూ విష్ణువు దేవతలకు లింగాలను దానంగా ఇచ్చాడు. మరియు నా ప్రభువు పినాకి (శివుడు) బ్రహ్మకు పూజావిధిని సమ్యకంగా ఉపదేశించాడు.

Verse 39

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ब्रह्माहं देवसत्तमैः । आगच्छं च स्वकं धाम हर्षनिर्भरमानसः

ఆయన వచనాన్ని విని నేను బ్రహ్మ, దేవసత్తములతో కలిసి, హర్షంతో నిండిన మనస్సుతో నా ధామానికి తిరిగి వచ్చాను.

Verse 40

तत्रागत्य ऋषीन्सर्वान्देवांश्चाहं तथा मुने । शिवपूजाविधिं सम्यगब्रुवं सकलेष्टदम्

అక్కడికి వెళ్లి, ఓ మునీ, నేను సమస్త ఋషులను మరియు దేవతలను ఉద్దేశించి, అన్ని ఇష్టఫలాలను ప్రసాదించే శివపూజా విధిని సంపూర్ణంగా, సరిగ్గా బోధించాను.

Verse 41

ब्रह्मोवाच । श्रूयतामृषयः सर्वे सामराः प्रेमतत्पराः । शिवपूजाविधिं प्रीत्या कथये भुक्तिमुक्तिदम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఋషులారా, దేవతలతో కూడి ప్రేమభక్తిలో స్థిరులై వినుడి. ఆనందంతో నేను శివపూజావిధిని వివరిస్తాను; అది భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించేది.

Verse 42

मानुषं जन्म संप्राप्य दुर्लभं सर्वजंतुषु । तत्रापि सत्कुले देवा दुष्प्राप्यं च मुनीश्वराः

సర్వ జీవులలో మానవ జన్మ పొందుట దుర్లభము; అందులోనూ, ఓ దేవులారా మరియు మునిశ్రేష్ఠులారా, సత్కులంలో జన్మ పొందుట అత్యంత దుష్ప్రాప్యము.

Verse 43

अव्यंगं चैव विप्रेषु साचारेषु सपुण्यतः । शिवसंतोषहेतोश्च कर्मस्वोक्तं समाचरेत्

సదాచారములో స్థితులైన బ్రాహ్మణుల పట్ల దోషరహితంగా ప్రవర్తించాలి; పుణ్యసంచయమునకును శివసంతోషమునకును శాస్త్రోక్త కర్మలను శ్రద్ధతో ఆచరించాలి.

Verse 44

यद्यज्जातिसमुद्दिष्टं तत्तत्कर्म न लंघयेत् । यावद्दानस्य संपत्तिस्तावत्कर्म समावहेत्

తన వర్ణ/ఆశ్రమానికి ఏ కర్మ నిర్దేశించబడినదో దానిని లంఘించకూడదు. దానం చేయగల సామర్థ్యం ఉన్నంతకాలం దానధర్మముతో కూడిన ఆ కర్మలను నిరంతరం ఆచరించాలి.

Verse 45

कर्मयज्ञसहस्रेभ्यस्तपोयज्ञो विशिष्यते । तपोयज्ञसहस्रेभ्यो जपयज्ञो विशिष्यते

వేలాది కర్మయజ్ఞాలకన్నా తపోయజ్ఞమే శ్రేష్ఠము; అలాగే వేలాది తపోయజ్ఞాలకన్నా జపయజ్ఞము—పవిత్ర మంత్రజపము—అత్యుత్తమము.

Verse 46

ध्यानयज्ञात्परं नास्ति ध्यानं ज्ञानस्य साधनम् । यतस्समरसं स्वेष्टं यागी ध्यानेन पश्यति

ధ్యానయజ్ఞం కన్నా గొప్ప యజ్ఞం లేదు; ధ్యానమే జ్ఞానసాధనం. ఎందుకంటే ఉపాసకుడు ధ్యానంతో తన ఇష్ట శివుని సమరసంగా—ఏకరసంగా—దర్శిస్తాడు.

Verse 47

ध्यानयज्ञरतस्यास्य सदा संनिहितश्शिवः । नास्ति विज्ञानिनां किंचित्प्रायश्चित्तादिशोधनम्

ధ్యానయజ్ఞంలో నిమగ్నుడైన వానికి శివుడు సదా సన్నిహితుడై ఉంటాడు. నిజవిజ్ఞానిని ప్రాయశ్చిత్తాది శుద్ధిక్రియలు అవసరం కావు.

