शिवरूपदर्शनम् (Menā’s Vision of Śiva’s Divine Form)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे त्वं हि विष्णुना प्रेरितो द्रुतम् । अनुकूलयितुं शंभुमयास्तन्निकटे मुने

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇదే సమయంలో, ఓ మునీ, విష్ణువు ప్రేరణతో నీవు శీఘ్రంగా శంభువును అనుకూలింపజేయుటకు ఆయన సమీపానికి వెళ్లితివి।

Verse 2

तत्र गत्वा स वै रुद्रो भवता सुप्रबोधितः । स्तोत्रैर्नानाविधैस्स्तुत्वा देवकार्यचिकीर्षया

అక్కడికి వెళ్లి నీవు ఆ రుద్రుని సమ్యక్‌గా జాగృతుడిని (కార్యప్రవృత్తుడిని) చేసితివి. తరువాత దేవకార్యాన్ని సాధించాలనే ఉద్దేశంతో నానావిధ స్తోత్రాలతో ఆయనను స్తుతించితివి।

Verse 3

श्रुत्वा त्वद्वचनं प्रीत्या शंभुना धृतमद्भुतम् । स्वरूपमुत्तमन्दिव्यं कृपालुत्वं च दर्शितम्

నీ మాటలను ఆనందంతో విని శంభువు అద్భుతమైన భావాన్ని ధరించాడు; ఆయన తన పరమ దివ్య స్వరూపాన్ని వెల్లడించి, కృపాళుత్వాన్ని కూడా చూపించాడు।

Verse 4

तद्दृष्ट्वा सुन्दरं शम्भुं स्वरूपम्मन्मथा धिकम् । अत्यहृष्यो मुने त्वं हि लावण्यपरमायनम्

మన్మథునికన్నా అధికమైన స్వరూపముగల ఆ పరమసుందర శంభువును చూచి, ఓ మునీ, నీవు అత్యంత హర్షించితివి; ఆయన సమస్త లావణ్యమునకు పరమాశ్రయుడు.

Verse 5

स्तोत्रैर्नानाविधैस्स्तुत्वा परमानन्दसंयुतः । आगच्छस्त्वं मुने तत्र यत्र मेना स्थिताखिलैः

వివిధ విధాల స్తోత్రాలతో ప్రభువును స్తుతించి, పరమానందంతో నిండినవాడై అతడు ఇలా అన్నాడు—“ఓ మునీ, అక్కడికి రమ్ము; అక్కడ మేనా సమస్త పరివారంతో నిలిచి ఉంది.”

Verse 6

तत्रागत्य सुप्रसन्नो मुनेऽतिप्रेमसंकुलः । हर्षयंस्तां शैलपत्नी मेनान्त्वं वाक्यमब्रवीः

అక్కడికి వచ్చి, ఓ మునీ, అతడు అత్యంత ప్రసన్నుడై అపార ప్రేమతో నిండిపోయాడు. శైలపత్ని మేనాను ఆనందింపజేస్తూ ఆమెతో ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 7

नारद उवाच । मेने पश्य विशालाक्षि शिवरूपमनुत्तमम् । कृता शिवेन तेनैव सुकृपा करुणात्मना

నారదుడు అన్నాడు—ఓ మేనా, విశాలాక్షీ! శివుని ఆ అనుత్తమ రూపాన్ని చూడు. కరుణాస్వరూపుడైన ఆ శివుడే నీపై సుకృపను ప్రసాదించాడు।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा सा तद्वचो मेना विस्मिता शैलकामिनी । ददर्श शिवरूपन्तत्परमानन्ददायकम्

బ్రహ్మ అన్నాడు—ఆ మాటలు విని శైలకామిని మేనా ఆశ్చర్యపడింది; ఆపై పరమానందాన్ని ప్రసాదించే శివుని ఆ రూపాన్ని ఆమె దర్శించింది।

Verse 9

कोटिसूर्यप्रतीकाशं सर्वावयवसुन्दरम् । विचित्रवसनं चात्र नानाभूषणभूषितम्

ఆయన కోటి సూర్యుల వంటి కాంతితో ప్రకాశించెను; ఆయన సర్వావయవములు పరమసుందరములు. ఇక్కడ ఆయన విచిత్ర వస్త్రధారి, నానావిధ ఆభరణములతో అలంకృతుడు.

