देवीयोगनिद्रास्तुतिḥ तथा चण्डिकायाः प्रादुर्भावः | Hymn to Devī Yogānidrā and the Manifestation of Caṇḍikā

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् तात महाप्राज्ञ वद नो वदतां वर । गते विष्णौ किमभवदकार्षीत्किं विधे भवान्

నారదుడు పలికెను— ఓ బ్రహ్మన్, ఓ పూజ్య తండ్రి, ఓ మహాప్రాజ్ఞ, వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా! విష్ణువు వెళ్లిన తరువాత ఏమి జరిగింది? ఆపై, ఓ విధాతా, నీవు ఏమి చేసితివి?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । विप्रनन्दनवर्य त्वं सावधानतया शृणु । विष्णौ गते भगवति यदकार्षमहं खलु

బ్రహ్ముడు పలికెను— ఓ విప్రపుత్రులలో శ్రేష్ఠుడా, జాగ్రత్తగా వినుము. భగవాన్ విష్ణువు వెళ్లిన తరువాత నేను చేసినదాన్ని నీకు నిజంగా చెప్పుదును।

Verse 3

विद्याविद्यात्मिकां शुद्धां परब्रह्मस्वरूपिणीम् । स्तौमि देव जगद्धात्रीं दुर्गां शम्भुप्रियां सदा

విద్యా-అవిద్యా స్వరూపిణి, పరమ శుద్ధ, పరబ్రహ్మ స్వరూపిణి, జగద్ధాత్రి, శంభుప్రియా అయిన దేవి దుర్గను నేను సదా స్తుతించుచున్నాను।

Verse 4

सर्वत्र व्यापिनीं नित्यां निरालंबां निराकुलाम् । त्रिदेवजननीं वंदे स्थूलस्थूलामरूपिणीम्

సర్వత్ర వ్యాపించిన నిత్య దేవిని నేను వందిస్తున్నాను—ఆమె నిరాలంబ, నిరాకుల; త్రిదేవమాత; స్థూలాతిస్థూల రూపములలోనూ ఉన్నప్పటికీ నిజానికి అరూపిణి.

Verse 5

त्वं चितिः परमानंदा परमात्मस्वरूपिणी । प्रसन्ना भव देवेशि मत्कार्यं कुरु ते नमः

నీవే శుద్ధ చిత్తి, పరమానందస్వరూపిణి, పరమాత్మ స్వభావమూర్తివి. ఓ దేవేశీ దేవి, ప్రసన్నమై నా కార్యాన్ని సిద్ధింపుము. నీకు నమస్కారం.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । एवं संस्तूयमाना सा योगनिद्रा मया मुने । आविर्बभूव प्रत्यक्षं देवर्षे चंडिका मम

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మునీ, ఈ విధంగా నా స్తుతితో ప్రశంసింపబడిన ఆ యోగనిద్ర—నా చండికా—దేవర్షి ఎదుట ప్రత్యక్షంగా అవిర్భవించింది.

Verse 7

स्निग्धांजनद्युतिश्चारुरूपा दिव्यचतुर्भुजा । सिंहस्था वरहस्ता च मुक्तामणिकचोत्कटा

ఆమె అంజనంలాంటి స్నిగ్ధ కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, అతి సుందరరూపిణి, దివ్య చతుర్భుజా. సింహాసీనగా, వరదహస్తంతో, ముత్యాలు మణులతో మహాశోభితగా ఉండెను.

Verse 8

शरदिंद्वानना शुभ्रचन्द्रभाला त्रिलोचना । सर्वावयवरम्या च कमलांघ्रिनखद्युतिः

ఆమె ముఖము శరదృతు చంద్రునివలె, నుదుటిపై నిర్మల చంద్రకళవలె కాంతి. ఆమె త్రినేత్రి, ప్రతి అవయవములో మనోహర, ఆమె కమలపాద నఖకాంతి ప్రకాశంగా మెరిసెను.

