Shloka 25

महेश्वरागमनं तथा नीराजन-सत्कारवर्णनम् / The Arrival of Maheśvara and the Rite of Welcome

Nīrājana

Devanagari script

त्रिनेत्रादृतनेत्रांतामन्यवारितलोचनाम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां सकटाक्षां मनोहराम्

Transliteration

trinetrādṛtanetrāṃtāmanyavāritalocanām | īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ sakaṭākṣāṃ manoharām

Translation

ఆమె అంత మనోహరంగా ఉండెను; త్రినేత్రుడైన ప్రభువుకూడా కన్నుకొనతో ఆమెను ఆదరించెను, ఆమె దృష్టిని ఎవరూ ఆపలేరు. స్వల్ప హాస్యంతో ప్రసన్నమైన కాంతిమయ ముఖంతో, పక్కచూపులతో అందరినీ మోహింపజేసెను.

Word by Word

• त्रिनेत्र-आदृत-नेत्र-अन्ताम्: whose eye-corner was favored by the three-eyed (Śiva)
• त्रिनेत्र-आदृत-नेत्र-अन्ताम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रिनेत्र + आदृत (कृदन्त; √दृ/आ-दृ) + नेत्र + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (त्रिनेत्रेण आदृतः नेत्रान्तः यस्याः)

• अन्य-वारित-लोचनाम्: whose eyes warded off others (from looking)
• अन्य-वारित-लोचनाम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य + वारित (कृदन्त; √वृ/वारय्) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (अन्यैः वारितानि लोचनानि यस्याः/अन्यं वारयन्ति लोचनानि)

• ईषत्: slightly
• ईषत्: Visheshana (विशेषण-भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: ईषत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/अल्पत्ववाचक क्रियाविशेषण (slightly)

• हास्य-प्रसन्न-आस्याम्: with a face brightened by a gentle smile
• हास्य-प्रसन्न-आस्याम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हास्य + प्रसन्न + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (हास्येन प्रसन्नम् आस्यम् यस्याः)

• स-कटाक्षाम्: with sidelong glances
• स-कटाक्षाम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय-उपपद) + कटाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; अव्ययीभावः (कटाक्षेण सह/कटाक्षयुक्ता)

• मनोहराम्: charming
• मनोहराम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Speaker

Suta Goswami (narrating the Shiva Purana account to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights the auspicious, grace-filled presence of Śakti (Pārvatī) as inseparable from Śiva. Her serene smile and compassionate sidelong glance symbolize divine anugraha (grace) that softens the bound soul (paśu) and turns it toward devotion and liberation under Pati (Śiva).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though the Liṅga points to the transcendent (nirguṇa) Śiva, devotees commonly approach Him in saguna form together with Pārvatī. This verse supports that devotional approach: Śiva’s honoring glance and Pārvatī’s enchanting kaṭākṣa teach that worship of Śiva is fulfilled when Śiva-Śakti unity is contemplated.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A simple dhyāna is suggested: visualize Śiva with Pārvatī—her calm face and gentle smile—then repeat the Pañcākṣarī mantra “Om Namaḥ Śivāya” with bhakti, seeking their gracious glance (anugraha).