Verse 10

सुप्रसन्नं सुहासं च सुलावण्यं मनोहरम् । गौराभं द्युतिसंयुक्तं चन्द्ररेखाविभूषितम्

ఆయన అత్యంత ప్రసన్నుడు, మృదుహాస్యముతో, అపూర్వ లావణ్యముతో మనోహరుడు. గౌరవర్ణ దీప్తితో ప్రకాశించి, చంద్రరేఖ (అర్ధచంద్ర)తో విభూషితుడు.

Verse 11

सर्वैर्देवगणैः प्रीत्या विष्ण्वाद्यस्सेवितं तथा । सूर्येण च्छत्रितं मूर्ध्नि चन्द्रेण च विशोभितम्

సర్వ దేవగణాలు ప్రేమతో—విష్ణువాది దేవులతో కూడి—అతనిని సేవించుచుండిరి; అతని శిరస్సుపై సూర్యుడు రాజఛత్రంలా నీడనిచ్చెను, చంద్రుడు మరింత శోభనిచ్చెను।

Verse 12

सर्वथा रमणीयं च भूषितस्य विभूषणैः । वाहनस्य महाशोभा वर्णितुं नैव शक्यते

ఆ దివ్య వాహనం సర్వథా మనోహరమై, ఉత్తమ ఆభరణాలతో అలంకృతమై ఉండెను; దాని మహాశోభను, తేజస్సును వర్ణించుట నిజముగా అసాధ్యం।

Verse 13

गंगा च यमुना चैव विधत्तः स्म सुचामरे । सिद्धयोऽष्टौ पुरस्तस्य कुर्वन्ति स्म सुनर्त्तनम्

గంగా, యమునలను కూడా శోభనమైన చామరాలు ఊపుటకు నియమించిరి; అతని ముందర నిలిచిన అష్టసిద్ధులు మంగళకర నృత్యం చేసిరి।

Verse 14

मया चैव तदा विष्णुरिन्द्राद्या ह्यमरास्तथा । स्वं स्वं वेषं सुसम्भूष्य गिरिशेनाचरन्युताः

అప్పుడు నాతో పాటు విష్ణువు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలందరూ—తమ తమ ప్రత్యేక వేషధారణలతో సుసంపన్నంగా అలంకరించుకొని—గిరీశుడు (శివుడు) సాంగత్యంలో సంచరించారు।

Verse 15

तथा जयेति भाषन्तो नानारूपा गणास्तदा । स्वलङ्कृतमहामोदा गिरीशपुरतोऽचरन्

అప్పుడు ఆ గణాలు అనేక ఆశ్చర్యకర రూపాలు ధరించి “జయ! జయ!” అని పలుకుతూ గిరీశుని ముందర సంచరించాయి। తమ తమ ఆభరణాలతో అలంకరించుకొని మహా ఆనందంతో నిండిపోయాయి।

Verse 16

सिद्धाश्चोपसुरास्सर्वे मुनयश्च महासुखाः । ययुश्शिवेन सुप्रीतास्सकलाश्चापरे तथा

సిద్ధులందరూ, ఉపసురులందరూ, మునులందరూ మహాసుఖంతో నిండిపోయి, శివునిపై అత్యంత సంతోషంతో బయలుదేరారు; అలాగే ఇతరులందరూ కూడా వెళ్లారు।

Verse 17

एवन्देवादयस्सर्वे कुतूहलसमन्विताः । परंब्रह्म गृणन्तस्ते स्वपत्नीभिरलंकृताः

ఈ విధంగా సమస్త దేవతలు మరియు ఇతర దివ్యులు కుతూహలంతో నిండిపోయి, తమ తమ భార్యలతో అలంకృతులై, పరబ్రహ్మ శివుని స్తుతించిరి।

Verse 18

विश्वावसुमुखास्तत्र ह्यप्सरोगणसंयुताः । गायन्तोप्यग्रतस्तस्य परमं शाङ्करं यशः

అక్కడ విశ్వావసు నాయకత్వంలో, అప్సరాగణాలతో కూడి, వారు ఆయన సమక్షంలో శంకరుడు (శివుడు) యొక్క పరమ యశస్సును గానము చేసిరి।