Verse 48

विशुद्धा विद्यया ये च ब्रह्मन्ब्रह्मविदो जनाः । नास्ति क्रिया च तेषां वै सुखं दुखं विचारतः

హే బ్రహ్మన్! విద్యచేత విశుద్ధులై బ్రహ్మవిదులైన వారికి కర్మబంధనం లేదు; వివేకదృష్టితో సుఖదుఃఖాలు కూడా వారిని బంధించవు.

Verse 49

धर्माधर्मौ जपो होमो ध्यानं ध्यानविधिस्तथा । सर्वदा निर्विकारास्ते विद्यया च तयामराः

ధర్మాధర్మాలు, జపహోమాలు, ధ్యానం మరియు ధ్యానవిధి—ఇవన్నీ సదా నిర్వికారంగా ఉంటాయి; ఆ విద్యచేత వారు అమరత్వాన్ని పొందుతారు.

Verse 50

परानंदकरं लिंगं विशुद्धं शिवमक्षरम् । निष्कलं सर्वगं ज्ञेयं योगिनां हृदि संस्थितम्

లింగాన్ని పరమానందప్రదమని తెలుసుకో—అత్యంత విశుద్ధం, స్వయంగా శివుడు, అక్షర తత్త్వం. అది నిష్కలం, సర్వవ్యాపకం; యోగుల హృదయంలో స్థితమై అనుభవించదగినది.

Verse 51

लिंगं द्विविधं प्रोक्तं बाह्यमाभ्यंतरं द्विजाः । बाह्यं स्थूलं समुद्दिष्टं सूक्ष्ममाभ्यंतरं मतम्

హే ద్విజులారా! లింగము రెండు విధములని చెప్పబడింది—బాహ్యము, ఆభ్యంతరము. బాహ్యము స్థూల (దృశ్య) రూపమని, ఆభ్యంతరము సూక్ష్మ (అంతర్ముఖ)మని భావించబడింది.

Verse 52

कर्मयज्ञरता ये च स्थूललिंगार्चने रताः । असतां भावनार्थाय सूक्ष्मेण स्थूलविग्रहाः

కర్మయజ్ఞాలలో ఆసక్తి గలవారు, అలాగే స్థూలమైన దృశ్య లింగార్చనలో రమించేవారు—అటువంటి అపరిపక్వ మనస్సులలో భక్తిభావం మేల్కొలపుటకై సూక్ష్మ శివతత్త్వము స్థూల విగ్రహరూపముగా ఆశ్రయింపబడుతుంది.

Verse 53

आध्यात्मिकं यल्लिंगं प्रत्यक्षं यस्य नो भवेत् । स तल्लिंगे तथा स्थूले कल्पयेच्च न चान्यथा

ఆధ్యాత్మిక (అంతర్లింగ)ము ఎవరికైనా ప్రత్యక్షంగా అనుభవముకాకపోతే, అతడు ఆ లింగమునే స్థూలమైన దృశ్యరూపముగా భావించి స్థాపించవలెను—ఇతర విధముగా కాదు.

Verse 54

ज्ञानिनां सूक्ष्मममलं भावात्प्रत्यक्षमव्ययम् । यथा स्थूलमयुक्तानामुत्कृष्टादौ प्रकल्पितम्

జ్ఞానులకు తత్త్వము సూక్ష్మము, నిర్మలము, భావధ్యానమున ప్రత్యక్షమగు అవ్యయము; కాని అयुक्तుల (అసంయముల) కొరకు అది ‘ఉత్కృష్టం’ మొదలైన భావాలతో స్థూలరూపముగా అవగాహనార్థం కల్పింపబడుతుంది.

Verse 55

अहो विचारतो नास्ति ह्यन्यत्तत्वार्थवादिनः । निष्कलं सकलं चित्ते सर्वं शिवमयं जगत्

అహో! సత్యవిచారణలో తత్త్వార్థవాదులు శివుని తప్ప మరొకటి లేదని గ్రహిస్తారు. చిత్తంలో నిష్కలమూ సకలమూ బోధపడతాయి; ఈ జగత్తంతా శివమయమే.

Verse 56

एवं ज्ञानविमुक्तानां नास्ति दोष विकल्पना । विधिश्चैव तथा नास्ति विहिताविहिते तथा

ఇలా సత్యజ్ఞానంతో విముక్తులైన వారికి దోషారోపణ అనే భావన ఉండదు. వారికి విధి-నిషేధాల పరిధి కూడా లేదు—విహితం గానీ అవిహితం గానీ కాదు.

