गिरिराजस्य शिवनिमन्त्रणम् / The Mountain-King Invites Śiva (Hospitality to Śiva and the Devas)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ विष्ण्वादयो देवा मुनयश्च तपोधनाः । कृत्वावश्यककर्माणि यात्रां सन्तेनिरे गिरेः

బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు విష్ణువు మొదలైన దేవతలు, తపోధనులైన మునులతో కలిసి, తమ అవసర కర్మలను పూర్తిచేసి, పర్వతమునకు యాత్రగా బయలుదేరిరి।

Verse 2

ततो गिरिवरः स्नात्वा स्वेष्टं सम्पूज्य यत्नतः । पौरबन्धून्समाहूय जनवासं ययौ मुदा

అనంతరం శ్రేష్ఠ గిరిరాజు స్నానమాచరించి, యత్నపూర్వకంగా తన ఇష్టదేవతను సంపూజించాడు. పట్టణ బంధువులను పిలిచి, ఆనందంతో నివాసస్థానమునకు వెళ్లెను।

Verse 3

तत्र प्रभुम्प्रपूज्याथ चक्रे सम्प्रार्थनां मुदा । कियद्दिनानि सन्तिष्ठ मद्गेहे सकलैस्सह

అక్కడ ప్రభువును విధివిధానంగా పూజించి, ఆనందంతో వినయపూర్వకంగా ప్రార్థించాడు—“మీరు అందరితో కలిసి కొన్ని దినములు నా గృహమున నిలిచియుండండి।”

Verse 4

विलोकनेन ते शम्भो कृतार्थोहं न संशयः । धन्यश्च यस्य मद्गेहे आयातोऽसि सुरैस्सह

హే శంభో! మీ దర్శనమాత్రంతోనే నేను కృతార్థుడనయ్యాను—ఇందులో సందేహం లేదు. దేవతలతో కూడి నా గృహానికి మీరు వచ్చినవాడు ధన్యుడు.

Verse 5

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा बहु शैलेशः करौ बद्ध्वा प्रणम्य च । प्रभुन्निमन्त्रयामास सह विष्णुसुरादिभिः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పి మహా పర్వతాధిపతి (హిమవంతుడు) కరజోడించి నమస్కరించి, విష్ణువు మరియు దేవగణాదులతో కలిసి పరమ ప్రభువును ఆహ్వానించాడు.

Verse 6

अथ ते मनसा गत्वा शिव संयुतमादरात् । प्रत्यूचुर्मुनयो देवा हृष्टा विष्णुसुरादिभिः

తర్వాత వారు మనసుతోనే భక్తి-ఆదరాలతో శివసన్నిధికి చేరి; విష్ణువు మరియు ఇతర దేవులతో కలిసి ఆనందించిన మునులు, దేవతలు ప్రత్యుత్తరం పలికారు.

Verse 7

देवा ऊचुः । धन्यस्त्वं गिरिशार्दूल तव कीर्तिर्महीयसी । त्वत्समो न त्रिलोकेषु कोपि पुण्यतमो जनः

దేవతలు పలికిరి—ఓ గిరిశార్దూలా! నీవు ధన్యుడవు; నీ కీర్తి మహత్తరమైనది. త్రిలోకములలో నీతో సమానుడు ఎవరూ లేరు; నీకన్నా అధిక పుణ్యవంతుడు ఎవడూ లేడు.

Verse 8

यस्य द्वारि महेशानः परब्रह्म सतां गतिः । समागतस्सदासैश्च कृपया भक्तवत्सलः

యావరి ద్వారమున మహేశానుడు—పరబ్రహ్మ, సజ్జనుల పరమాశ్రయం—తన గణములతో సహా వచ్చియున్నాడో; కరుణవశాత్ భక్తవత్సలుడై సదా భక్తులపై స్నేహముంచువాడు.

Verse 9

जनावासोतिरम्यश्च सम्मानो विविधः कृतः । भोजनानि त्वपूर्वाणि न वर्ण्यानि गिरीश्वर

ప్రజల నివాసం అత్యంత రమ్యంగా ఏర్పాటు చేయబడింది; అనేక విధాల గౌరవాలు సమర్పించబడ్డాయి. భోజనాలు కూడా అరుదైనవి, అపూర్వమైనవి; ఓ గిరీశ్వరా, వాటిని వర్ణించడం సాధ్యం కాదు.