Verse 19

इत्थं महोत्सवस्तत्र बभूव मुनिस त्तम । नानाविधो महेशे हि शैलद्वारि च गच्छति

ఈ విధంగా, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, అక్కడ మహోత్సవం ఏర్పడింది. మహేశ్వరుడు శైలద్వారమునకు వెళ్లునప్పుడు నానావిధ ఉత్సవాలు సహజంగా జరుగుతాయి।

Verse 20

तस्मिंश्च समये तत्र सुषमा या परात्मनः । वर्णितुं तां विशेषेण कश्शक्नोति मुनीश्वर

అదే సమయంలో, అదే స్థలంలో, పరమాత్మ శివుని అనుపమ శోభ ప్రకాశించింది. ఓ మునీశ్వరా, ఆ మహిమను విశేషంగా పూర్తిగా ఎవరు వర్ణించగలరు?

Verse 21

तथाविधं च तन्दृष्ट्वा मेना चित्रगता इव । क्षणमासीत्ततः प्रीत्या प्रोवाच वचनं मुने

ఆ రూపంలోనే ఆయనను చూచి మేనా క్షణమాత్రం చిత్రంలో నిలిచినట్లుగా స్థంభించింది; ఆపై ప్రీతితో నిండీ, ఓ మునీ, ఈ వాక్యాలు పలికింది।

Verse 22

मेनोवाच । धन्या पुत्री मदीया च यया तप्तं महत्तपः । यत्प्रभावान्महेशान त्वं प्राप्त इह मद्गृहे

మేనా పలికింది—ధన్యురాలు నా కుమార్తె; ఆమె మహత్తర తపస్సు చేసింది. ఓ మహేశాన, ఆ తపస్సు ప్రభావంతోనే మీరు ఇక్కడ నా గృహానికి వచ్చారు।

Verse 23

मया कृता पुरा या वै शिवनिन्दा दुरत्यया । तां क्षमस्व शिवास्वामिन्सुप्रसन्नो भवाधुना

నేను పూర్వం చేసిన దుర్లంఘ్యమైన శివనింద ఏదైనా ఉంటే, ఓ శివస్వామీ, దానిని క్షమించండి. ఇప్పుడు నాపై సంపూర్ణంగా ప్రసన్నుడై కృప చూపండి।

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्थं सम्भाष्य सा मेना संस्तूयेन्दुललाटकम् । साञ्जलिः प्रणता शैलप्रिया लज्जापराऽभवत्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు సంభాషించి మేనా చంద్రకలాధరుడైన గిరిప్రియ శివుని స్తుతించింది. అంజలి బద్ధముగా నమస్కరించగా, శైలప్రియా పార్వతి అత్యంత లజ్జాశీలిగా అయింది।

Verse 25

तावत्स्त्रियस्समाजग्मुर्हित्वा कामाननेकशः । बह्व्यस्ताः पुरवासिन्यश्शिवदर्शनलालसाः

అప్పుడే అనేక స్త్రీలు సమూహంగా వచ్చారు, నానావిధమైన లోకిక కోరికలను విడిచిపెట్టి. వారు నగరవాసినులైన అనేకమంది, అందరూ శ్రీశివుని పావన దర్శనానికి ఆతురులై ఉన్నారు।

Verse 26

मज्जनं कुर्वती काचित्तच्चूर्णसहिता ययौ । द्रष्टुं कुतूहलाढ्या च शङ्करं गिरिजावरम्

ఒక కన్య స్నానం చేస్తూ సుగంధ చూర్ణం వెంటబెట్టుకొని, కుతూహలంతో నిండీ గిరిజా వరుడైన శంకరుని దర్శించుటకు వెళ్లెను.

Verse 27

काचित्तु स्वामिनस्सेवां सखीयुक्ता विहाय च । सुचामरकरा प्रीत्यागाच्छम्भोर्दर्शनाय वै

మరొక కన్య సఖితో కలిసి స్వామినీ సేవను విడిచి, చేతిలో సుందర చామరము పట్టుకొని, ఆనందంతో శంభువును దర్శించుటకు వెళ్లెను.

Verse 28

काचित्तु बालकं हित्वा पिबन्तं स्तन्यमादरात् । अतृप्तं शङ्करन्द्रष्टुं ययौ दर्शनलालसा

ఒక స్త్రీ తన చిన్నబిడ్డను వదలి—అతడు ప్రేమతో పాలుతాగినా తృప్తి చెందకుండగా—శంకరుని మంగళ దర్శనాభిలాషతో వెళ్లెను.

