अनरण्य-वंशवर्णनम् तथा पिप्पलादस्य कामोत्पत्तिः (Genealogy of King Anaraṇya and Pippalāda’s arousal of desire)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । मनोर्वंशोद्भवो राजा सोऽनरण्यो नृपेश्वर । इन्द्रसावर्णिसंज्ञस्य चतुर्दशमितस्य हि

వసిష్ఠుడు పలికెను—హే నృపేశ్వరా! మనువు వంశంలో జన్మించిన ఆ రాజు అనరణ్యుడు. అతడు ఇంద్ర-సావర్ణి అనే పద్నాలుగవ మన్వంతరానికి చెందినవాడు.

Verse 2

अनरण्यो नृपश्रेष्ठस्स प्तद्वीपमहीपतिः । शम्भुभक्तो विशेषेण मङ्गलारण्यजो बली

అనరణ్యుడు నృపశ్రేష్ఠుడు, సప్తద్వీపములతో కూడిన భూమికి అధిపతి. మంగళారణ్యంలో జన్మించిన ఆ బలవంతుడు విశేషంగా శంభువుకు అంకిత భక్తుడు.

Verse 3

भृगुं पुरोधसं कृत्वा शतं यज्ञांश्चकार सः । न स्वीचकार शक्रत्वं दीयमानं सुरैरपि

భృగువును పురోహితునిగా నియమించి అతడు వంద యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. దేవతలు ఇంద్రత్వాన్ని ఇచ్చినా అతడు దానిని స్వీకరించలేదు.

Verse 4

बभूवश्शतपुत्राश्च राज्ञस्तस्य हिमालय । कन्यैका सुन्दरी नाम्ना पद्मा पद्मालया समा

ఓ హిమాలయా! ఆ రాజుకు వంద మంది కుమారులు ఉన్నారు; అలాగే పద్మా అనే ఒకే ఒక సుందరి కుమార్తె ఉండెను, పద్మాలయా లక్ష్మీ సమానంగా నిర్మల తేజస్సుతో.

Verse 5

यस्स्नेहः पुत्रशतके कन्यायाञ्च ततोऽधिकः । नृपस्य तस्य तस्यां हि बभूव नगसत्तम

ఓ నగశ్రేష్ఠా! వంద మంది కుమారులపై ఉండే స్నేహం కంటే కూడా ఆ రాజుకు తన కుమార్తెపై స్నేహం అధికం. నిజంగా ఆమెపై అతనిలో అత్యంత అనురాగం కలిగింది.

Verse 6

प्राणाधिकाः प्रियतमा महिष्यस्सर्वयोषितः । नृपस्य पत्न्यः पञ्चासन्सर्वास्सौभाग्यसंयुता

రాజుకు ప్రధాన మహిషులు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవారు, సమస్త స్త్రీలలో అత్యంత ప్రియతములు. రాజుకు ఐదు భార్యలు ఉండిరి; వారందరూ సౌభాగ్యసంపన్నులు.

Verse 7

सा कन्या यौवनस्था च बभूव स्वपितुर्गृहे । पत्रं प्रस्थापयामास सुवरान यनायसः

ఆ కన్య యౌవనస్థితికి చేరి కూడా తండ్రి ఇంటిలోనే నివసించింది. తరువాత ఆమె ఉత్తములను దూతలుగా చేసి ఒక పత్రాన్ని పంపించింది.

Verse 8

एकदा पिप्पलादर्षिर्गर्न्तुं स्वाश्रममुत्सुकः । तपःस्थाने निर्जने च गन्धर्वं स ददर्श ह

ఒకసారి పిప్పలాద ఋషి తన ఆశ్రమానికి వెళ్లాలని ఉత్సుకుడయ్యాడు. తపస్సు స్థలంలోని నిర్జన ప్రదేశంలో అతడు ఒక గంధర్వుణ్ని చూశాడు.

Verse 9

स्त्रीयुतं मग्नचित्तं च शृङ्गारे रससागरे । विहरन्तं महाप्रेम्णा कामशास्त्रविशारदम्

అతడు ఒక స్త్రీతో కూడి, మనస్సు పూర్తిగా లీనమై, మహాప్రేమంతో శృంగారరస సముద్రంలో విహరిస్తూ, కామశాస్త్రంలో నిపుణుడై ఉన్నాడు.