Verse 10

चित्रन्न खलु तत्रास्ति यत्र देवी शिवाम्बिका । परिपूर्णमशेषञ्च यवं धन्या यदागताः

నిజమే, దేవి శివాంబిక ఉన్న చోట అద్భుతమైన అన్నసంపద, సమృద్ధి ఉంటుంది. అన్నీ పరిపూర్ణమవుతాయి, ఏ లోటూ ఉండదు; అక్కడికి వచ్చినవారు ధన్యులు.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्थम्परस्परन्तत्र प्रशंसाभवदुत्तमा । उत्सवो विविधो जातो वेदसाधुजयध्वनिः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా అక్కడ పరస్పరం ఉత్తమమైన ప్రశంసలు కలిగాయి. అనేక విధాల ఉత్సవాలు ప్రారంభమయ్యాయి; వేదములూ సాధువులూ పలికిన జయధ్వని మార్మోగింది।

Verse 12

अभून्मङ्गलगानञ्च ननर्ताप्सरसांगणः । नुतिञ्चक्रुर्मागधाद्या द्रव्यदानमभूद्बहु

మంగళగానాలు ఆలపించబడెను, అప్సరాగణము నర్తించెను. మాగధాది వందిమాగధులు స్తుతి చేసిరి, అపార ధనదానము కలిగెను।

Verse 13

तत आमन्त्रय देवेशं स्वगेहमगमद्गिरिः । भोजनोत्सवमारेभे नानाविधिविधानतः

అనంతరం గిరిరాజు హిమాలయుడు దేవేశ్వరుడైన శివునికి వినయపూర్వకంగా వీడ్కోలు చెప్పి తన గృహానికి వెళ్లెను. తరువాత నానావిధ విధివిధానాలతో భోజనోత్సవాన్ని ప్రారంభించెను।

Verse 14

भोजनार्थं प्रभुम्प्रीत्यानयामास यथोचितम् । परिवारसमेतं च सकुतूहलमीश्वरम्

భోజనార్థమై ఆమె ఆనందంతో యథోచితంగా ప్రభువును తీసుకొచ్చెను—పరివారసమేతుడై, కుతూహలంతో ప్రసన్నుడైన పరమేశ్వరుని।

Verse 15

प्रक्षाल्य चरणौ शम्भोर्विष्णोर्मम वरादरात् । सर्वेषाममराणाञ्च मुनीनाञ्च यथार्थतः

నా శ్రేష్ఠ వరప్రభావంతో నేను నిజముగా శంభువు మరియు విష్ణువు పాదాలను ప్రక్షాళన చేసితిని; అలాగే సమస్త అమర దేవతలూ మునుల పాదాలనూ యథావిధిగా కడిగితిని.

Verse 16

परेषाञ्च गतानाञ्च गिरीशो मण्डपान्तरे । आसयामास सुप्रीत्या तांस्तान्बन्धुभिरन्वितः

ఇతర అతిథులు వెళ్లిపోయిన తరువాత, మండపమధ్యంలో గిరీశుడు (శివుడు) పరమ ప్రీతితో మిగిలిన వారిని వారి బంధువులతో కూడి స్నేహపూర్వకంగా కూర్చోబెట్టెను।

Verse 17

सुरसैर्विविधान्नैश्च तर्पयामास तान्गिरिः । बुभुजुर्निखिलास्ते वै शम्भुना विष्णुना मया

అప్పుడు గిరి (హిమాలయుడు) దేవగణములతోను నానావిధ భోజనాలతోను వారిని తృప్తిపరచెను. నిజముగా శంభువు (శివుడు), విష్ణువు మరియు నేనుతో కూడి వారందరూ ఆ ప్రసాదభోజనాన్ని భుజించిరి।

Verse 18

तदानीम्पुरनार्यश्च गालीदानम्व्यधुर्मुदा । मृदुवाण्या हसन्त्यश्च पश्यन्त्यो यत्नतश्च तान्

అదే సమయంలో పట్టణ స్త్రీలు ఆనందంతో, దానమిచ్చినట్లుగా ఎగతాళి మాటలను చల్లసాగిరి; మృదువాణితో పలుకుతూ నవ్వుతూ, ఆ పురుషులను జాగ్రత్తగా తిలకించిరి।

Verse 19

ते भुक्त्वाचम्य विधिवद्गिरिमामन्त्र्य नारद । स्वस्थानम्प्रययुस्सर्वे मुदितास्तृप्तिमागताः

