कामप्रादुर्भावः — The Manifestation/Arising of Kāma

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नेमिषारण्यवासिनः । पप्रच्छ च मुनिश्रेष्ठः कथां पापप्रणाशिनीम्

సూతుడు చెప్పెను—ఆయన మాటలు విని నైమిషారణ్యవాసి ఋషులలో శ్రేష్ఠుడైన ముని మళ్లీ పాపనాశిని పవిత్ర కథను అడిగాడు।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे कामप्रादुर्भावो नाम द्वितीयोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివ మహాపురాణము—ద్వితీయ గ్రంథమైన రుద్రసంహితలో, రెండవ విభాగమైన సతీఖండంలో ‘కామప్రాదుర్భావము’ అనే రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 3

अतः कथय तत्सर्वं शिवस्य चरितं शुभम् । सतीकीर्त्यन्वितं दिव्यं श्रोतुमिच्छामि विश्वकृत्

అందువల్ల భగవాన్ శివుని ఆ సమస్త శుభచరిత్రాన్ని చెప్పుము—సతీ కీర్తితో అలంకృతమై దివ్యమైనదాన్ని. నేను, విశ్వకర్త, దానిని వినదలచితిని।

Verse 4

सती हि कथमुत्पन्ना दक्षदारेषु शोभना । कथं हरो मनश्चक्रे दाराहरणकर्मणि

దక్షుని భార్య గృహంలో ప్రకాశవంతమైన సతీ ఎలా జన్మించింది? మరియు హరుడు (శివుడు) ఆమెను వధువుగా స్వీకరించే కార్యంలో తన మనస్సును ఎలా నిలిపాడు?

Verse 5

कथं वा दक्षकोपेन त्यक्तदेहा सती पुरा । हिमवत्तनया जाता भूयो वाकाशमागता

దక్షుని కోపం వల్ల పూర్వం దేహాన్ని త్యజించిన సతీ ఎలా జరిగింది? మరియు హిమవంతుని కుమార్తెగా మళ్లీ జన్మించి, ఆమె ఎలా మరల దివ్యస్థితి—శివసాయుజ్యాన్ని—ప్రాప్తించింది?

Verse 6

पार्वत्याश्च तपोऽत्युग्रं विवाहश्च कथं त्वभूत् । कथमर्द्धशरीरस्था बभूव स्मरनाशिनः

పార్వతి అత్యంత ఉగ్ర తపస్సు ఎలా చేసింది, మరియు ఆమె వివాహం ఎలా జరిగింది? అలాగే స్మరనాశి (శివుడు) యొక్క అర్ధశరీరంగా ఆమె ఎలా స్థాపితమైంది?

Verse 7

एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण महामते । नान्योस्ति संशयच्छेत्ता त्वत्समो न भविष्यति

హే మహామతీ! ఈ సమస్తాన్ని మాకు విస్తారంగా వివరించుము. మా సందేహాలను నివారించగలవాడు నీతో సమానుడు మరెవ్వరూ లేరు; భవిష్యత్తులోనూ ఉండడు.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं च मुने सर्वं सतीशिवयशश्शुभम् । पावनं परमं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं परम्

బ్రహ్మ పలికెను—హే మునీ! సతీ-శివుల శుభయశస్సును సమస్తంగా వినుము. అది పరమపావనము, పరమదివ్యము, గుహ్యములలోనూ అత్యంత గుహ్యము।

Verse 9

एतच्छंभुः पुरोवाच भक्तवर्याय विष्णवे । पृष्टस्तेन महाभक्त्या परोपकृतये मुने

హే మునీ! ఈ విషయాన్ని శంభువు ముందుగానే భక్తశ్రేష్ఠుడైన విష్ణువుకు చెప్పెను; ఆయన పరహితార్థం మహాభక్తితో అడిగినందున।

Verse 10

ततस्सोपि मया पृष्टो विष्णुश्शैववरस्सुधीः । प्रीत्या मह्यं समाचख्यौ विस्तरान्मुनिसत्तम

అప్పుడు నేనూ ఆయనను ప్రశ్నించాను—శైవులలో శ్రేష్ఠుడైన, మహాబుద్ధిమంతుడైన విష్ణువును. స్నేహంతో ఆయన నాకు సమస్తాన్ని విస్తారంగా వివరించాడు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా.