Verse 9

समक्षं तामुमां वीक्ष्य मुने शक्तिं शिवस्य हि । भक्त्या विनततुंगांशः प्रास्तवं सुप्रणम्य वै

ఓ మునీ, తన ఎదుట ఉమాదేవిని దర్శించి—ఆమె శివుని దివ్యశక్తియే—భక్తితో దేహాన్ని వంచి, గాఢంగా ప్రణమించి, ఆమె స్తోత్రాన్ని ప్రారంభించాడు।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । नमो नमस्ते जगतःप्रवृत्तिनिवृतिरूपे स्थितिसर्गरूपे । चराचराणां भवती सुशक्तिस्सनातनी सर्वविमोहनीति

బ్రహ్మా పలికెను—నమో నమస్తే, జగత్తు యొక్క ప్రవృత్తి-నివృత్తి స్వరూపిణీ, స్థితి మరియు సృష్టి స్వరూపిణీ. చరాచర సమస్త జీవులకు నీవే పరమ శక్తి, సనాతనీ, సర్వవిమోహినీ।

Verse 11

इति श्रीशिवपुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सतीखण्डे दुर्गास्तुतिब्रह्मवरप्राप्तिवर्णनो नामेकादशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివపురాణము ద్వితీయ భాగములోని రుద్రసంహితలో, సతీఖండములో ‘దుర్గాస్తుతి మరియు బ్రహ్మవరప్రాప్తి వర్ణనము’ అనే ఏకాదశ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 12

या योगिनां वै महिता मनोज्ञा सा त्वं न ते परमाणुसारे । यमादिपूते हृदि योगिनां या या योगिनां ध्यानपथे प्रतीता

యోగులు మహిమపరచే ఆ మనోహర తత్త్వం నీవే; సూక్ష్మ పరమాణువులాంటి ఆనవాళ్లను మాత్రమే అనుసరించి నిన్ను పొందలేరు। యమాది నియమాలతో శుద్ధమైన యోగుల హృదయాలలో నీవే సాక్షాత్కారమవుతావు—ధ్యానమార్గంలో తెలిసే దేవి।

Verse 13

प्रकाशशुद्ध्यादियुता विरागा सा त्वं हि विद्या विविधावलंबा । कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपं त्वं बिभ्रती कालमयी जगंति

నీవే ఆ విద్య—ప్రకాశమయ శుద్ధితో యుక్తమై, వైరాగ్యంలో స్థితమై, అనేక విధాలుగా జీవులకు ఆధారమగుచున్నది. కాలస్వరూపిణిగా నీవు లోకాలను ధరిస్తూ, అంతరంలో కూటస్థం, అవ్యక్తం, అనంతరూపమైన ఏకాన్ని బిభ్రతివి।

Verse 14

विकारबीजं प्रकरोपि नित्यं गुणान्विता सर्वजनेषु नूनम् । त्वं वै गुणानां च शिवे त्रयाणां निदानभूता च ततः परासि

హే శివే, నీవే వికారం యొక్క నిత్య మూలబీజము; గుణరూపిణిగా నిశ్చయంగా సమస్త జనులలో వ్యాప్తమై ఉన్నావు. నీవే త్రిగుణాలకు కారణభూతవు; అందుచేత వాటికన్నా పరమైన పరాత్పరావు.

Verse 15

सत्वं रजस्तामस इत्यमीषां विकारहीना समु वस्तितीर्या । सा त्वं गुणानां जगदेकहेतुं ब्रह्मांतरारंभसि चात्सि पासि

సత్త్వం, రజసం, తమసం—ఇవే త్రిగుణములని చెప్పబడును; కాని హే దేవీ, నీవు వాటిలో వికారరహితగా ఉండి వాటికన్నా అతీతంగా నిలిచివున్నావు. ఆ గుణాల ద్వారానే నీవు జగత్తుకు ఏకకారణమవు; బ్రహ్ముని ప్రతి కల్పంలో సృష్టిని ఆరంభించి, పోషించి, చివరికి లయమునకు చేర్చుదువు.

Verse 16

अशेषजगतां बीजे ज्ञेयज्ञानस्वरूपिणि । जगद्धिताय सततं शिवपत्नि नमोस्तु ते

హే శివపత్నీ! సమస్త జగత్తులకు బీజకారణమై, జ్ఞేయమూ జ్ఞానమూ స్వరూపిణిగా, నిత్యం జగద్ధితంలో నిమగ్నమై ఉన్న నీకు నమస్కారం.