Verse 10

दृष्ट्वा तं मुनिशार्दूलः सकामः संबभूव सः । तपत्स्वदत्तचित्तश्चाचिंतयद्दारसंग्रहम्

ఆమెను చూసి ఆ మునిశార్దూలుడు కామంతో కదిలిపోయాడు. తపస్సుకు మనసు అర్పించినవాడైనా భార్యను స్వీకరించాలనే ఆలోచన చేయసాగాడు.

Verse 11

एवंवृत्तस्य तस्यैव पिप्पलादस्य सन्मुनेः । कियत्कालो गतस्तत्र कामोन्मथितचेतसः

ఇలా ఉన్న ఆ సన్ముని పిప్పలాదుని, కామముచేత కలత చెందిన మనస్సుతో, అక్కడ ఎంతకాలము గడిచెను?

Verse 12

एकदा पुष्पभद्रायां स्नातुं गच्छन्मुनीश्वरः । ददर्श पद्मां युवतीं पद्मामिव मनोरमाम्

ఒకసారి మునీశ్వరుడు పుష్పభద్రా నదిలో స్నానమునకు వెళ్తుండగా, కమలంలా మనోహరమైన యువతి పద్మాను దర్శించాడు।

Verse 13

केयं कन्येति पप्रच्छ समीपस्थाञ्जनान्मुनिः । जना निवेदयांचक्रुर्नत्वा शापनियन्त्रिताः

ముని సమీపంలోని జనులను “ఈ కన్య ఎవరు?” అని అడిగెను; శాపబద్ధులైన వారు నమస్కరించి విషయమంతా నివేదించిరి।

Verse 14

जना ऊचुः । अनरण्यसुतेयं वै पद्मा नाम रमापरा । वरारोहा प्रार्थ्यमाना नृपश्रेष्ठैर्गुणालया

ప్రజలు పలికిరి—ఇది నిజముగా అనరణ్యుని కుమార్తె; పద్మా అను నామముగల, రమాస్వరూపిణి. వరారోహా, గుణాలయమైన ఈ కన్యను శ్రేష్ఠ రాజులు వివాహార్థమై కోరుచున్నారు.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनिर्वाक्यं जनानां तथ्यवादिनाम् । चुक्षोभातीव मनसि तल्लिप्सुर भवच्च सः

బ్రహ్ముడు పలికెను—సత్యవాదులైన ప్రజల ఆ మాటలు విని ఆ ముని మనస్సులో అత్యంత కలత చెందెను; అదే పొందవలెనని తీవ్రంగా ఆశించెను.

Verse 16

मुनिः स्नात्वाभीष्टदेवं सम्पूज्य विधिवच्छिवम् । जगाम कामी भिक्षार्थमनरण्यसभां गिरे

స్నానం చేసి ముని తన ఇష్టదేవుడైన శివుని విధివిధానంగా సంపూజించాడు. ఆపై అభీష్టసిద్ధి కోరి భిక్షార్థం అనరణ్యగిరి సభకు వెళ్లాడు।

Verse 17

राजा शीघ्रं मुनिं दृष्ट्वा प्रणनाम भयाकुलः । मधुपर्कादिकं दत्त्वा पूजयामास भक्तितः

రాజు మునిని చూడగానే భయంతో కలవరపడి వెంటనే నమస్కరించాడు. మధుపర్కాది సమర్పించి భక్తితో ఆయనను పూజించాడు।

Verse 18

कामात्सर्वं गृहीत्वा च ययाचे कन्यकां मुनिः । मौनी बभूव नृपतिः किञ्चिनिर्वक्तुमक्षमः

కామావేశంతో ముని అన్నిటిని స్వీకరించి కన్యను యాచించాడు. అయితే రాజు మౌనమై, ఏ మాటనూ పలకలేని స్థితిలో నిలిచాడు.

Verse 19

मुनिर्ययाचे कन्यां स तां देहीति नृपेश्वर । अन्यथा भस्मसात्सर्वं करिष्यामि क्षणेन च

ముని కన్యను కోరుతూ అన్నాడు: “ఓ రాజాధిరాజా, ఆమెను నాకు ఇవ్వు; లేకపోతే క్షణంలోనే అన్నిటినీ భస్మం చేస్తాను.”

Verse 20

सर्वे बभूववुराच्छन्ना गणास्तत्तेजसा मुने । रुरोद राजा सगणो दृष्ट्वा विप्रं जरातुरम्

ఓ మునీ, ఆ తేజస్సుతో గణులందరూ కమ్మబడిపోయారు. వృద్ధాప్యంతో క్షీణించిన ఆ విప్రుణ్ని చూసి రాజు తన పరివారంతో కలిసి విలపించాడు.