Verse 57

यथा जलेषु कमलं सलिलैर्नावलिप्यते । तथा ज्ञानी गृहे तिष्ठन्कर्मणा नावबध्यते

నీటిలోని కమలం నీటితో అంటుకోనట్లే, జ్ఞాని గృహంలో నివసించినా కర్మలచే బంధింపబడడు.

Verse 58

इति ज्ञानं समुत्पन्नं यावन्नैव नरस्य वै । तावच्च कर्मणा देवं शिवमाराधयेन्नरः

మనుష్యునిలో ఈ జ్ఞానం ఉద్భవించేవరకు, అతడు కర్మమార్గమున దేవాధిదేవుడు భగవాన్ శివుని ఆరాధించాలి.

Verse 59

प्रत्ययार्थं च जगतामेकस्थोऽपि दिवाकरः । एकोऽपि बहुधा दृष्टो जलाधारादिवस्तुषु

లోకాలకు నిశ్చయాన్ని కలిగించుటకై, దివాకరుడు (సూర్యుడు) ఒకచోటే ఉన్నప్పటికీ అనేకంగా కనిపిస్తాడు; నీటితో నిండిన పాత్రల వంటి ఆధారాలలో ఒకడే అయినా బహురూపంగా దర్శనమిస్తాడు.

Verse 60

दृश्यते श्रूयते लोके यद्यत्सदसदात्मकम् । तत्तत्सर्वं सुरा वित्त परं ब्रह्म शिवात्मकम्

లోకంలో ఏది కనిపించునో, ఏది వినిపించునో—సత్ లేదా అసత్‌గా అనిపించునో—ఓ దేవతలారా, అది అంతా శివస్వరూపమైన పరబ్రహ్మమే అని తెలుసుకొనుడి.

Verse 61

भेदो जलानां लोकेऽस्मिन्प्रतिभावे विचारतः । एवमाहुस्तथा चान्ये सर्वे वेदार्थतत्त्वगाः

ఈ లోకంలో జలాలు అనేక భేదాలుగా కనిపిస్తాయి; విచారిస్తే ఆ భేదం కేవలం వాటి వ్యక్త రూపాలలోనే ఉన్నదని తెలుస్తుంది. ఇలా వేదార్థతత్త్వజ్ఞులు చెబుతారు; ఇతర వేదతత్త్వవేత్తలూ అలాగే అంటారు.

Verse 62

हृदि संसारिणः साक्षात्सकलः परमेश्वरः । इति विज्ञानयुक्तस्य किं तस्य प्रतिमादिभिः

సంసారంలో సంచరించే జీవుని హృదయంలో ప్రత్యక్షంగా సకలరూప పరమేశ్వరుడు శివుడు నివసిస్తాడు. దీనిపై యథార్థ వివేకజ్ఞానం ఉన్నవానికి ప్రతిమలు మొదలైన బాహ్య ఆధారాలు ఎందుకు?

Verse 63

इति विज्ञानहीनस्य प्रतिमाकल्पना शुभा । पदमुच्चैस्समारोढुं पुंसो ह्यालम्बनं स्मृतम्

అందువల్ల, వివేకజ్ఞానం లేనివారికి ప్రతిమ యొక్క భావన మరియు ప్రతిష్ఠ శుభకరం. ఉన్నత స్థితికి ఎక్కేందుకు మనుష్యునికి అది ఒక ఆధారము (ఆలంబనము) అని స్మరించబడింది.

Verse 64

आलम्बनं विना तस्य पदमुच्चैः सुदुष्करम् । निर्गुणप्राप्तये नॄणां प्रतिमालम्बनं स्मृतम्

ఆలంబనం లేకుండా ఆ పరమ పదాన్ని చేరుట అత్యంత దుర్లభం. అందుకే నిర్గుణ తత్త్వప్రాప్తికి మనుష్యులకు ప్రతిమను ఆధారంగా ఉపదేశించారు.

Verse 65

सगुणानिर्गुणा प्राप्तिर्भवती सुनिश्चितम् । एवं च सर्वदेवानां प्रतिमा प्रत्ययावहा

సగుణ ఉపాసన ద్వారా నిశ్చయంగా నిర్గుణ ప్రాప్తి కలుగుతుంది. ఇదే విధంగా సమస్త దేవతల ప్రతిమలు భక్తునికి దృఢ నమ్మకాన్ని కలిగించే ఆధారమవుతాయి.

Verse 66

देवश्चायं महीयान्वै तस्यार्थे पूजनं त्विदम् । गंधचन्दनपुष्पादि किमर्थं प्रतिमां विना

ఈ దేవుడు నిజంగా మహామహిమాన్వితుడు; ఈ పూజ ఆయన కోసమే. అయితే ప్రతిమ లేకుండా గంధం, చందనం, పుష్పములు మొదలైనవి ఏ ప్రయోజనం?