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचः सा मे काली लोक विभाविनी । प्रीत्या मां जगतामूचे स्रष्टारं जनशब्दवत्

బ్రహ్ముడు పలికెను—నా మాటలు విని, లోకాలను ప్రకాశింపజేసే ఆ కాళీ, ప్రేమతో నన్ను—జగత్సృష్టికర్తను—ప్రజల మాటలవలె సూటిగా సంభోదించింది.

Verse 18

देव्युवाच । ब्रह्मन्किमर्थं भवता स्तुताहमवधारय । उच्यतां यदि धृष्योसि तच्छीघ्रं पुरतो मम

దేవి పలికెను— హే బ్రహ్మన్, జాగ్రత్తగా గ్రహించు; నీవు ఏ కారణంతో నన్ను స్తుతించితివి? ధైర్యముంటే నా సమక్షంలో వెంటనే చెప్పుము।

Verse 19

प्रत्यक्षमपि जातायां सिद्धिः कार्यस्य निश्चिता । तस्मात्त्वं वांछितं ब्रूहि या करिष्यामि भाविता

ప్రత్యక్షంగా తెలిసినప్పటికీ కార్యసిద్ధి నిశ్చితం; కాబట్టి నీవు కోరినదాన్ని చెప్పు—దృఢ సంకల్పంతో నేను అది చేస్తాను।

Verse 20

ब्रह्मोवाच । शृणु देवि महेशानि कृपां कृत्वा ममोपरि । मनोरथस्थं सर्वज्ञे प्रवदामि त्वदाज्ञया

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే దేవి, హే మహేశానీ, నాపై కరుణచేసి వినుము. హే సర్వజ్ఞే, నా హృదయాభిలాషలో ఉన్న మాటను నీ ఆజ్ఞ ప్రకారం నేను పలుకుతున్నాను।

Verse 21

यः पतिस्तव देवेशि ललाटान्मेऽभवत्पुरा । शिवो रुद्राख्यया योगी स वै कैलासमास्थितः

హే దేవేశీ! పూర్వం నీ భర్తగా అయిన ప్రభువు—నా లలాటం నుండి శివరూపంగా ప్రాదుర్భవించి ‘రుద్ర’నామంతో ప్రసిద్ధుడైన యోగి—ఆయనే ఇప్పుడు కైలాసపర్వతంపై నివసిస్తున్నాడు।

Verse 22

तपश्चरति भूतेश एक एवाविकल्पकः । अपत्नीको निर्विकारो न द्वितीयां समीहते

భూతేశుడు (భగవాన్ శివుడు) ఒంటరిగా, అంతరంలో ఏ విభేద-వికల్పం లేకుండా తపస్సు చేస్తాడు। భార్యలేని, నిర్వికారుడైన ఆయన రెండవ సహచరుణ్ణి కూడా కోరడు।

Verse 23

तं मोहय यथा चान्यां द्वितीयां सति वीक्षते । त्वदृते तस्य नो काचिद्भविष्यति मनोहरा

అతనిని అలా మోహింపజేయి, సతీ రెండవ ఎంపికగా మరొక స్త్రీని కూడా చూడునట్లు. అయితే నీ తప్ప అతనికి మరే మనోహర స్త్రీ ఎప్పటికీ ఉండదు।

Verse 24

तस्मात्त्वमेव रूपेण भवस्व हरमोहिनी । सुता भूत्वा च दक्षस्य रुद्रपत्नी शिवे भव

కాబట్టి హరమోహినీ! హరుడు (శివుడు) మోహించునట్లు నీవే ఆ రూపాన్ని ధరించు. శివే! దక్షుని కుమార్తెగా జన్మించి రుద్రుడు (శివుడు) యొక్క భార్యవై ఉండు.