Verse 11

अहं तत्कथयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । शिवाशिवयशोयुक्तां सर्वकामफलप्रदाम्

ఇప్పుడు నేను ఆ ప్రాచీన పవిత్ర కథను వివరిస్తాను—శివుడు మరియు శివా (సతీ) మహిమతో నిండినది, ధర్మసమ్మతమైన సమస్త కోరికలకు ఫలాన్ని ప్రసాదించేది.

Verse 12

पुरा यदा शिवो देवो निर्गुणो निर्विकल्पकः । अरूपश्शक्तिरहितश्चिन्मात्रस्सदसत्परः

ఆదిలో దేవాధిదేవుడైన శివుడు నిర్గుణుడుగా, నిర్వికల్పుడుగా ఉన్నప్పుడు—నిరాకారుడై, ప్రదర్శిత శక్తి లేనివాడై, శుద్ధ చైతన్యమాత్రుడై—సత్ మరియు అసత్ రెండింటికీ అతీతుడై ఉన్నాడు.

Verse 13

अभवत्सगुणस्सोपि द्विरूपश्शक्तिमान्प्रभुः । सोमो दिव्याकृतिर्विप्र निर्वि कारी परात्परः

ఆ ప్రభువు సోముడూ సగుణరూపంగా వ్యక్తమయ్యాడు. ఓ విప్రా, శక్తిమంతుడైన అధిపతి ద్విరూపాన్ని ధరించాడు—దివ్యాకృతితో—కానీ తానే నిర్వికారుడు, పరాత్పరుడు।

Verse 14

तस्य वामांगजो विष्णुर्ब्रह्माहं दक्षिणांगजः । रुद्रो हृदयतो जातोऽभवच्च मुनिसत्तम

ఆయన వామాంగం నుండి విష్ణువు జన్మించాడు; దక్షిణాంగం నుండి నేను బ్రహ్మ జన్మించాను. హృదయం నుండి రుద్రుడు ఉద్భవించాడు—ఓ మునిసత్తమా।

Verse 15

सृष्टिकर्ताभवं ब्रह्मा विष्णुः पालनकारकः । लयकर्ता स्वयं रुद्रस्त्रिधाभूतस्सदाशिवः

నేను బ్రహ్మ సృష్టికర్తనయ్యాను; విష్ణువు పాలనకర్త. లయకర్త స్వయంగా రుద్రుడు. ఈ విధంగా ఏకమైన సదాశివుడు త్రిరూపంగా వ్యక్తమవుతాడు।

Verse 16

मरीचिमत्रिं पुलहं पुलस्त्यांगिरसौ क्रतुम् । वसिष्ठं नारदं दक्षं भृगुं चेति महाप्रभून्

అతడు ఆ మహాప్రభువులను పేర్కొన్నాడు—మరీచి, అత్రి, పులహ, పులస్త్య, అంగిరస, క్రతు, వసిష్ఠ, నారద, దక్ష, భృగు—ఋషుల్లో మహాతేజస్సులు।

Verse 17

सृष्ट्वा प्रजापतीन् दक्षप्रमुखान्सुरसत्तमान् । अमन्यं सुप्रसन्नोहं निजं सर्वमहोन्नतम्

దక్షప్రధానమైన ప్రజాపతులను—దేవశ్రేష్ఠులను—సృష్టించిన తరువాత నేను అత్యంత ప్రసన్నుడనై, నా స్థితి సర్వతోముఖంగా మహోన్నతమై పరమసిద్ధమని భావించితిని.