భోజనం చేసి, విధివిధానంగా ఆచమనం చేసి, ఓ నారదా, వారు గిరి (హిమాలయుడు)ను గౌరవంతో వీడ్కోలు కోరిరి. అనంతరం అందరూ ఆనందంతో, సంపూర్ణ తృప్తితో తమ తమ స్థానాలకు వెళ్లిరి।

Verse 20

इत्थन्तृतीये घस्रेऽपि मानितास्तेऽभवन्मुने । गिरीश्वरेण विधिवद्दानमानादरादिभिः

ఓ మునీ! ఈ విధంగా మూడవ రోజున కూడా వారు గిరీశ్వరుడు (శ్రీశివుడు) చేత విధివిధానంగా సత్కరింపబడ్డారు—దానాలు, గౌరవస్వాగతం, భక్తిపూర్వక ఆదరం మొదలైన వాటితో।

Verse 21

चतुर्थे दिवसे प्राप्ते चतुर्थीकर्म शुद्धितः । बभूव विधिवद्येन विना खण्डित एव सः

నాలుగవ రోజు వచ్చినప్పుడు శుద్ధితో కూడిన చతుర్థీ-కర్మ విధివిధానంగా పూర్తయ్యింది; అయినా అతడు విధి నిర్దేశించిన సంపూర్ణత లేక ఖండితుడిగానే నిలిచాడు।

Verse 22

उत्सवो विविधश्चासीत्साधुवादजयध्वनिः । बहुदानं सुगानञ्च नर्त्तनम्विविधन्तथा

వివిధ ఉత్సవాలు జరిగాయి; ‘సాధు! సాధు!’ అనే శుభవాదాలు, జయధ్వనులు మార్మోగాయి. విరివిగా దానాలు, మధుర గానాలు, అలాగే అనేక విధాల నృత్యాలు కూడా జరిగాయి।

Verse 23

पञ्चमे दिवसे प्राप्ते सर्वे देवा मुदान्विताः । विज्ञप्तिञ्चक्रिरे शैलं यात्रार्थमतिप्रेमतः

ఐదవ రోజు వచ్చినప్పుడు సమస్త దేవతలు ఆనందంతో నిండిపోయి, అత్యంత ప్రేమతో పర్వతరాజు (హిమాలయుడు) వద్ద యాత్రకు అనుమతి మరియు ఏర్పాట్ల కోసం వినతిపెట్టారు।

Verse 24

तदाकर्ण्य गिरीशश्चोवाच देवान् कृताञ्जलिः । कियद्दिनानि तिष्ठन्तु कृपाङ्कुर्वन्तु मां सुराः

ఇది విని గిరీశుడు (శివుడు) అంజలి ఘటించి దేవులను ఉద్దేశించి పలికెను— “వారు కొన్ని దినములు ఇక్కడే నిలిచియుండనివ్వండి; హే దేవులారా, నాపై కరుణ చూపండి।”

Verse 26

इत्थम्व्यतीयुर्दिवसा बहवो वसतां च तत् । सप्तर्षीन्प्रेषयामासुर्गिरीशान्ते ततस्सुराः

ఇలా అక్కడ నివసిస్తూ అనేక దినాలు గడిచాయి. ఆపై దేవతలు గిరీశుడు (శివుడు) సమీపానికి సప్తర్షులను పంపించారు।

Verse 27

ते तं सम्बोधयामासुर्मेनाञ्च समयोचितम् । शिवतत्त्वम्परम्प्रोचुः प्रशंसन्विधिवन्मुदा

అప్పుడు వారు సందర్భానుగుణంగా అతనిని, మేనాను కూడా సంబోధించారు. ఆనందంతో విధివిధానంగా శివుని స్తుతించి పరమ శివతత్త్వాన్ని ఉపదేశించారు.

Verse 28

अङ्गीकृतं परेशेन तत्तद्बोधनतो मुने । यात्रार्थमगमच्छम्भुश्शैलेशं सामरादिकः

ఓ మునీ, ఆ అభ్యర్థనను స్వీకరించి, ఆ విషయాలలో బోధన కలిగించుటకై పరమేశ్వరుడు శంభువు తీర్థయాత్రకు బయలుదేరి దేవతలతో మొదలైనవారితో కలిసి శైలేశుని చేరాడు.

Verse 29

यात्राङ्कुर्वति देवेशे स्वशैलं सामरे शिवे । उच्चै रुरोद सा मेना तमुवाच कृपानिधिम्

దేవేశుడైన శివుడు తన పర్వతం వైపు (యుద్ధార్థం) బయలుదేరుతున్నప్పుడు, మేనా గట్టిగా ఏడ్చి, కరుణానిధి అయిన ఆయనను ఉద్దేశించి పలికింది.