Verse 25

यथा धृतशरीरा त्वं लक्ष्मीरूपेण केशवम् । आमोदयसि विश्वस्य हितायैतं तथा कुरु

నీవు లక్ష్మీ రూపంలో శరీరాన్ని ధరించి కేశవుడు (విష్ణువు)ను ఆనందింపజేసినట్లే, విశ్వహితార్థం ఇదే కార్యాన్ని చేయుము.

Verse 26

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वाऽनिंदद्वृषध्वजः । स कथं वनितां देवी स्वेच्छया संग्रहीष्यति

నాలో ప్రియకాంక్ష యొక్క స్వల్పమైన కోరికను చూసి కూడా నిందలేని వృషధ్వజుడు (శివుడు) దానిని అనుమోదించలేదు. అప్పుడు ఆయన స్వేచ్ఛతో ఏ లోకస్త్రీని ఎలా స్వీకరిస్తాడు?

Verse 27

हरे गृहीतकांते तु कथं सृष्टिश्शुभावहा । आद्यंतमध्ये चैतस्य हेतौ तस्मिन्विरागिणि

హే హరి! నీవు నీ ప్రియ (లక్ష్మీ)ను స్వీకరించినప్పుడు, సృష్టి—శుభప్రదమని చెప్పబడేది—ఎలా సాగుతుంది? ఎందుకంటే దాని కారణమైన, ఆది-అంత-మధ్యములలో నిలిచిన ఆ విరాగి (శివుడు) అనాసక్తుడై ఉంటే.

Verse 28

इति चिंतापरो नाहं त्वदन्यं शरणं हितम् । कृच्छ्रवांस्तेन विश्वस्य हितायैतत्कुरुष्व मे

ఇలా చింతలో మునిగిన నేను, నీ తప్ప మరే హితకర శరణాన్ని చూడలేను. కనుక ఇది కష్టమైనా సరే, సమస్త విశ్వహితార్థం నా కోసం ఇదిని చేయుము.

Verse 29

न विष्णुस्तस्य मोहाय न लक्ष्मीर्न मनोभवः । न चाप्यहं जगन्मातर्नान्यस्त्वां कोपि वै विना

హే జగన్మాతా! విష్ణువు గానీ, లక్ష్మీ గానీ, మనోభవుడు (కాముడు) గానీ ఆయనను మోహింపజేయలేరు; నేనూ కాదు. మీ తప్ప నిజంగా మరెవ్వరూ అలా చేయలేరు।

Verse 30

तस्मात्त्वं दक्षजा भूत्वा दिव्यरूपा महेश्वरी । तत्पत्नी भव मद्भक्त्या योगिनं मोहयेश्वरम्

కాబట్టి హే మహేశ్వరీ! దివ్యరూపం ధరించి దక్షుని కుమార్తెగా జన్మించు. నా భక్తితో అతని భార్యగా మారి, హే ఈశ్వరీ, ఆ యోగి పరమేశ్వరుడు (శివుడు) ను మోహింపజేయు।

Verse 31

दक्षस्तपति देवेशि क्षीरोदोत्तरतीरगः । त्वामुद्दिश्य समाधाय मनस्त्वयि दृढव्रतः

హే దేవేశీ! దక్షుడు క్షీరసాగర ఉత్తర తీరంలో తపస్సు చేస్తున్నాడు. దృఢవ్రతుడై మనస్సును సమాధిలో స్థిరపరచి నిన్నే ధ్యానిస్తున్నాడు॥

Verse 32

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्सा चिंतामाप शिवा तदा । उवाच च स्वमनसि विस्मिता जगदम्बिका

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ మాటలు విని శివా అప్పుడు లోతైన ఆలోచనలో పడింది. ఆశ్చర్యపడిన జగదంబిక తన హృదయంలోనే, తన మనస్సుతోనే పలికింది॥

Verse 33

देव्युवाच । अहो सुमहदाश्चर्यं वेदवक्तापि विश्वकृत् । महाज्ञानपरो भूत्वा विधाता किं वदत्ययम्

దేవి పలికెను—అహో, ఇది మహా ఆశ్చర్యం! వేదప్రవక్తుడూ, విశ్వసృష్టికర్తయూ, మహాజ్ఞానంలో నిలిచిన విధాత—ఈ స్రష్ట ఏమి చెబుతున్నాడు?॥

Verse 34

विधेश्चेतसि संजातो महामोहोऽसुखावहः । यद्वरं निर्विकारं तं संमोहयितुमिच्छति

విధాత బ్రహ్మ మనస్సులో దుఃఖాన్ని కలిగించే మహామోహం జన్మించింది; మరియు మార్పులేని ఆ శ్రేష్ఠుడిని మోహింపజేయాలని అతడు కోరాడు.