Verse 19

ब्रह्माहं मानसान्पुत्रानसर्जं च यदा मुने । तदा मन्मनसो जाता चारुरूपा वरांगना

బ్రహ్ముడు పలికెను— హే మునీ, నేను మానసపుత్రులను సృష్టించినప్పుడు, అదే వేళ నా మనస్సు నుండే అతి సుందరరూపముగల ఒక శ్రేష్ఠ స్త్రీ జన్మించింది.

Verse 20

नाम्ना संध्या दिवक्षांता सायं संध्या जपंतिका । अतीव सुन्दरी सुभ्रूर्मुनिचेतोविमोहिनी

ఆమె పేరు సంధ్య; ‘దివక్షాంతా’ అని కూడా పిలువబడెను. సాయంకాలంలో ఆమె సంధ్యాజపం చేసెను. ఆమె అతి సుందరి, సుభ్రూయుత, మునుల మనస్సులనూ మోహింపజేయగలది.

Verse 22

दृष्ट्वाहं तां समुत्थाय चिन्तयन्हृदि हृद्गतम् । दक्षादयश्च स्रष्टारो मरीच्याद्याश्च मत्सुताः

ఆమెను చూచి నేను లేచి, హృదయంలో దాగి ఉన్న భావాన్ని మనసులోనే ఆలోచించితిని— “దక్షాది ప్రజాపతులు సృష్టికర్తలు; మరీచ్యాది నా మానసపుత్రులూ (ఈ విషయములో ఉన్నారు/సంబంధితులు).”

Verse 23

एवं चिंतयतो मे हि ब्रह्मणो मुनिसत्तम । मानसः पुरुषो मंजुराविर्भूतो महाद्भुतः

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! నేను బ్రహ్మగా ఈ విధంగా చింతించుచుండగా, మనస్సునుండి జనించిన మహాద్భుతమైన పురుషుడు మనోహరమైన ప్రకాశరూపంతో నా ముందర ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 24

कांचनीकृतजाताभः पीनोरस्कस्सुनासिकः । सुवृत्तोरुकटीजंघो नीलवेलितकेसरः

ఆయన కాంతి శుద్ధ స్వర్ణంలా మెరిసింది; వక్షస్థలం విస్తారంగా పుష్టంగా, నాసిక సుగఢంగా ఉండెను. ఊరు-కటి-జంఘలు సుమేళంగా, కేశాలు నీలవర్ణ తరంగాలవలె వంకరగా ఉండెను.

Verse 25

लग्नभ्रूयुगलो लोलः पूर्णचन्द्रनिभाननः । कपाटायतसद्वक्षो रोमराजीवराजितः

ఆయన భ్రూయుగళం కలసి ఒకే సుందర వంకరగా కనిపించెను; దృష్టి మృదువుగా చలించుచు లలితముగా ఉండెను. ముఖము పూర్ణచంద్రునివలె ప్రకాశించెను. కపాటమువలె విశాలమైన వక్షస్థలము రోమరాజితో విరాజిల్లెను—ఇదే భక్తి, మోక్షములను ప్రసాదించు శివుని సగుణ మంగళరూపము.

Verse 26

अभ्रमातंगकाकारः पीनो नीलसुवासकः । आरक्तपाणिनयनमुखपादकरोद्भवः

ఆయన వర్ణమూ వైభవమూ వర్షమేఘమును, గజమును తలపించెను; దృఢకాయుడై బలవంతుడై నీలవస్త్రధారియై ఉన్నాడు. ఆయన చేతులు, నేత్రాలు, ముఖము, పాదములు మరియు వరద-రక్షక కరతలముల నుండి అరుణ కాంతి ప్రకాశించెను.

Verse 27

क्षीणमध्यश्चारुदन्तः प्रमत्तगजगंधनः । प्रफुल्लपद्मपत्राक्षः केसरघ्राणतर्पणः

ఆయన నడుము సన్నగా సుకుమారముగా ఉండెను; దంతములు సుందరములు. మదించిన గజసువాసనవలె మోహకత కలిగినవాడు. ఆయన నేత్రములు వికసించిన పద్మపత్రాలవలె ఉండి, కుంకుమ/కేసర సువాసనతో తృప్తి పొందెను.