Verse 29

रशनां बध्नती काचित्तयैव सहिता ययौ । वसनं विपरीतं वै धृत्वा काचिद्ययौ ततः

ఒక స్త్రీ నడుముబంధాన్ని కట్టుకుంటూ ఆ మరొక స్త్రీతో కలిసి వెళ్లిపోయింది. తరువాత ఇంకొక స్త్రీ వస్త్రాన్ని తలక్రిందుగా ధరించి అక్కడి నుంచి బయలుదేరింది.

Verse 30

भोजनार्थं स्थितं कान्तं हित्वा काचिद्ययौ प्रिया । द्रष्टुं शिवावरं प्रीत्या सतृष्णा सकुतूहला

భోజనార్థం కూర్చున్న తన ప్రియకాంతుని వదలి ఒక ప్రియ స్త్రీ బయలుదేరింది—ఆనందంతో, తృష్ణా మరియు కుతూహలంతో నిండినదై—శ్రేష్ఠుడైన శివుని దర్శించుటకు.

Verse 31

काचिद्धस्ते शलाकां च धृत्वांजनकरा प्रिया । अञ्जित्वैकाक्षि सन्द्रष्टुं ययौ शैलसुतावरम्

ఒక ప్రియ స్త్రీ చేతిలో అంజన-శలాకా పట్టుకొని, అంజనాన్ని తీసుకొని, ఒక కన్నుకు కాజల్ పెట్టి శైలసుతా పరమేశ్వరి (పార్వతి) దర్శనానికి వెళ్లింది।

Verse 32

काचित्तु कामिनी पादौ रञ्जयन्ती ह्यलक्तकैः । श्रुत्वा घोषं च तद्धित्वा दर्शनार्थमुपागता

ఒక యువతి తన పాదాలను అలక్తక (ఎర్ర రంగు)తో రంజింపజేస్తుండగా, కోలాహలం విని వెంటనే అది వదిలి దర్శనార్థం ముందుకు వచ్చింది।

Verse 33

इत्यादि विविधं कार्यं हित्वा वासं स्त्रियो ययुः । दृष्ट्वा तु शांकरं रूपं मोहं प्राप्तास्तदाऽभवन्

ఇలా స్త్రీలు ఇంటి నానా పనులను వదిలి బయటకు వెళ్లారు; కానీ శాంకర రూపాన్ని దర్శించిన వెంటనే వారు మోహానికి లోనయ్యారు—ఆకర్షణ, భ్రమలతో ఆవరించబడ్డారు।

Verse 34

ततस्ताः प्रेमसंविग्नाश्शिवदर्शनहर्षिताः । निधाय हृदि तन्मूर्तिं वचनं चेदमब्रुवन्

అప్పుడు ఆ స్త్రీలు ప్రేమతో కలతచెంది, శివదర్శనానందంతో హర్షించిరి. ఆ శివుని అదే మూర్తిని హృదయంలో నిలిపి ఈ వచనములు పలికిరి.

Verse 35

पुरवासिन्य ऊचुः । नेत्राणि सफलान्यासन्हिमवत्पुरवासिनाम् । यो योऽपश्यददो रूपं तस्य वै सार्थकं जनुः

పురవాసినులు పలికిరి—హిమవత్పుర నివాసుల నేత్రాలు ధన్యమై ఫలించెను. ఎవడెవడు ఆ అద్భుత రూపాన్ని దర్శించెనో, వాని జన్మ నిజముగా సార్థకమైంది.

Verse 36

तस्यैव सफलं जन्म तस्यैव सफलाः क्रियाः । येन दृष्टश्शिवस्साक्षात्सर्वपापप्रणाशकः

సర్వపాపనాశకుడైన భగవాన్ శివుని సాక్షాత్తుగా దర్శించినవాడి జన్మే సఫలం; అతని క్రియలే ఫలప్రదములు।

Verse 37

पार्वत्या साधितं सर्वं शिवार्थं यत्तपः कृतम् । धन्येयं कृतकृत्येयं शिवा प्राप्य शिवम्पतिम्

శివార్థంగా పార్వతి చేసిన తపస్సు అంతా సంపూర్ణంగా సిద్ధించింది. ఈ శివా (పార్వతి) ధన్యురాలు, కృతకృత్యురాలు; ఎందుకంటే ఆమె స్వామి-పతిరూపంగా శివుని పొందింది.