Verse 35

हरमोहवरं मत्तस्समिच्छति विधिस्त्वयम् । को लाभोस्यात्र स विभुर्निर्मोहो निर्विकल्पकः

నీవు అంటున్నావు—విధాత బ్రహ్మ నన్ను హరుని మోహింపజేసే వరం కోరుతున్నాడని. దానివల్ల లాభం ఏముంది? ఆ సర్వవ్యాపి ప్రభువు మోహరహితుడు, నిర్వికల్పుడు.

Verse 36

परब्रह्माख्यो यश्शंभुर्निर्गुणो निर्विकारवान् । तस्याहं सर्वदा दासी तदाज्ञावशगा सदा

పరబ్రహ్మగా ప్రసిద్ధుడైన, నిర్గుణుడు నిర్వికారుడైన శంభువుకు నేను ఎల్లప్పుడూ దాసిని; ఆయన ఆజ్ఞకు సదా వశంగా ఉంటాను.

Verse 37

स एव पूर्णरूपेण रुद्रनामाभवच्छिवः । भक्तोद्धारणहेतोर्हि स्वतंत्रः परमेश्वरः

ఆయనే శివుడు సంపూర్ణరూపంతో అవతరించి ‘రుద్ర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. భక్తుల ఉద్ధారణార్థం స్వతంత్ర పరమేశ్వరుడు అలా చేశాడు.

Verse 38

हरेर्विधेश्च स स्वामी शिवान्न्यूनो न कर्हिचित् । योगादरो ह्यमायस्थो मायेशः परतः परः

ఆయన హరి (విష్ణు) మరియు విధాత (బ్రహ్మ)కూ స్వామి; శివునికంటే ఎప్పుడూ ఏ విధంగా తక్కువకాడు. యోగంలో పరమ భక్తితో నిలిచి, మాయాతీతుడై, మాయేశ్వరుడై, పరాత్పర పరముడుగా ఉన్నాడు.

Verse 39

मत्वा तमात्मजं ब्रह्मा सामान्यसुरसंनिभम् । इच्छत्ययं मोहयितुमतोऽज्ञानविमोहितः

ఆయనను తన కుమారుడని భావించి, సాధారణ దేవుడితో సమానమని అనుకొని, అజ్ఞానమోహితుడైన బ్రహ్మ ఆయనను మోహింపజేయాలని కోరాడు।

Verse 40

न दद्यां चेद्वरं वेदनीतिर्भ्रष्टा भवेदिति । किं कुर्यां येन न विभुः क्रुद्धस्स्यान्मे महेश्वरः

నేను వరం ఇవ్వకపోతే వేదవిధిత ధర్మనీతికి భంగం కలుగుతుంది. నేను ఏమి చేయాలి, ώστε సర్వశక్తిమంతుడైన మహేశ్వరుడు నాపై కోపించకూడదు?

Verse 41

ब्रह्मो वाच । विचार्य्येत्थं महेशं तं सस्मार मनसा शिवा । प्रापानुज्ञां शिवस्याथोवाच दुर्गा च मां तदा

బ్రహ్మ అన్నాడు: ఇలా ఆలోచించి, శివా (సతీ) మనసులో ఆ మహేశుని స్మరించింది. తరువాత శివుని అనుమతి పొందిన దుర్గ ఆ సమయంలో నాతో పలికింది।

Verse 42

दुर्गोवाच । यदुक्तं भवता ब्रह्मन् समस्तं सत्यमेव तत् । मदृते मोहयित्रीह शंकरस्य न विद्यते

దుర్గా పలికెను—హే బ్రహ్మన్, మీరు చెప్పినదంతా నిస్సందేహంగా సత్యమే. నన్ను తప్ప ఇక్కడ శంకరుని మోహింపజేసే శక్తి ఏదీ లేదు.