Verse 28

कंबुग्रीवो मीनकेतुः प्रांशुर्मकरवाहनः । पंचपुष्पायुधो वेगी पुष्पकोदंडमंडितः

అతని గ్రీవ శంఖమువలె ఉండెను; ధ్వజమున మీనచిహ్నము; అతడు దీర్ఘకాయుడు, అతని వాహనము మకరము. పంచపుష్పబాణములు ఆయుధములుగా, వేగవంతుడై, పుష్పకోదండముతో అలంకృతుడై—ఇలా కామదేవుడు వర్ణింపబడెను.

Verse 29

कांतः कटाक्षपातेन भ्रामयन्नयनद्वयम् । सुगंधिमारुतो तात शृंगाररससेवितः

హే తాత, ఆ కాంతుడు (వసంతుడు) కటాక్షపాతంలా ప్రభావంతో కన్నుల జంటను మత్తెక్కించును; సుగంధమయ గాలి శృంగారరసంతో నిండీ మనసులో విషయాసక్తిని రేపును.

Verse 30

तं वीक्ष्य पुरुषं सर्वे दक्षाद्या मत्सुताश्च ते । औत्सुक्यं परमं जग्मुर्विस्मयाविष्टमानसाः

ఆ మహాపురుషుని దర్శించి దక్షుడు మొదలైన వారందరూ, నా కుమార్తెలతో కూడ, విస్మయావిష్టులయ్యారు. వారి మనస్సులు ఆశ్చర్యంలో లీనమై పరమ ఉత్సుకతతో నిండిపోయాయి.

Verse 31

अभवद्विकृतं तेषां मत्सुतानां मनो द्रुतम् । धैर्यं नैवालभत्तात कामाकुलितचेतसाम्

అప్పుడు నా కుమారుల మనస్సులు త్వరగా వికృతమై కలత చెందాయి. కామంతో ఆందోళన చెందిన హృదయాలకు, ప్రియుడా, ధైర్యం గాని స్థిరత్వం గాని లభించలేదు.

Verse 32

मां सोपि वेधसं वीक्ष्य स्रष्टारं जगतां पतिम् । प्रणम्य पुरुषः प्राह विनयानतकंधरः

అప్పుడు ఆ పురుషుడు వేదహసైన బ్రహ్మను—లోకాల సృష్టికర్త, అధిపతిని—దర్శించి నమస్కరించి, వినయంతో మెడ వంచి ఇలా పలికాడు.

Verse 33

पुरुष उवाच । किं करिष्याम्यहं कर्म ब्रह्मंस्तत्र नियोजय । मान्योद्य पुरुषो यस्मादुचितः शोभितो विधे

పురుషుడు అన్నాడు: ఓ బ్రహ్మన్, నేను ఏ కార్యం చేయాలి? దానిలో నన్ను నియమించండి. ఎందుకంటే నేడు నేను గౌరవింపదగినవాడను—యోగ్యుడను, శోభితుడను—ఓ విధాతా.

Verse 34

अभिमानं च योग्यं च स्थानं पत्नी च या मम । तन्मे वद त्रिलोकेश त्वं स्रष्टा जगतां पतिः

నాకు తగిన గౌరవం, యోగ్యమైన స్థానం, అలాగే నా భార్య ఎవరో—అది నాకు చెప్పండి. ఓ త్రిలోకేశా! మీరు జగత్తు స్రష్టా, అధిపతి; దయచేసి ప్రకటించండి॥

Verse 35

ब्रह्मोवाच । एवं तस्य वचः श्रुत्वा पुरुषस्य महात्मनः । क्षणं न किंचित्प्रावोचत्स स्रष्टा चातिविस्मितः

బ్రహ్ముడు పలికెను: ఆ మహాత్మ పరమపురుషుని మాటలు విని స్రష్ట అయిన బ్రహ్ముడు క్షణకాలం ఏమీ పలకలేదు; అతడు అత్యంత ఆశ్చర్యపడ్డాడు॥