Verse 30

मेनोवाच । कृपानिधे कृपाङ्कृत्वा शिवां सम्पालयिष्यसि । सहस्रदोषं पार्वत्या आशुतोषः क्षमिष्यसि

మేన పలికెను: ఓ కృపానిధీ, కృప చూపి మీరు శివను రక్షిస్తారు. ఓ ఆశుతోషా, మీరు పార్వతి యొక్క వేయి తప్పులనైనా క్షమిస్తారు.

Verse 31

त्वत्पादाम्बुजभक्ता च मद्वत्सा जन्मजन्मनि । स्वप्ने ज्ञाने स्मृतिर्नास्ति महादेवं प्रभुम्बिना

నా ప్రియ కుమార్తె జన్మజన్మాంతరములలో నీ పద్మపాదముల భక్తురాలిగా నిలిచియుండుగాక. స్వప్నములో గాని జాగ్రత్తలో గాని—పరమప్రభువు మహాదేవుని తప్ప మరే స్మృతి కలుగకుండుగాక.

Verse 32

त्वद्भक्तिश्रुतिमात्रेण हर्षाश्रुपुलकान्विता । त्वन्निन्दया भवेन्मौना मृत्युंजय मृता इव

హే మృత్యుంజయా! నీ భక్తి వార్తను కేవలం వినగానే నేను హర్షంతో నిండిపోతాను—కళ్లలో కన్నీళ్లు పొంగుతాయి, దేహమంతా రోమాంచం కలుగుతుంది. కానీ నీ నింద విన్నప్పుడు నేను మౌనమైపోతాను, మృతురాలినట్లుగా.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मेनका तस्मै समर्प्य स्वसुतान्तदा । अत्युच्चै रोदनङ्कृत्वा मूर्च्छामाप तयोः पुरः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి మేనక ఆ సమయంలో తన కుమార్తెను అతనికి సమర్పించింది. అత్యంత గట్టిగా విలపిస్తూ, వారి ఇద్దరి ముందే ఆమె మూర్ఛపోయింది.

Verse 34

अथ मेनाम्बोधयित्वा तामामन्त्र्य गिरिस्तथा । चकार यात्रान्देवैश्च महोत्सवपुरस्सरम्

ఆపై మేనాను చైతన్యానికి తెచ్చి, ఆమెను గౌరవంగా వీడ్కోలు చెప్పి, గిరిరాజు హిమాలయుడు దేవతలతో కలిసి యాత్రకు బయలుదేరెను—ముందుగా మహోత్సవ వైభవం సాగెను.

Verse 35

अथ ते निर्जरास्सर्वे प्रभुणा स्वगणैस्सह । यात्राम्प्रचक्रिरे तूष्णीं गिरिम्प्रति शिवं दधुः

అప్పుడు ఆ అమర దేవతలందరూ తమ ప్రభువుతోను ఆయన గణాలతోను కలిసి మౌనంగా యాత్రను ప్రారంభించారు; హృదయంలో శివుని ధ్యానించి పర్వతం వైపు సాగారు।

Verse 36

हिमाचलपुरीबाह्योपवने हर्षितास्सुराः । सेश्वरास्सोत्सवास्तस्थुः पर्यैषन्त शिवागमम्

హిమాచలపురి వెలుపల ఉన్న ఉపవనంలో ఆనందిత దేవతలు తమ అధిపతులతో కలిసి ఉత్సవభావంతో నిలిచి, శివుని ఆగమనాన్ని ఆతురంగా ఎదురుచూశారు।

Verse 37

इत्युक्ता शिवसद्यात्रा देवैस्सह मुनीश्वर । आकर्णय शिवयात्रां विरहोत्सवसंयुताम्

ఓ మునీశ్వరా! ఈ విధంగా దేవులతో కూడిన శివుని పవిత్ర సద్యాత్ర వర్ణించబడింది. ఇప్పుడు విరహోత్సవంతో కూడిన శివయాత్ర వృత్తాంతాన్ని వినుము; ప్రభువుపై తపనలో భక్తి పరిపక్వమగును।

Verse 53

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वती खण्डे शिवयात्रावर्णनं नाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలో తృతీయ పార్వతీఖండంలో “శివయాత్రావర్ణనం” అనే యాభైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।