Verse 43

हरेऽगृहीतदारे तु सृष्टिनैषा सनातनी । भविष्यतीति तत्सत्यं भवता प्रतिपादितम्

హే హరి, మీరు భార్యను స్వీకరించని వరకు ఈ సనాతన సృష్టి తన నిత్యక్రమంలో సాగదు. అందువల్ల మీరు ‘ఇది తప్పక జరుగుతుంది’ అని చెప్పినది సత్యమే.

Verse 44

ममापि मोहने यन्नो विद्यतेस्य महाप्रभोः । त्वद्वाक्याद्विगुणो मेद्य प्रयत्नोऽभूत्स निर्भरः

నా స్వంత మోహంలో కూడా ఆ మహాప్రభువును నేను సరిగా గ్రహించలేకపోయాను. కానీ మీ వాక్యాల వల్ల నేడు నా ప్రయత్నం రెండింతలు అయి, నేను సంపూర్ణ దృఢనిశ్చయంతో నిమగ్నుడనయ్యాను.

Verse 45

अहं तथा यतिष्यामि यथा दारपरिग्रहम् । हरः करिष्यति विधे स्वयमेव विमोहितः

నేను అలా ప్రయత్నిస్తాను, హరుడు స్వయంగా భార్యను స్వీకరించేలా. ఓ విధాత బ్రహ్మా! నా మాయచే మోహితుడై ఆయన అది తనంతట తానే చేస్తాడు.

Verse 46

सतीमूर्तिमहं धृत्वा तस्यैव वशवर्तिनी । भविष्यामि महाभागा लक्ष्मीर्विष्णोर्यथा प्रिया

సతీ రూపాన్ని ధరించి నేను ఆయనకే వశవర్తినిగా ఉంటాను, ఓ మహాభాగా! లక్ష్మీ విష్ణువుకు ప్రియమైనట్లే నేను శివునికి ప్రియమవుతాను.

Verse 47

यथा सोपि मयैवेय वशवर्ती सदा भवेत् । तथा यत्नं करिष्यामि तस्यैव कृपया विधे

ఆయన కూడా ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ నా వశంలో ఉండేలా నేను అలాగే ప్రయత్నిస్తాను—ఆయన కృపచేతనే, ఓ విధే (బ్రహ్మా).

Verse 48

उत्पन्ना दक्षजायायां सतीरूपेण शंकरम् । अहं सभाजयिष्यामि लीलया तं पितामह

దక్షుని భార్యలో సతీ రూపంగా జన్మించి నేను లీలాభావంతో శంకరుని సత్కరిస్తాను; ఓ పితామహ బ్రహ్మా, అలా మీకూ గౌరవం కలుగుతుంది।

Verse 49

यथान्यजंतुरवनौ वर्तते वनितावशे । मद्भक्त्या स हरो वामावशवर्ती भविष्यति

భూమిపై ఇతర జీవి స్త్రీ వశంలో ఉండునట్లు, నా భక్తిచేత ఆ హరుడు (శివుడు) కూడా నా వశవర్తి అవుతాడు.

Verse 50

ब्रह्मोवाच । मह्यमित्थं समाभाष्य शिवा सा जगदम्बिका । वीक्ष्यमाणा मया तात तत्रैवांतर्दधे ततः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఈ విధంగా నాతో సమ్యకుగా సంభాషించిన ఆ శివా, జగదంబిక; ఓ తాత! నేను చూస్తుండగానే అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమైంది।

Verse 51

तस्यामंतर्हितायां तु सोहं लोकपितामहः । अगमं यत्र स्वसुतास्तेभ्यस्सर्वमवर्णयम्

ఆమె (సతీ) అంతర్హితమైన తరువాత, నేను—లోకపితామహుడైన బ్రహ్ముడు—నా కుమారులు ఉన్న చోటికి వెళ్లి, జరిగినదంతా వారికి వివరించాను।