Verse 36

अतो मनस्सुसंयम्य सम्यगुत्सृज्य विस्मयम् । अवोचत्पुरुषं ब्रह्मा तत्कामं च समावहन्

అప్పుడు బ్రహ్ముడు మనస్సును బాగా నియంత్రించి, ఆశ్చర్యాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, ఆ పరమపురుషునితో పలికెను—లోపల కోరిన కార్యసిద్ధికి సంకల్పాన్ని సమీకరించుకుంటూ॥

Verse 37

ब्रह्मोवाच । अनेन त्वं स्वरूपेण पुष्पबाणैश्च पंचभिः । मोहयन् पुरुषान् स्त्रीश्च कुरु सृष्टिं सनातनीम्

బ్రహ్ముడు పలికెను: ఈ నీ స్వరూపంతోనే, నీ ఐదు పుష్పబాణాలతో స్త్రీ-పురుషులను మోహింపజేసి, సనాతన సృష్టి ప్రవాహాన్ని ప్రవర్తింపజేయి॥

Verse 38

अस्मिञ्जीवाश्च देवाद्यास्त्रैलोक्ये सचराचरे । एते सर्वे भविष्यन्ति न क्षमास्त्यवलंबने

ఈ త్రిలోకంలో—చరాచర సమేతంగా—దేవాదుల నుండి సమస్త దేహధారులైన జీవులు ఉన్నారు. వీరందరూ కాలాధీనంగా ఉద్భవించి లయమవుతారు; ఏ ఆధారాన్ని ఆశ్రయించినా ఇక్కడ నిలవగల శక్తి ఎవరికీ లేదు।

Verse 39

अहं वा वासुदेवो वा स्थाणुर्वा पुरुषोत्तमः । भविष्यामस्तव वशे किमन्ये प्राणधारकाः

నేను గానీ, వాసుదేవుడు (విష్ణువు) గానీ, స్థాణువు (శివుడు) గానీ, పురుషోత్తముడే గానీ—మేమందరం నీ వశంలోనే ఉంటాము; మరి ఇతర ప్రాణధారక దేహధారుల సంగతి ఏమిటి?

Verse 40

प्रच्छन्नरूपो जंतूनां प्रविशन्हृदयं सदा । सुखहेतुः स्वयं भूत्वा सृष्टिं कुरु सनातनीम्

గుప్తరూపం ధరించి సదా జీవుల హృదయాలలో ప్రవేశించు. నీవే వారి సుఖానికి కారణమై సనాతన సృష్టిని సృజించు.

Verse 41

त्वत्पुष्पबाणस्य सदा सुखलक्ष्यं मनोद्भुतम् । सर्वेषां प्राणिनां नित्यं सदा मदकरो भवान्

నీ పుష్పబాణాలు సదా మనస్సు నుండి పుట్టిన సుఖద లక్ష్యాన్నే తాకుతాయి. సమస్త ప్రాణులకు నీవు నిత్యం నిరంతరం మదం—మోహక వాంఛను—కలిగించేవాడవు.

Verse 42

इति ते कर्म कथितं सृष्टिप्रावर्तकं पुनः । नामान्येते वदिष्यंति सुता मे तव तत्त्वतः

ఇట్లు సృష్టిని ప్రవృత్తింపజేసే ఆ కర్మను నేను మళ్లీ నీకు వివరించితిని. ఇప్పుడు తత్త్వానుసారంగా నా కుమార్తెలు నీకు ఈ నామాలను ప్రకటించుదురు.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वाहं सुरश्रेष्ठ स्वसुतानां मुखानि च । आलोक्य स्वासने पाद्मे प्रोपविष्टोऽभवं क्षणम्

బ్రహ్ముడు పలికెను: ఓ దేవశ్రేష్ఠా! ఇట్లు చెప్పి నేను నా కుమారుల ముఖములను చూచి, నా పద్మాసనముపై క్షణమాత్రము కూర్చుంటిని.