Verse 67

तावच्च प्रतिमा पूज्य यावद्विज्ञानसंभवः । ज्ञानाभावेन पूज्येत पतनं तस्य निश्चितम्

ఉన్నత వివేకజ్ఞానం (విజ్ఞానం) ఉద్భవించేవరకు ప్రతిమను పూజించాలి. కానీ నిజజ్ఞానం లేకుండానే పూజలోనే నిలిచిపోతే, అతనికి పతనం నిశ్చయం.

Verse 68

एवस्मात्कारणाद्विप्राः श्रूयतां परमार्थतः । स्वजात्युक्तं तु यत्कर्म कर्तव्यं तत्प्रयत्नतः

కాబట్టి, ఓ విప్రులారా, పరమార్థంగా వినండి—తన జన్మస్థితికి (స్వజాతి/వర్ణాశ్రమ) విధించబడిన కర్తవ్యకర్మను శ్రద్ధతో, ప్రయత్నపూర్వకంగా చేయాలి.

Verse 69

यत्र यत्र यथा भक्तिः कर्तव्यं पूजनादिकम् । विना पूजनदानादि पातकं न च दूरतः

ఎక్కడెక్కడ, ఏ విధంగా భక్తి ఉద్భవిస్తే, అక్కడక్కడ పూజాదిక కర్మలు చేయవలెను. పూజ, దానము మొదలైనవి లేకపోతే పాపము ఎప్పుడూ దూరంగా ఉండదు.

Verse 70

यावच्च पातकं देहे तावत्सिद्धिर्न जायते । गते च पातके तस्य सर्वं च सफलं भवेत्

దేహంలో పాపము ఉన్నంతకాలం సిద్ధి కలుగదు. ఆ పాపము తొలగినప్పుడు అతనికి సమస్త కార్యములు ఫలప్రదమగును.

Verse 71

तथा च मलिने वस्त्रे रंगः शुभतरो न हि । क्षालने हि कृते शुद्धे सर्वो रंगः प्रसज्जते

మలిన వస్త్రంపై రంగు ప్రకాశంగా కనిపించదు. కానీ కడిగి శుద్ధం చేసినప్పుడు ప్రతి రంగు బాగా అంటుకుంటుంది.

Verse 72

तथा च निर्मले देहे देवानां सम्यगर्चया । ज्ञानरंगः प्रजायेत तदा विज्ञानसंभवः

అలాగే, దేహం నిర్మలమైనప్పుడు దేవతల సమ్యగర్చన వలన జ్ఞానానంద-రంగు ఉద్భవిస్తుంది; ఆపై దానినుంచి విజ్ఞానం (అనుభూతి జ్ఞానం) జన్మిస్తుంది.

Verse 73

विज्ञानस्य च सन्मूलं भक्तिरव्यभिचारिणी । ज्ञानस्यापि च सन्मूलं भक्तिरेवाऽभिधीयते

విజ్ఞానానికి నిజమైన మూలం అవ్యభిచారిణి (అచంచల) భక్తి. జ్ఞానానికి కూడా నిజమైన మూలం భక్తియే అని ప్రకటించబడింది.

Verse 74

संगत्या गुरुराप्येत गुरोर्मंत्रादि पूजनम् । पूजनाज्जायते भक्तिर्भक्त्या ज्ञानं प्रजायते

సత్సంగమువలన గురువు లభించును; గురువునుండి మంత్రాది పూజావిధి కలుగును. పూజవలన భక్తి జన్మించును; భక్తివలన సత్యజ్ఞానం ఉద్భవించును.

Verse 76

विज्ञानं जायते ज्ञानात्परब्रह्मप्रकाशकम् । विज्ञानं च यदा जातं तदा भेदो निवर्तते

జ్ఞానమునుండి పరబ్రహ్మను ప్రకాశింపజేయు విజ్ఞానం (అనుభవజ్ఞానం) జన్మించును. ఆ విజ్ఞానం జన్మించినపుడు భేదభావము నిశ్చయంగా నివృత్తి చెందును.