Verse 38

यदीदं युगलं ब्रह्मा न युंज्याच्छिवयोर्मुदा । तदा च सकलोऽप्यस्य श्रमो निष्फलतामियात्

బ్రహ్మదేవుడు ఆనందంతో శివ-పార్వతుల ఈ జంటను వివాహబంధంలో కలపకపోతే, ఈ విషయంలో ఆయన చేసిన సమస్త శ్రమ నిష్ఫలమవుతుంది.

Verse 39

सम्यक् कृतं तथा चात्र योजितं युग्ममुत्तमम् । सर्वेषां सार्थता जाता सर्वकार्यसमुद्भवा

అన్నీ సమ్యకంగా జరిగాయి; ఇక్కడ ఉత్తమ యుగళాన్ని విధివిధానంగా కలిపారు. అందువల్ల అందరి ప్రయోజనం సిద్ధించింది, మరియు సమస్త మహత్కార్యాల ఉద్భవం సాధ్యమైంది.

Verse 40

विना तु तपसा शम्भोर्दर्शनं दुर्लभन्नृणाम् । दर्शनाच्छंकरस्यैव सर्वे याताः कृतार्थताम्

హే శంభూ! తపస్సు లేకుండా మనుష్యులకు శివదర్శనం దుర్లభం. కానీ శంకరుని దర్శనమాత్రంతోనే వారు అందరూ కృతార్థులయ్యారు—జీవిత పరమార్థాన్ని పొందారు.

Verse 41

लक्ष्मीर्नारायणं लेभे यथा वै स्वामिनम्पुरा । तथासौ पार्वती देवी हरम्प्राप्य सुभूषिता

లక్ష్మీ పూర్వకాలంలో నారాయణుని స్వామిగా పొందినట్లే, దేవి పార్వతి హరుడు (శివుడు)ను పొందిన తరువాత సుభూషితగా, మంగళసంపన్నగా వెలిగింది.

Verse 42

ब्रह्माणं च यथा लेभे स्वामिनं वै सरस्वती । तथासौ पार्वती देवी हरम्प्राप्य सुभूषिता

సరస్వతి బ్రహ్మను స్వామిగా పొందినట్లే, దేవి పార్వతి హరుడు (శివుడు)ను పొందిన తరువాత సుభూషితగా, పరిపూర్ణతను పొందింది.

Verse 43

वयन्धन्याः स्त्रियस्सर्वाः पुरुषास्सकला वराः । ये ये पश्यन्ति सर्वेशं शंकरं गिरिजापतिम्

మేము ధన్యులం; సమస్త స్త్రీలు ధన్యులు, సమస్త పురుషులు కూడా పరమ భాగ్యవంతులు—ఎవరు ఎవరు సర్వేశ్వరుడైన శంకరుని, గిరిజాపతిని దర్శిస్తారో వారు.

Verse 44

ब्रह्मोवाच इत्थमुक्त्वा तु वचनं चन्दनैश्चाक्षतैरपि । शिवं समर्चयामासुर्लाजान्ववृषुरादरात्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు మాటలు చెప్పి వారు చందనం, అక్షతాలతో కూడి శ్రీశివుని సమర్చించారు; భక్తి-ఆదరాలతో లాజాలు (వేపిన ధాన్యం) అర్పించి ఆయనపై జల్లులా చల్లారు।

Verse 45

तस्थुस्तत्र स्त्रियः सर्वा मेनया सह सोत्सुकाः । वर्णयन्त्योऽधिकम्भाग्यम्मेनायाश्च गिरेरपि

అక్కడ స్త్రీలందరూ మేనాతో కలిసి ఉత్సుకానందంతో నిలిచారు; మేనా మరియు పర్వతరాజు హిమవంతుని అపూర్వ సౌభాగ్యాన్ని స్తుతిస్తూ పలికారు।

Verse 46

कथास्तथाविधाश्शृण्वंस्तद्वामा वर्णिताश्शुभाः । प्रहृष्टोऽभूत्प्रभुः सर्वैर्मुने विष्ण्वादिभिस्तदा

ఓ మునీ, వామా శుభంగా వర్ణించిన అటువంటి కథలను విని ప్రభువు పరమానందంతో హర్షించాడు; అప్పుడు విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవతలూ ఆనందించారు.