Verse 21

महिष्यो रुरुदुस्सर्वा इतिकर्त्तव्यताक्षमाः । मूर्च्छामाप महाराज्ञी कन्यामाता शुचाकुला

అన్ని ఆడమహిషాలు ఏడ్చాయి; ఏమి చేయాలో తెలియక నిస్సహాయమయ్యాయి. శోకంతో కలత చెందిన కన్యామాత మహారాణి మూర్ఛపోయింది।

Verse 22

बभूवुस्तनयास्सर्वे शोकाकुलि तमानसाः । सर्वं शोकाकुलं जातं नृपसम्बन्धि शैलप

రాజుని కుమారులందరూ మనస్సులో శోకంతో నిండిపోయారు. రాజవంశానికి, శైలప బంధువులకు సంబంధించినదంతా శోకాకులమైంది।

Verse 23

एतस्मिन्नन्तरे प्राज्ञो द्विजो गुरुरनुत्तमः । पुरोहितश्च मतिमानागतो नृपसन्निधिम्

ఇంతలో జ్ఞానవంతుడైన, ఉత్తముడైన ద్విజగురు—వివేకశీల పురోహితుడూ—రాజు సన్నిధికి వచ్చాడు।

Verse 24

राजा प्रणम्य सम्पूज्य रुरोद च तयोः पुरः । सर्वं निवेदयांचक्रे पप्रच्छोचितमाशु तत्

రాజు నమస్కరించి వారిని విధివిధానంగా పూజించాడు. ఆపై వారి సమక్షంలో కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ సమస్తం నివేదించి, వెంటనే ఏమి చేయుట యుక్తమో అడిగాడు.

Verse 25

अथ राज्ञो गुरुर्विप्रः पण्डितश्च पुरोहितः । अपि द्वौ शास्त्रनीतिज्ञौ बोधयामासतुर्नृपम्

అప్పుడు రాజుగారి గురువు అయిన పండిత బ్రాహ్మణుడు మరియు పురోహితుడు—ఇద్దరూ శాస్త్రం, నీతిలో నిపుణులు—రాజుకు యుక్తమైన మార్గాన్ని బోధించి స్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా చేశారు.

Verse 26

शोकाकुलाश्च महिषीर्नृपबालांश्च कन्यकाम् । उत्तमा नीतिमादृत्य सर्वेषां हितकारिणीम्

రాణులు, రాజబాలులు మరియు ఆ కన్య శోకంతో కలవరపడ్డారు. అయితే ఉత్తమా ఉత్తమ నీతిని ఆశ్రయించి అందరి హితాన్ని సాధించింది.

Verse 27

गुरुपुरोधसावूचतुः । शृणु राजन्महाप्राज्ञ वचो नौ सद्धितावहम् । मा शुचः सपरीवारश्शास्त्रे कुरु मतिं सतीम्

గురు మరియు పురోహితుడు అన్నారు—“మహాప్రాజ్ఞ రాజా, మా సద్ధితకరమైన మాటలు వినుము. పరివారంతో కూడ శోకించకు; శాస్త్రాలలో మనస్సును స్థిరపరచుము.”

Verse 28

अद्य वाब्ददिनान्ते वा दातव्या कन्यका नृप । पात्राय विप्रायान्यस्मै कस्मै चिद्वा विशेषतः

హే నృపా! నేడు గానీ, లేక సంవత్సరం మరియు దినాంతంలో గానీ, కన్యాదానం చేయవలెను—ప్రత్యేకంగా యోగ్య బ్రాహ్మణునికి; లేక మరొక తగిన పాత్రునికి.

Verse 29

सत्पात्रं ब्राह्मणादन्यन्न पश्यावो जगत्त्रये । सुतां दत्त्वा च मुनये रक्ष स्वां सर्वसम्पदम्

త్రిలోకములలో సత్య బ్రాహ్మణునికన్నా శ్రేష్ఠమైన సత్పాత్రం మేము చూడము. కనుక మునికి నీ కుమార్తెను ఇచ్చి నీ సమస్త సంపదా-క్షేమాలను కాపాడుకొనుము.

Verse 30

राजन्नेकनिमित्तेन सर्वसंपद्विनश्यति । सर्वं रक्षति तं त्यक्त्वा विना तं शरणागतम्

హే రాజా! ఒక్క (అధర్మ) కారణంతోనే సమస్త సంపద నశిస్తుంది. సమస్తాన్ని రక్షించే ఆయనను విడిచి ఇతరత్ర శరణు పొందితే నిజమైన ఆశ్రయం కోల్పోతాడు.