Verse 77

भेदे निवृत्ते सकले द्वंद्वदुःखविहीनता । द्वंद्वदुःखविहीनस्तु शिवरूपो भवत्यसौ

భేదభావము సంపూర్ణంగా నివృత్తి చెందినప్పుడు, ద్వంద్వాలవల్ల కలిగే దుఃఖం తొలగిపోతుంది. ద్వంద్వదుఃఖరహితుడైనవాడు శివస్వరూపుడగును।

Verse 78

द्वंद्वाप्राप्तौ न जायेतां सुखदुःखे विजानतः । विहिताविहिते तस्य न स्यातां च सुरर्षयः

హే దేవర్షులారా, తత్త్వాన్ని యథార్థంగా తెలిసినవానికి ద్వంద్వాలు ఎదురైనా సుఖదుఃఖాలు పుట్టవు. అతనికి విధితమూ నిషిద్ధమూ బంధనమవు; శివనిష్ఠమైన వివేకస్థైర్యంలో అతడు స్థితుడై ఉంటాడు।

Verse 79

ईदृशो विरलो लोके गृहाश्रमविवर्जितः । यदि लोके भवत्यस्मिन्दर्शनात्पापहारकः

ఇలాంటి వాడు లోకంలో అరుదు—గృహాశ్రమాన్ని విరజించినవాడు. ఈ లోకంలో అలాంటి వాడు ఉంటే, అతని దర్శనమాత్రంతోనే పాపాలు హరించబడతాయి।

Verse 80

तीर्थानि श्लाघयंतीह तादृशं ज्ञानवित्तमम् । देवाश्च मुनयस्सर्वे परब्रह्मात्मकं शिवम्

ఇక్కడ తీర్థస్థానాలే ఆ పరమధనం—జ్ఞానం—ను ప్రశంసిస్తాయి. సమస్త దేవతలూ సమస్త మునులూ పరబ్రహ్మస్వరూపుడైన శివుని స్తుతిస్తారు।

Verse 81

तादृशानि न तीर्थानि न देवा मृच्छिलामयाः । ते पुनंत्युरुकालेन विज्ञानी दर्शनादपि

అటువంటి వాటే నిజమైన తీర్థాలు కావు; ఆ దేవతలు కూడా కేవలం మట్టి-రాళ్లతో చేసినవారు కారు. అవి దీర్ఘకాలానంతరం శుద్ధి చేస్తాయి; కాని తత్త్వజ్ఞుడు మాత్రం దర్శనమాత్రంతోనే పవిత్రం చేస్తాడు.

Verse 82

यावद्गृहाश्रमे तिष्ठेत्तावदाकारपूजनम् । कुर्याच्छ्रेष्ठस्य सप्रीत्या सुरेषु खलु पंचसु

గృహస్థాశ్రమంలో ఉన్నంతకాలం పరమేశ్వరుని సాకార పూజ చేయవలెను. ప్రేమభక్తితో శ్రేష్ఠ ప్రభువును ఆరాధించవలెను—నిజంగా పంచదేవతలలో.

Verse 83

अथवा च शिवः पूज्यो मूलमेकं विशिष्यते । मूले सिक्ते तथा शाखास्तृप्तास्सत्यखिलास्सुराः

లేదా శివుని మాత్రమే పూజించవలెను—ఆయనే ఏకైక పరమ మూలము. మూలానికి నీరు పోస్తే శాఖలు తృప్తి చెందునట్లు, నిజంగా శివపూజతో సమస్త దేవతలు సంతుష్టులగుదురు.

Verse 84

शाखासु च सुतृप्तासु मूलं तृप्तं न कर्हिचित् । एवं सर्वेषु तृप्तेषु सुरेषु मुनिसत्तमाः

హే మునిశ్రేష్ఠులారా! కొమ్మలు బాగా తృప్తి చెందినా మూలం ఎప్పుడూ దానివల్ల తృప్తి చెందదు. అలాగే సమస్త దేవతలు తృప్తి చెందినా పరమమూలమైన శివుని ఆరాధన తప్పనిసరిగా జరిగినట్టుకాదు.

Verse 85

सर्वथा शिवतृप्तिर्नो विज्ञेया सूक्ष्मबुद्धिभिः । शिवे च पूजिते देवाः पूजितास्सर्व एव हि

శివుని సంపూర్ణ తృప్తిని సూక్ష్మబుద్ధిగలవారైనా అన్ని విధాలుగా గ్రహించలేరు. శివుని పూజించినప్పుడు నిజంగా సమస్త దేవతల పూజ కూడా జరిగినట్టే.

Verse 86

तस्माच्च पूजयेद्देवं शंकरं लोकशंकरम् । सर्वकामफलावाप्त्यै सर्वभूतहिते रतः

కాబట్టి లోకమంగళకరుడైన దేవ శంకరుని పూజించాలి. సర్వభూతహితంలో రతుడైన ఆయనను ఆరాధిస్తే సమస్త ధర్మ్య కోరికల ఫలము లభిస్తుంది.