Verse 31

वसिष्ठ उवाच । राजा प्राज्ञवचः श्रुत्वा विलप्य च मुहुर्मुहुः । कन्यां सालंकृतां कृत्वा मुनीन्द्राय ददौ किल

వసిష్ఠుడు పలికెను—జ్ఞానివాక్యములు విని రాజు మళ్లీ మళ్లీ విలపించాడు. ఆపై కన్యను అలంకరించి మునీంద్రునికి నిజముగా ఇచ్చెను.

Verse 32

कान्तां गृहीत्वा स मुनिर्विवाह्य विधिवद्गिरे । पद्मां पद्मोपमां तां वै मुदितस्स्वालयं ययौ

ఆ ముని తన ప్రియమైన పద్మను స్వీకరించి పర్వతముపై విధివిధానముగా వివాహక్రియలు నిర్వహించాడు. అనంతరం హృదయం ఆనందంతో నిండగా, పద్మసమానమైన ఆ పద్మతో కలిసి తన ఆశ్రమానికి వెళ్లెను.

Verse 33

राजा सर्वान्परित्यज्य दत्त्वा वृद्धाय चात्मजाम् । ग्लानिं चित्ते समाधाय जगाम तपसे वनम्

రాజు సమస్తాన్ని పరిత్యజించి తన కుమార్తెను ఆ వృద్ధునికి వివాహంగా ఇచ్చెను. అనంతరం మనస్సులో గాఢమైన గ్లానిని స్థిరపరచుకొని తపస్సు నిమిత్తం అరణ్యానికి వెళ్లెను—పాశు బంధనాలను విడిచి మోక్షదాత పతి-శివుని మార్గమునకు.

Verse 34

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डेऽनरण्यचरितवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణమున రెండవ రుద్రసంహితలోని మూడవ పార్వతీఖండములో “అనరణ్యచరితవర్ణనం” అను ముప్పై నాల్గవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 35

पूज्याः पुत्राश्च भृत्याश्च मूर्च्छामापुर्नृपं विना । शुशुचुः श्वाससंयुक्तं ज्ञात्वा सर्वेपरे जनाः

రాజు లేకపోవడంతో పూజ్యులు, కుమారులు, సేవకులు మూర్ఛకు లోనయ్యారు. ఇంకా ఇతరులందరూ అతనిలో శ్వాస మిగిలి ఉందని తెలిసి, గొంతెత్తి విలపిస్తూ ఏడ్చారు।

Verse 36

अनरण्यो वनं गत्वा तपस्तप्त्वाति शंकरम् । समाराध्य ययौ भक्त्या शिवलोकमनामयम्

అనరణ్యుడు అరణ్యానికి వెళ్లి ఘోర తపస్సు చేశాడు. భక్తితో శంకరుని ఆరాధించి, దుఃఖరహితమైన నిరామయ శివలోకాన్ని పొందాడు.

Verse 37

नृपस्य कीर्तिमान्नाम्ना ज्येष्ठपुत्रोथ धार्मिकः । पुत्रवत्पालयामास प्रजा राज्यं चकार ह

రాజుని జ్యేష్ఠపుత్రుడు కీర్తిమాన్ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు, నిజంగా ధర్మాత్ముడు. అతడు ప్రజలను తన పిల్లలవలె రక్షించి, విధివిధానంగా రాజ్యాన్ని పాలించాడు.

Verse 38

इति ते कथितं शैलानरण्यचरितं शुभम् । कन्यां दत्त्वा यथारक्षद्वंशं चाप्यखिलं धनम्

ఇలా నేను నీకు పర్వతరాజు మరియు అరణ్యవాసి యొక్క శుభచరిత్రాన్ని చెప్పాను. కన్యాదానం చేసి అతడు తన వంశాన్ని రక్షించి, సమస్త ధనాన్ని కూడా కాపాడుకున్నాడు.

Verse 39

शैलराज त्वमप्येवं सुतां दत्त्वा शिवाय च । रक्ष सर्वकुलं सर्वान्वशान्कुरु सुरानपि

ఓ శైలరాజా! నీవు కూడా ఇలానే నీ కుమార్తెను శివునికి సమర్పించి నీ సమస్త కులాన్ని రక్షించు. అందరినీ సౌహార్దమైన నియమంలో ఉంచి, దేవతలనూ సక్రమంగా నియంత్రించు.